Cacaoboeren komen zelf in actie voor duurzame chocoladeletter

    Terwijl de Sint in Nederland schoentjes vult met chocoladeletters en de eigenaartjes hun buikjes rond eten, kunnen veel cacaoboeren het hoofd nauwelijks boven water houden. De noodkreet van de boeren wordt pas gehoord sinds een jaar geleden de eerste wereldomspannende bond van cacaoboeren werd opgericht. Plaats van vestiging: een woonkamer in Lelystad.

    Extreme armoede onder cacaoboeren is de norm in landen als Ghana en Ivoorkust, waar zo'n zestig procent van de wereldproductie vandaan komt. De oorzaak ligt in de te lage prijzen die de boeren voor hun cacaobonen krijgen. Dit stelt de Cacaobarometer 2015, die is opgesteld door Oxfam Novib, Solidaridad en andere hulporganisaties. Symptomatisch voor de malaise in de sector is het grote aantal kindarbeiders. Volgens onderzoek van de Amerikaanse Tulane Universiteit waren dat er in genoemde landen in 2013 en 2014 meer dan twee miljoen. Boeren zetten hun eigen kinderen aan het werk of de kinderen worden geronseld in omliggende landen.

    Vrijwilligers

    Sinds het begin van deze eeuw zijn tal van initiatieven genomen om kinderarbeid in de cacaosector terug te dringen. Maar of het nu ging om schijnmaatregelen door de industrie of niet, in alle gevallen is verzuimd met de mensen te praten die de bomen planten, ze verzorgen en de cacaobonen oogsten: de boeren. Op 4 december 2014 hebben die boeren echter het heft in eigen hand genomen. Cacaoboeren van alle cacao producerende continenten hebben in Amsterdam de ICCFO opgericht, de International Cacao Farmers Organization. Aan de leiding staat de in Kameroen geboren Sako Warren. Hij runt de organisatie van vrijwilligers vanuit zijn woonhuis in Lelystad - of er nu miljarden in de sector omgaan of niet. 'Tachtig procent van de problemen in de cacaosector had nu kunnen zijn opgelost', stelt hij. 'Maar van alle goede voornemens is slechts twee procent gerealiseerd. Initiatieven tot verduurzaming van cacaoplantages zijn alleen gericht geweest op de makkelijk toegankelijke landerijen dichtbij de steden. Er waren flinke budgetten, maar het geld is niet goed uitgegeven.
    'Als we zo doorgaan, is er over twintig jaar geen chocola meer, of zijn de prijzen heel hoog'
    'Als we zo doorgaan, is er over twintig jaar geen chocola meer, of zijn de prijzen heel hoog. De sector vergrijst. Er zijn nauwelijks nog jongeren te vinden die een bestaan als cacaoboer ambiëren, want het is armoe troef', aldus de secretary general van de ICCFO. Antonie Fountain van het Voice Network, dat spreekt namens de organisaties achter de Cacaobarometer, is een vergelijkbare mening toegedaan: 'De investeringen die worden gepleegd in verduurzaming van de sector staan niet in verhouding tot de omvang van het probleem'. Ook andere bronnen melden dat Afrikaanse jongeren geen brood meer zien in de landbouwsector.

    Nederland cacaoland

    Nederland is de belangrijkste doorvoerhaven van cacao in de wereld. Rond Amsterdam en in de Zaanstreek krijgt meer dan de helft van het aantal cacaobonen dat wordt verhandeld een tijdelijke rustplaats. Korte tijd later worden de bonen weer uit de hangars gehaald en bezorgd in de chocoladefabrieken van grote bedrijven als Mars, Mondelēz, Ferrero, Nestlé en Hershey. Volgens Candy Industry bedroeg de netto omzet van alleen al deze bedrijven in 2014 meer dan 60 miljard dollar. Volgens dezelfde bron maakt zogeheten fair trade-cacao slechts een half procent uit van de wereldproductie. Conform het fair trade-systeem ontvangt een cacaoboer een iets hogere prijs voor zijn bonen en gaat een deel van de hogere prijs die consumenten voor deze soort chocolade betalen naar voorzieningen in de gemeenschap, zoals scholen of een maïsmolen.
    Tony chocolonely: 'er werken nu meer kinderen dan ooit in de chocolade-industrie'
    Maar ondanks verwoede pogingen van organisaties als Max Havelaar leidt 'fair trade' nog een marginaal bestaan. Ook Teun van de Keuken, oprichter van Neerlands duurzaamste reep Tony's Chocolonely, is teleurgesteld in wat hij de afgelopen jaren heeft bereikt. Dit meldde hij bij de viering van het tienjarig bestaan eind oktober. Zo is bijvoorbeeld de oorsprong van de ingrediënten nog steeds niet goed te bepalen 'Onze missie was het uitbannen van de slavernij. Ik vrees echter dat het niet gelukt is om een verschil te maken voor de cacaoboeren. De situatie is zelfs verslechterd de afgelopen tien jaar: er werken nu meer kinderen dan ooit in de chocolade-industrie. De missie van Tony’s is dus mislukt', aldus Van de Keuken.

    Keurmerken worden overbodig

    Toch zit de industrie niet stil. In 2016 moet er een nieuw kwaliteitssysteem in werking treden voor duurzame en 'traceerbare' cacao: ISO CEN. Dit systeem moet als vrijwillig referentiepunt dienen voor cacaoproducenten, -handelaren en chocolademakers. Uiteindelijk moet dit de veertig tot vijftig miljoen mensen die in de sector werken ten goede komen. Keurmerken al UTZ, Fairtrade en Rainforest Alliance zouden daardoor overbodig kunnen worden. Het initiatief tot ISO CEN is genomen door de grote spelers in de markt, die echter dezelfde fout maakten als altijd: ze betrokken de boeren er niet bij. Maar in de marge van de World Cacao Conference 2014, die in Amsterdam werd gehouden, staken boeren en boerenorganisaties uit Afrika, Latijns-Amerika en Azië de koppen bijeen. Zo kon het niet langer, concludeerden ze, en richtten de ICCFO op. Anders dan bij de grote chocoladefabrikanten en -handelaren biedt de raad van bestuur een gevarieerde aanblik. En nu praten de boeren wel mee. 'Een van de belangrijkste doelen van de ICCFO is het tot stand brengen van een beter prijsmechanisme', zegt Sako Warren. 'Het is altijd een heikel punt geweest om met de industrie over prijzen te praten. In veel landen zit er feitelijk geen enkele rek in de prijs. In Ghana wordt de handelsprijs bepaald door de Cacao Board, een overheidsorgaan. Daar profiteert vooral de industrie van, want die prijs is te laag. Daar moeten we wat aan gaan doen. De boeren hebben nu bijvoorbeeld geen cent over om te investeren in verduurzaming van hun teelt, ook niet als ze een fair trade-bonus krijgen. En dat terwijl de cacaoboeren in de jaren tachtig wel een goed bestaan hadden'.

    Breng kinderen in kaart

    De ICCFO wil haar kracht onder meer gaan bewijzen met betrouwbare cijfers, want die zijn er nu bijna niet. 'Hoe kun je diep in de jungle op een familieboerderijtje onderzoeken of er kinderen werken? Of er al dan niet geoorloofde pesticiden worden gebruikt? Het is vrijwel ondoenlijk om dat in kaart te brengen, maar wij gaan daar een systeem voor opzetten. Van alle leden wordt een heel pakket aan gegevens bijgehouden, die de boeren zelf zullen aanleveren. Denk aan informatie over de familie, de werknemers, de teelt, de oogst, de prijs, de kwaliteit. Voor het opzetten van die database werken we samen met Wageningen UR.'
    het is geen kattenpis om al die kleine keuterboertjes bij de ICCFO te gaan betrekken
    Er wacht de organisatie nog een schone taak, want het is geen kattenpis om al die kleine keuterboertjes bij de ICCFO te gaan betrekken. Zo'n tachtig procent van de cacaobonen komt van de zogeheten 'small holders'. Voor dat doel zal per cacaoland een nationale organisatie worden opgezet, zoals in Ghana, Ivoorkust, Kameroen en Equador. Alle boeren gaan contributie betalen. Met dat geld zal de ICCFO zichzelf in de lucht kunnen houden. 'We willen onafhankelijk en transparant zijn', zegt Sako Warren.

    Boeren hebben nu eigen conferentie

    De volgende keer dat de cacaoboeren elkaar op mondiale schaal zullen ontmoeten, is in mei 2016 in de Dominicaanse Republiek. Daar vindt de derde World Cacao Conference plaats, die - gezien de Nederlandse cacaobelangen- wordt gesponsord door het ministerie van Economisch Zaken. Dit keer hoeven de boeren zich niet terug te trekken in een toevallig leegstaand zaaltje: ze hebben hun eigen conferentie, voorafgaand aan die van 'de industrie'. Wil je als burger of consument je stem laten horen tegen kinderarbeid in de cacao-industrie? Dat kan door steun te betuigen op www.kinderarbeid.nl. Als dank krijg je een ebook over kinderarbeid.

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Peter de Ruiter

    Is geïnteresseerd in ontwikkelingen die impact hebben op de mensheid. Van elektrische auto's, bitcoins tot mensenrechten.

    Lees meer

    Volg deze auteur en blijf op de hoogte via e-mail

    Volg Peter de Ruiter
    Verbeteringen of aanvullingen?   Tip de auteur Annuleren