Als het aan eurocommissaris voor handel Cecilia Malmström ligt, komen er geen nieuwe onderhandelingen over het vrijhandels- en investeringsverdrag tussen Europa en Canada (CETA). Dat wekt verbazing, eerder wilde Malmström namelijk nog een controversieel onderdeel van dat verdrag op de schop nemen.

    De Duitse krant Die Zeit bracht het nieuws vorige week: de eurocommissaris voor handel Cecilia Malmström heeft wat uit te leggen. Ze beloofde in mei 2015 hervormingen van het zwaar bekritiseerde ISDS, maar nu puntje bij paaltje komt lijkt ze onder die belofte te willen uitkomen. ISDS-expert en hoogleraar internationaal recht Gus van Harten noemde de ISDS-praktijk in een interview met Follow the Money 'onacceptabel'. ISDS geeft de mogelijkheid voor bedrijven om landen aan te klagen via investeringsverdragen. Met name ontwikkelingslanden zijn de dupe van de - vaak geheime - miljoenenclaims door grote bedrijven. De zaak is aan het licht gekomen door vragen van een Duitse Europarlementariër over het vrijhandels- en investeringsverdrag CETA. Dit verdrag tussen Canada en de Europese landen moet handelen makkelijker maken, import- en exporttarieven gaan verlagen en andere lastige handelsbelemmeringen laten verdwijnen. Dat moet dan resulteren in economische groei en meer banen, volgens de Europese Commissie. Het CETA-verdrag is al een tijd klaar, maar er is veel kritiek op de bepalingen in het verdrag over de bescherming van investeerders. Specifieker gaat dit over de mogelijkheid voor grote bedrijven uit Canada om bij een lagere opbrengst van investeringen – als resultaat van nieuwe nationale regelgeving – claims in te dienen bij Europese landen (en andersom). Deze praktijk heet ISDS (Investor State Dispute Settlement, zie onderaan deze pagina voor meer informatie over ISDS). Ook in het bekendere TTIP, het vrijhandelsverdrag tussen Europa en de Verenigde Staten, zit waarschijnlijk een ISDS-clausule.

    Malmström: 'Geen heropening van CETA'

    Er was goede hoop dat ISDS in CETA de scherpe kantjes van de investeerdersbescherming ging afhalen. Malmström, CETA-onderhandelaar namens Europa, deed daar concrete voorstellen voor in mei 2015. Het voornaamste voorstel behelsde de oprichting van een internationaal tribunaal voor ISDS-zaken. De voorstellen van Malmström volgden na kritiek op ISDS vanuit de Europese lidstaten, waaronder Nederland. De Duitse Europarlementariër Fabio De Masi wilde in mei 2015 weten wat die voorstellen gaan betekenen voor het CETA verdrag. Vorige week kwam het antwoord van Malmström: CETA reflecteert onze nieuwe aanpak van ISDS en investeringsbescherming, namelijk: volledige transparantie en meer aandacht voor nationale soevereiniteit. De commissie overweegt niet om de CETA-onderhandelingen, afgesloten in 2014, te heropenen. Echter, de commissie zal met Canada de ISDS aanpak verder gaan afstemmen, in lijn met de recente discussie in Europa.’ Op de vraag van Follow The Money waarom over CETA niet wordt heronderhandeld laat een woordvoerder van Malmström weten: ‘De commissie staat nog steeds achter de uitkomsten van CETA, ook het onderdeel over investeringsbescherming. De commissie is niet van plan een al afgesloten verdrag te gaan heropenen, we moeten oppassen dat hierom vragen kan leiden tot de situatie waarbij onze onderhandelingspartner ook zaken wil wijzigen in het verdrag.'

    Verbeteringen via de achterdeur

    Malmström gaat niet opnieuw om de tafel met de Canadezen om ISDS te heronderhandelen. Grote wijzigingen aan een verdrag doe je wel aan die tafel, dus lijkt de kans klein dat ISDS nog grote veranderingen ondergaat. Toch blijkt er een achterdeurtje te zitten in CETA. De woordvoerder van Malmström wijst erop: ‘Zoals commissaris Malmström aangeeft zullen er nog gesprekken plaats gaan vinden met onze Canadese tegenhangers om te kijken wat mogelijk is. CETA bevat een herbeoordelingsclausule, dit staat beide partijen toe om de tekst in de toekomst verder te verbeteren, zelfs als het verdrag al ondertekend is en in werking is getreden.’ Het is nog maar de vraag of ISDS in CETA daadwerkelijk veranderingen moet ondergaan. Ook Europese lidstaten, waaronder Nederland, zien ISDS liever zoals het is. Een initiatief van de Verenigde Naties om meer transparantie in ISDS-zaken aan te brengen krijgt amper steun. Dat initiatief behelst een openbaar register waarin landen hun rechtszaken kunnen publiceren. Mogelijk houden landen de claims liever geheim, omdat openheid van zaken eventueel het vestigingsklimaat voor grote bedrijven in gevaar kan brengen. Bij CETA hoeven de claims niet per se afkomstig te zijn van bedrijven uit Canada of Europa. Een brievenbusfirma in een van die landen behoort ook tot de mogelijkheden. Zo’n firma kun je trouwens prima beginnen in topclaimland Nederland.
    Wat is ISDS ? Met een ISDS-rechtszaak (Investor-State Dispute Settlement) kan een bedrijf een land aanklagen als blijkt dat bepaalde investeringen van het bedrijf minder opbrengen na nieuwe regelgeving. Ofwel: als het bedrijf rendement misloopt na regelgeving die niet kon worden ingecalculeerd tijdens de beslissing om te investeren. Een ISDS-clausule is onderdeel van veel handels- en investeringsverdragen tussen landen. ISDS is vooral berucht nu het dreigt te worden opgenomen in vrijhandels- en investeringsverdrag TTIP tussen Europa en de Verenigde Staten. Een hoge ambtenaar van het ministerie van Buitenlandse Zaken vertelde onlangs tijdens een debat in Pakhuis de Zwijger in Amsterdam dat ISDS nog altijd niet aan bod is gekomen bij de TTIP-onderhandelingen. In het najaar komt hier tijdens de elfde ronde van de TTIP-onderhandelingen mogelijk verandering in. Over ISDS is veel te doen. Voorstanders wijzen erop dat bedrijven eerder zullen investeren in een land, als ze de zekerheid van ISDS hebben. Tegenstanders zien gevaren voor de democratische besluitvorming, deze kan in het geding komen door (alleen al) het dreigen met een ISDS-rechtszaak. Een van de grootste struikelblokken bij ISDS is de mate van geheimhouding. Het is zelfs voor de Verenigde Naties onduidelijk hoeveel ISDS-rechtszaken er precies hebben plaatsgevonden.
     

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Mitchell van de Klundert

    Mitchell van de Klundert (1990) onderzoekt voor Follow the Money internationale handels- en investeringsverdragen, de voeding...

    Volg Mitchell van de Klundert
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren
    Dit artikel zit in het dossier

    Internationale vrijhandelsverdragen

    Gevolgd door 458 leden

    Tegen vrije handel tussen burgers, landen en continenten valt weinig in te brengen. Grote internationale vrijhandelsverdragen...

    Volg dossier