© CC0 (Publiek domein)

    Waar komen puppy’s vandaan? In het tweede deel van deze serie belicht Follow the Money de zogeheten broodfok. Consumenten worden op grote schaal misleid en er wordt aantoonbaar gefraudeerd met chipnummers, inentingen en paspoorten. Toch gaan de meest beruchte spelers vooralsnog vrijuit.

    Nederlanders zijn dol op puppy’s. Jaarlijks zijn er 150.000 nieuwe honden nodig om aan onze ‘behoefte’ te voldoen en de hondenpopulatie in Nederland in stand te houden. Wat minder bekend is, is dat er van die 150.000 maar enkele tienduizenden zijn gefokt en geregistreerd op Nederlandse bodem. Het overige deel is afkomstig uit het schimmige circuit van de malafide puppyhandel.

    Minstens een derde van de nieuwe pups komt uit de zogeheten broodfok. Ook mijn eigen hond Jack, de aanleiding voor dit dossier, is afkomstig uit zo’n puppyfabriek. In deze sector fokt men niet uit liefhebberij voor een bepaald ras, maar om zo snel mogelijk veel geld te verdienen. De honden worden door de fokkers zelf of door tussenhandelaren voor gemiddeld 500-700 euro verkocht via websites als Marktplaats en Facebook. 

    Minstens een derde van 150.000 pups, voor gemiddeld 500 euro per pup: dat komt dus neer op een jaarlijkse omzet van tientallen miljoen euro’s. Niet voor niets is de clandestiene puppyhandel de op één na meest lucratieve illegale business van Nederland. En als winst je primaire oogmerk is, dan wordt dierenwelzijn al snel weinig meer dan een kostenpost.

    Zo moeten moederhonden aan de lopende band puppies produceren. Hoewel de teefjes officieel pas vanaf 16 maanden gedekt mogen worden, gebeurt dit in deze sector al direct vanaf de eerste loopsheid (tussen de 6e en 10e maand, afhankelijk van grootte van het ras). Ook hebben de teven – tegen de regels in – meerdere nestjes per jaar, en krijgen ze dus nooit de kans te herstellen van hun zwangerschap.

    Een andere manier om kosten te besparen, is om elke teef te dekken zonder rekening te houden met gevolgen van inteelt. De ouderhonden worden dus niet gecontroleerd op erfelijke ziektes of afwijkingen die eventueel versterkt zouden kunnen worden door te fokken met twee specifieke honden.

    Veel van deze fokteven sterven uiteindelijk door verwaarlozing, of worden — wanneer zij steeds kleinere nestjes producerenop straat gedumpt. Dierenambulances treffen deze honden vaak ondervoed aan, met onder meer uitgerekte tepels, een volledig verklitte vacht en een vergroeid lichaam door weinig tot geen beweging.

    "Het is onvoorstelbaar, maar deze praktijken zijn al jaren aan de gang"

    Gebrekkige handhaving

    Frank de Groot, klinisch en forensisch patholoog, ziet deze gevolgen van de broodfok ook terug op zijn sectietafel. ‘Ik kom regelmatig dode fokteven tegen; vaak zijn deze honden niet eens voorzien van een chip. Ze worden overigens vaak ook gewoon afgemaakt. In Zuid-Europa worden ze verhangen, in Nederland schieten fokkers ze neer.’ 

    De Groot laakt de gebrekkige handhaving: ‘Het is onvoorstelbaar, maar deze praktijken zijn al jaren aan de gang, het gaat maar door en er is werkelijk niemand die er iets tegen doet.’ Ook de politie niet? ‘In enkele gevallen komt de dierenpolitie in actie, maar dat komt zeer zelden voor,’ aldus de Groot.

    Het zal geen verbazing wekken dat broodfokkers de moederhond liever uit het zicht laten van potentiële pupkopers. Sommige fokkers houden ook de leefomstandigheden van de pups buiten beeld en bieden een thuisbezorgservice aan. Ook de nu failliete Kempenaarse Kennel waar Jack vandaan kwam, adverteerde in Jack’s geboortejaar dat ‘snelle thuislevering mogelijk’ was. Zes jaar later blijkt dat dus nog altijd een gangbare praktijk.

    Illegale import

    Ook zijn er in Nederland handelaren die Oost-Europese puppy’s importeren. Net als de fokkers besparen deze handelaren aanzienlijk op dierenwelzijn: zo werden bij een inval in Holwerd (Friesland) in een vriezer 23 dode, opgestapelde puppies aangetroffen. ‘Veel van deze dieren zijn ziek en komen te overlijden,’ zo laat een woordvoerder van Politie Noord-Nederland weten. ‘Ze laten afvoeren kost geld. En aangezien dit soort handelaren graag de kosten zo laag mogelijk houden, kan het zijn dat hij heeft besloten ze maar even tijdelijk op te bergen in de vriezer.’

    Een andere verklaring is dat de handelaar in kwestie graag buiten beeld wilde blijven bij dierenartsen, zo vermoed dierenarts en zoönose-specialist Paul Overgaauw van de Universiteit Utrecht: ‘Als een dier komt te overlijden, kun je deze normaal gesproken achterlaten bij de dierenarts. Dan worden ze gratis opgehaald door het destructiebedrijf. Maar als je elke keer met dode pups aankomt, dan kan dat op gaan vallen. Sommige van dit soort handelaren doen ook hun best om niet in beeld te komen bij dierenartsen: die zouden namelijk wel eens vragen kunnen gaan stellen.’

    In een item van Omroep Fryslân is te zien dat de verblijfplaatsen van de pups koud en tochtig waren en de dieren onvoldoende te eten kregen. Ze bleken afkomstig uit Oost-Europa; de eigendomspapieren waren vervalst.

    Follow the Money ontdekte dat de handelaar in kwestie geen onbekende is bij de politie. Een eerdere inval in een ‘vestiging’ van dezelfde persoon resulteerde eveneens in een proces-verbaal. Vanuit een gehuurd huis in het Friese Kollum verkocht de handelaar destijds zieke pups. Klanten die teruggingen om verhaal te halen, werden bedreigd. Bij de inval werden vervalste papieren aangetroffen; ook hier bleken de pups oorspronkelijk uit Oost-Europa te komen. Diverse bronnen melden aan Follow the Money dat de betreffende handelaar deze pups opkocht bij een bekende Noord-Brabantse importeur en handelaar in Hapert.

    De omstandigheden voor pups zijn bij dergelijke handelaren in Oost-Brabant en Friesland vaak zelfs nog beter dan op de plekken waar zij vandaan komen: in de landen waar ze worden geboren — landen als Hongarije, Polen, Slowakije en Tsjechië — leven de dieren in krappe, onhygiënische hokken. De pups worden te vroeg bij de moeder weggehaald, en worden (om de kosten te drukken) niet of nauwelijks ingeënt. Ook de noodzakelijke ontwormingskuren en andere parasietwerende middelen worden achterwege gelaten.

    Soms treffen dierenwelzijnsorganisaties de honden zelfs aan in op elkaar gestapelde kooien. Omdat die kooien slechts gescheiden zijn met wat krantenpapier, sijpelen uitwerpselen en urine in dergelijke constructies door naar de onderste verdiepingen. Gemiddeld overleeft een derde van deze pups het transport naar Nederland niet.

    Vervalste papieren

    Omdat pups pas met 15 weken de grens over mogen, maar dan vaak al ‘te oud’ zijn om nog te worden verkocht als pup, worden papieren regelmatig door handelaren vervalst. Zo kreeg Follow the Money inzage in lijsten met chipnummers van honden die uit Hongarije naar een handelaar in Tilburg zijn geïmporteerd. Toen we deze nummers natrokken in de Hongaarse database van huisdieren, bleken de chipnummers toe te behoren aan diverse Yorkshireterriërs en Siberische huskies. Allemaal waren ze op 2 februari ingeënt tegen rabiës.

    Aangezien het vaccin tegen hondsdolheid pas na drie weken werkzaam is, zou dit betekenen dat deze honden vanaf 23 februari mochten worden geïmporteerd in Nederland. Dit was echter niet het geval: deze chipnummers zijn namelijk afkomstig van een transport dat plaatsvond op 17 februari.

    Dergelijke praktijken zijn Overgaauw een doorn in het oog: ‘Ik snap niet dat we in Nederland zo laks omgaan met de illegale hondenhandel. Hondsdolheid is heel bedreigend voor de volksgezondheid en de ziekte is met name onder de vossenpopulatie in Oost-Europa volop aanwezig. Deze kunnen makkelijk een kennel binnenglippen en zo de honden besmetten. En het is een virus wat zich razendsnel verspreid.’

    Het is dan ook niet voor niets dat een pup pas drie weken na een inenting de grens over mag, aldus Overgaauw: ‘De incubatietijd is enkele weken, dus je gaat daarna pas symptomen zien. Maar in de tussentijd zijn die pups dus al naar Nederland geïmporteerd. Er hoeft maar één hond tussen te zitten die rabiës krijgt, en dan is de beer los. Niet alleen moeten alle contactdieren worden afgemaakt, ook mensen kunnen besmet raken.’

    Hondsdolheid is dodelijk als het te laat wordt geconstateerd. Overgaauw: ‘Dan is het over en uit. Een bevriende hoogleraar virologie zei altijd: het is de meest nare manier waarop je kunt sterven, want je ademhaling raakt verlamd bij vol bewustzijn. En zodra je symptomen krijgt, is het al te laat.’

    Van de radar verdwenen

    Maar er is meer niet in de haak. Sommige chipnummers staan wel geregistreerd, maar zijn gekoppeld aan een Hongaars paspoortnummer dat weer niet in de database van chipnummers is terug te vinden. In andere gevallen zijn de chipnummers van de naar Nederland geïmporteerde honden onbekend in de Hongaarse database, waardoor de inentingsdatum niet na te trekken is. In weer andere gevallen zijn de chipnummers gekoppeld aan zowel een Hongaars als een Nederlandse paspoort, wat suggereert dat er in Europa twee honden met hetzelfde chipnummer rondlopen.

     ‘We wisten dat dit gebeurde, maar niet in zulke grote aantallen’

    Van de geïmporteerde Hongaarse chipnummers die Follow the Money onder ogen krijgt, is bijna de helft niet meer terug te vinden in de Nederlandse database voor gezelschapsdieren. Met andere woorden: er worden volgens deze lijsten honden ingevoerd, die vervolgens in Nederland van de radar verdwijnen. Dierenarts Overgaauw schrikt hiervan: ‘We wisten dat dit gebeurde, maar niet in zulke grote aantallen.’ 

    Waar blijven deze pups zodra ze de Nederlandse grens over zijn? Er zijn drie scenario’s denkbaar. Het eerste is dat de honden het transport niet hebben overleefd. Een tweede mogelijkheid is dat de honden wel zijn verkocht in Nederland, maar vervolgens niet door de nieuwe eigenaren zijn geregistreerd. Tot slot is het ook nog mogelijk dat de Hongaarse chips zijn vervangen voor Nederlandse, om te verhullen dat het gaat om Oost-Europese honden. Zo bleek uit een documentaire van Zembla in 2015 dat handelaren vaak de chips verbergen in de halsbandjes van de honden, en de dieren dus zelf niet gechipt zijn.

    Saillant detail: deze lijsten zijn het resultaat van een Wobverzoek dat door de online actiegroep Broodfokkers en Handelaren moeten verboden worden is ingediend bij de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA). De cijfers zijn dus afkomstig van nota bene de autoriteit die zou moeten controleren of de regels wel nageleefd worden. Ter illustratie: het zou even vreemd zijn als een Wobverzoek bij de Politie naar snelheidsovertredingen wél resulteert in een lijst overtredingen, maar dat uit die lijst blijkt dat er geen enkele boete is uitgeschreven of rijbewijs in beslag is genomen. 

    Hoe is dit mogelijk? Follow the Money vraagt aan de NVWA hoe zij dit soort lijsten controleren. Zijn er naar aanleiding van deze transporten bijvoorbeeld sancties opgelegd aan de betreffende handelaar in Tilburg?

    Maar helaas: over de specifieke handelaar in Tilburg wilde de autoriteit niets kwijt. De reactie luidde als volgt: ‘de NVWA zet de beschikbare toezichtscapaciteit risico-gericht in en focust daarbij op de afdoening van meldingen die betrekking hebben op invoer van honden afkomstig uit landen met een hoog rabiësrisico (landen waar rabiës nog endemisch voorkomt). Er worden tevens bestemmingscontroles uitgevoerd op basis van de aangemelde import van honden. Daarnaast is de NVWA in 2016 en 2017 betrokken bij een strafrechtelijk onderzoek naar twee grote hondenhandelaren, dat is gestart naar aanleiding van vele tientallen meldingen. Inhoudelijk kan, lopende dit onderzoek, hier niet nader op worden ingegaan.

    Het is geen toeval dat dergelijke praktijken worden aangetroffen op import-lijsten van een handelaar uit Tilburg: in de provincie Brabant is er de concentratie en omvang van deze handel opvallend groot. Follow the Money kreeg inzage in data van de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) met daarin het aantal gechipte honden per postcodegebied. De hoogste concentratie aangemelde honden bevinden zich in het gebied van (ook bij Justitie) bekende handelaren. 

    De data zijn veelzeggend over de omvang van deze handel. Zo zien wij de postcodegebieden van Hapert (bekend van onder meer Puppy Point), Diessen (hondenkennel De Populier), en Valkenswaard (Kennel De Hoeve) terug in de topdrie. In de gemeente Bladel — waar Hapert onder valt — zijn er meer honden dan in Amsterdam. 

    De top 15 van postcodegebieden met de meeste honden wordt bijna exclusief gedomineerd door Brabantse gemeenten waar zich bekende malafide hondenhandelaren bevinden. Volgens berichtgeving van de lokale Omroep Brabant — dat zich al jaren bezig houdt met de illegale puppyhandel — gaat het hier om enkele grote spelers met meerdere distributiecentra in de provincie.

    Naast de provincie Noord-Brabant is er nog een terugkerend element in het onderzoek naar fokkers en handelaren: het gegeven dat ze niet terugdeinzen voor bedreiging of intimidatie. De documentaire van Zembla uit 2015 suggereert zelfs dat ook medewerkers van de NVWA door fokkers en handelaren zijn geïntimideerd.

    De NVWA bevestigt dit en voegt toe dat ‘agressie of geweld, in welke vorm dan ook, tegen medewerkers niet wordt getolereerd. Het OM kan tegen verdachten van geweld tegen werknemers met een publieke taak een 3 keer zo hoge straf als in andere geweldzaken eisen.’

    Ook ontevreden klanten worden met regelmaat bedreigd of geïntimideerd. In Het Belang van Limburg, is te lezen dat een Belgische handelaar — tegenwoordig actief in Hapert — klanten met klachten op een wel heel bijzondere wijze te woord stond: ‘Toen een koppeltje met een zieke puppy terugkwam en het geld terug eiste, heeft hij het hondje uit hun handen getrokken en over het hek op straat gegooid.’

    Ook journalisten die over deze praktijken berichten, worden steevast bedreigd. Omroep Brabant weet hier alles van: zo moest de politie ter plaatse voorkomen dat het kwam tot een handgemeen tussen een handelaar en journalisten. Andere bronnen melden aan Follow the Money dat handelaren en fokkers bij mensen thuis ‘verhaal komen halen’ — al dan niet ‘s nachts.

    "Britse criminele bendes zijn van de drugs- en sigarettenhandel overgestapt op puppy’s"

    Volgens Daan van Uhm, criminoloog aan de Universiteit Utrecht en gespecialiseerd in illegale dierenhandel, zijn juist dit soort bedreigingen zorgwekkend. Van Uhm: ‘Precies dit bewijst des te meer hoe belangrijk het is om deze handel aan te pakken. Er zijn genoeg indicatoren die ons als samenleving vertellen dat wij hier iets aan moeten doen. Deze illegale handel heeft enorme economische implicaties, is schadelijk met betrekking tot de betrokken dieren, en zijn er ook serieuze spelers bij betrokken, die handhavers intimideren.’

    Britse criminele bendes zijn van de drugs- en sigarettenhandel overgestapt op de illegale puppyhandel en rapporten van Italiaanse dierenwelzijnsorganisaties suggereren zelfs links tussen de illegale hondenhandel en de maffia. Hoe zit dat in Nederland? Van Uhm: ‘Hoewel de handel in vechthonden gerelateerd is aan personen uit een specifiek crimineel circuit, ben ik niet bekend met bronnen die een eventuele overstap van criminele bendes op puppyhandel in Nederland ondersteunen.’

    Het is hier wel belangrijk om rekening te houden met het verschil tussen handel in levende en niet-levende producten, zegt Van Uhm: ‘Uiteraard is het zo dat, zodra je ergens relatief snel veel geld mee kunt verdienen en de pakkans gering is, dit aantrekkelijk kan zijn voor criminele actoren. Als je je als criminele organisatie bezighoudt met cocaïne of wapens, dan heb je een bestaande infrastructuur die je zou kunnen gebruiken. Maar levende dieren zullen eveneens in leven moeten worden gehouden. Als je daar ervaring mee hebt, is het eenvoudiger. Zo werd bijvoorbeeld eenzelfde koerier ingezet om de ene keer illegale vogels en dan weer illegale honden te vervoeren. Waar je bijvoorbeeld wél een verschuiving ziet van drugs naar de neushoornhandel — beide producten kunnen eenvoudig verstopt worden — lijkt dit bij de overstap naar levende honden anders te werken.’

    Hij wijst op de beperkte kennis over de precieze aard en omvang van de illegale puppyhandel: ‘Er wordt weinig diepgaand onderzoek verricht, maar er is ook beperkte kennis aangezien het vaak gaat om honden die uit Oost-Europese landen naar Nederland worden geïmporteerd. Controle is lastig zonder binnengrenzen.'

    ‘Dit is een wereld waar een harde slag te slaan is’

    Toch stelt Van Uhm dat de illegale puppyhandel in Nederland geen ‘black box’ is waar autoriteiten geen grip op kunnen krijgen: ‘In principe is dit een wereld waar een harde slag te slaan is. Er zijn een aantal grote importeurs in Nederland actief, de namen zijn bekend bij handhaving. Maar dan moet het dossier wel serieus en integraal worden aangepakt.’

    Grootschalig gerommel met chips en vaccinaties met risico’s voor de Nederlandse volksgezondheid. Hoewel de stelselmatige overtreders allemaal bekend zijn bij de NVWA en Politie, floreert de handel. De experts die wij spraken, zijn unaniem in hun verbazing over de gebrekkige handhaving. Hoe is dit mogelijk? Hoe blijft deze handel buiten schot? Deze en andere vragen zullen wij de komende weken proberen te beantwoorden.

    Follow the Money illustreert in een serie artikelen het netwerk achter de puppyhandel en ontrafelt de reis van het product waar het allemaal om draait: de pup. Van de geboorte in Oost-Europa, via het puppytransport richting Nederland en de verkoop op websites als Marktplaats: wij proberen de komende tijd de handelsketen zo goed mogelijk in kaart brengen.

    Uiteraard is jullie hulp hierbij welkom. Heb je zelf ooit een hond aangeschaft via het internet die snel ziek werd? Of kom je in je dagelijkse werkzaamheden – als dierenarts of als handhaver bijvoorbeeld – dingen tegen die ons zouden kunnen helpen? Neem contact met ons op via info@ftm.nl!

    Over de auteur

    Dieuwertje Kuijpers

    Gevolgd door 232 leden

    Geopolitiek junkie. Statistiek-pieler. Niet geïnteresseerd in politieke poppetjes, wel in mechanismes die deze voortbrengen.

    Lees meer

    Volg deze auteur
    Dit artikel zit in het dossier

    In het spoor van de clandestiene puppyhandel

    Gevolgd door 158 leden

    De handel in zieke pups levert jaarlijks tientallen miljoenen op en is na drugshandel Europa's meest lucratieve business. Ook...

    Lees meer

    Volg dossier

    Dit artikel krijg je cadeau van Follow the Money.

    Diepgravende onderzoeksjournalistiek kost tijd en geld. Steun ons en

    word lid