Brussel grijpt in om manipulatie Liborrente en ethanolprijzen te voorkomen [interview]

    Referentieprijzen zoals het rentetarief Libor, wisselkoersen en ethanolprijzen bleken jarenlang de speelbal te zijn geweest van handelaren. Onder aanvoering van Europarlementariër Cora van Nieuwenhuizen gaat Brussel nu ingrijpen via een nieuwe wet op benchmarks. FTM stelde haar een aantal vragen over de beoogde werking van de nieuwe wet.

    Belangrijke referentieprijzen zoals de Liborrente en wisselkoersen waren de afgelopen jaren overgeleverd aan bankiers die de prijzen desgewenst omhoog of omlaag duwden. In hún voordeel. Particulieren en bedrijven draaiden er indirect voor op, want de referentieprijzen, ook wel benchmarks genaamd, worden vaak als basis gebruikt bij zakelijke kredieten of uiteindelijke wisselkoersen. Het bewijzen van de schade is overigens lastig, zo bleek dinsdag uit een gepubliceerd vonnis van een Raboklant.

    Omhoog drukken

    Die zaak had betrekking op de manipulatie van de rentetarieven Libor en Euribor, maar ook belangrijke benchmarks voor wisselkoersen (de London 4 pm fix en de ECB fix) en waarschijnlijk de benchmarks van de biobrandstof ethanol zijn gemanipuleerd. Dit laatste werd donderdag ook door een voormalig ethanolhandelaar uit de doeken gedaan in een artikel op Follow The Money. Wat bleek: in de nog onvolwassen ethanolmarkt, die wordt opgestookt door Europese duurzaamheidseisen – waardoor ethanol wordt bijgemengd bij benzine – was het voor handelaren mogelijk om de referentieprijzen van de belangrijkste prijsleverancier Platts omhoog of juist omlaag te drukken. De richting hing af wat de handelaar op dat moment zelf net het beste uitkwam. Het gevolg: consumenten hebben mogelijk teveel bij de benzinepomp afgerekend.

    Ondoorzichtig

    Door de aanhoudende benchmarkschandalen is Brussel zich in 2013 gaan bemoeien met de ongereguleerde bezigheid waar prijsleveranciers zoals Platts, Argus Media, Thomson Reuters en ICIS zich in hebben gespecialiseerd. Zij publiceren dagelijks voor talloze financiële producten en grondstoffen de referentieprijzen. Het varieert van de benchmark van de euro-dollar tot een referentieprijs voor graan of ethanol. Na publicatie ervan sijpelen de referentieprijzen door naar het bedrijfsleven en de consument.

    De totstandkoming van referentieprijzen is veelal ondoorzichtig en divers

    De totstandkoming van referentieprijzen is veelal ondoorzichtig en divers. Zo komt het Libor-tarief tot stand via een klein groepje (panel)banken dat dagelijks in een soort enquête de onderling overeengekomen rentes doorgeven aan het persbureau Thomson Reuters. Bij een van de belangrijkste valuta-referentieprijzen, de London fix, werden tot vorig jaar de aankoop-en verkoopprijzen door WM/Reuters gemeten gedurende één minuut. En voor het bepalen van de ethanol-benchmark leunt Platts vooral op een window van een half uur. Terwijl Argus Media, hofleverancier op het gebied van biodieselprijzen, zich weer baseert op alle transacties gedurende de dag. Slechts weinig methodologieën bleken bestand tegen manipulaties door gehaaide handelaren.

    Interventie door Brussel

    Europarlementariër Cora van Nieuwenhuizen (VVD) is Rapporteur op de benchmarkwetgeving. Zij diende in 2014 een wetsvoorstel in om benchmarks te reguleren en leidt sindsdien de onderhandelingen met de EU-lidstaten en Europese Commissie om tot een definitieve wettekst te komen. Afgelopen november kwam het akkoord voor een aparte ‘Verordening voor benchmarks en indices’ waardoor prijsbureaus naar verwachting in 2017 onder toezicht komen te staan van financiële toezichthouders in EU-landen.

    Waarom is het volgens u belangrijk dat de Europese Commissie meer grip krijgt op benchmarks?

    ‘Benchmarks, inclusief referentieprijzen voor biobrandstoffen, worden veel gebruikt in de financiële markten, maar ook in producten waar iedereen elke dag mee te maken heeft, zoals benzine, gas of voedsel. Als de manier waarop de prijzen van die grondstoffen tot stand komt niet betrouwbaar is, werkt dat uiteindelijk ook door in de prijzen aan de pomp of in de winkel. Maar niet alleen manipulatie of fraude is een zorg. Denk bijvoorbeeld ook aan wat er gebeurt als een benchmarkprijs opeens wegvalt. In zo´n situatie is er geen heldere marktprijs meer en dat leidt natuurlijk tot veel onzekerheid en extra kosten voor bedrijven en de consument.’

    U hebt inzage gehad in de onderzoekdossiers: Wat vond u de meest zorgbarende tactieken om benchmarks te manipuleren?

    ‘Bij bijvoorbeeld het Libor-schandaal zijn veel gesprekken tussen handelaren bewaard gebleven. Wat voor mij nog het meest schokkend was bij het lezen van die chats en e-mails, was het totale gebrek aan ethiek en zelfs het plezier dat deze handelaren hadden in het manipuleren van de markt. Sommigen noemden zichzelf heel puberaal ‘Het A-team’ en ‘De Drie Musketiers’. Het laat zien dat bij de betrokken banken een cultuurprobleem heerste waarin dit soort praktijken jarenlang kon plaatsvinden. Bij Rabobank – waar handelaren ook betrokken waren bij het Libor-schandaal – heeft dit de CEO de kop gekost en geleid tot een herbezinning op de toekomst en missie van bank. Terecht en noodzakelijk.’

    Is de situatie veranderd nadat de schandalen aan het licht zijn gekomen?

    ‘Na de schandalen met grote benchmarks als Libor zie ik dat er in de industrie veel bewuster wordt nagedacht over het voorkomen van mogelijke zwakke plekken in een benchmark die manipulatie in de hand kunnen werken. Ook worden benchmarkprijzen nu meer gebaseerd op prijzen van daadwerkelijke transacties en minder op inschattingen van handelaren.’

    Is dat voldoende om een nieuw benchmarkschandaal te voorkomen?

    ‘Het zijn positieve ontwikkelingen, maar het is niet genoeg: er is nog veel meer transparantie nodig over hoe een benchmarkprijs tot stand komt, wat de criteria en gebruikte methodes zijn.

    'Mijn nieuwe wet verplicht producenten van benchmarks hun methodologie openbaar te maken'

    Mijn nieuwe wet verplicht producenten van benchmarks hun methodologie openbaar te maken. Nu is dat vaak nog allemaal erg onduidelijk en dat levert onzekerheid en onrust op en maakt een benchmarkprijs ook moeilijker te checken. Ook zien we dat veel benchmarkprijzen nog steeds worden geproduceerd op een manier die fraudegevoelig is of kan leiden tot belangenverstrengeling. Onder de nieuwe wetgeving worden op dit gebied strenge eisen gesteld aan de fraudebestendigheid van de gebruikte methodologie en kunnen toezichthouders ook aanpassingen hieraan afdwingen en boetes opleggen.’

    We spraken onlangs met een voormalig handelaar in ethanol die aangaf dat het omhoog en omlaag bewegen van de benchmark een vrij geaccepteerde tactiek was. Bent u op de hoogte van deze tactieken?

    ‘In de gevallen waarin is bewezen dat fraude heeft plaatsgevonden, werden verschillende methodes gebruikt om de benchmarkwaarde te manipuleren. Dit hangt natuurlijk af van hoe een benchmark tot stand komt, het soort data dat als input dient en andere factoren. Benchmarkprijzen werden soms kunstmatig hoog en soms kunstmatig laag gehouden.’

    Hoe zal het toekomstige toezicht op bijvoorbeeld prijsbureau Platts eruit gaan zien met betrekking tot de totstandkoming van de ethanol-referentieprijzen?

    ‘De nieuwe regels gaan gelden voor zogenaamde PRA’s (Price Reporting Agencies), waarvan Platts er een is, en verplichten producenten uiteraard tot meer transparantie. Maar daar blijft het niet bij. Ook zijn er regels voor hoe een benchmark tot stand moet komen, controle op input data die gebruikt wordt voor de benchmarks en het voorkomen, signaleren en het tegengaan van belangenverstrengeling.’

    Wat zijn de zwaarste sancties die opgelegd kunnen worden?

    ‘De nieuwe wet kent sancties voor producenten die zich niet aan de wet houden. Die sancties zijn gekoppeld aan de omzet van een producent en kunnen dus in de miljarden lopen. Deze sancties staan natuurlijk los van boetes die kunnen worden opgelegd als manipulatie inderdaad heeft plaatsgevonden: onder bestaande wetgeving zijn banken hiervoor al voor miljarden beboet.’

    Het leveren van benchmarkprijzen ligt in handen van een klein aantal bedrijven die feitelijk een wereldmacht zijn op prijsgebied. Hoe wenselijk is dat?

    ‘Het creëren van meer concurrentie in de benchmarkindustrie is uiteindelijk cruciaal: het kan niet zo zijn dat bijvoorbeeld de bio-ethanol sector, laat staan het hele financiële systeem, afhankelijk is van één benchmarkprijs. Meer concurrentie tussen prijsproducenten betekent dat mensen kunnen overstappen naar een andere benchmarkprijs als ze de boel niet vertrouwen. Dat verkleint de kans dat handelaren kunnen sjoemelen met een benchmarkprijs.’

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Dennis Mijnheer

    Gevolgd door 1135 leden

    Ontspoorde bedrijfskundige die alles wil weten van mannen en vrouwen met witte boorden. Tags: fraude, witwassen, omkoping.

    Volg Dennis Mijnheer
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren