Communicatiesector kan, nee móét, tij van polarisatie keren

    Als zelfs onze minister-president het aandurft om in landelijke media ‘pleur op’ te roepen, is het tijd voor de communicatiebranche om de hand in eigen boezem te steken aangaande de vergaande polarisatie in ons land. In reactie op het FTM-artikel over zijn vakgenoot Jan Driessen neemt doorgewinterd communicatieman Hans Siepel alvast het voortouw.

    Polarisatie is niet zonder gevolgen. Als de minister-president zoiets roept, hebben de volgende dag honderden Nederlands-Turkse mensen daar last van. Ze worden op straat nageroepen met dezelfde tekst. Journalist Pieter van der Lugt hield op deze website een tijdje terug de beroepsgroep van communicatiespecialisten verantwoordelijk voor het ontstaan van een klimaat waarin dergelijk populisme kan gedijen. Ik citeer: 'Communicators, spindoctors, marketeers en consultants hebben met hun holle retoriek de waarheid zo veronachtzaamd dat deze niet meer opgewassen is tegen de meest opzichtige leugens.'  

    Uit de Trust Barometer 2017 van communicatiebureau Edelman blijkt dat het wereldwijd beroerd gesteld is met het publieke vertrouwen in overheden, media, NGO’s en bedrijfsleven. Het is een vernietigend oordeel over de keuzes en optredens van onze instanties — en dan met name hun vertegenwoordigers — in het publieke domein. Die blijken maatschappij-ontwrichtend te zijn geweest: niet van de ene dag op de andere, maar wel na tien à twintig jaar van grof taalgebruik, leugenachtige commercials, zielloze oneliners, ingestudeerde tekstjes, holle kernboodschappen en allerhande haat en verdachtmakingen jegens politieke tegenstanders en bevolkingsgroepen. 

    Ook ik behoor tot de beroepsgroep van communicators.

    Ego-communicatie

    In het boekje Transitie33 stel ik samen met mijn co-auteur Frank Regtvoort dat veruit de meeste communicatie-benaderingen van onze instituties en hun representanten gericht zijn op het bereiken van zaken als profilering, zichtbaarheid en aandacht in het publieke discours — ego-communicatie dus, communicatie over jezelf in dienst van het eigen belang.

    "Onze beroepsgroep blijkt een blinde vlek te hebben"

    De werkelijke effecten van al dat communicatiewerk staan echter haaks op de beoogde effecten: onbetrouwbaar, ongeloofwaardig, onoprecht en oneerlijk, zo oordeelt de samenleving. In het Edelman-onderzoek wordt gewezen op een maatschappelijk effect: een geleidelijk verlies van autoriteit leidt tot sterk toenemend populisme en nationalisme.

    Onze beroepsgroep blijkt een blinde vlek te hebben: we zijn te druk met het bereiken van gewenste doelen en trekken ons te weinig aan van de werkelijke effecten. We negeren het feit dat voor de leden van onze samenleving immateriële waarden als eerlijkheid en oprechtheid van groot gewicht zijn. En dat al die ‘alles gewonnen, niets verloren’ boodschappen waarmee bestuur en politiek de boer op gaan, daar niet bij aansluiten. Die boodschappen vinden dan ook geen positieve weerklank — en zijn dus volstrekt ongeloofwaardig en betekenisloos geworden.

    Immateriële waarden

    Betekenis, geloofwaardigheid. Dát zijn begrippen waar we naar moeten zoeken als we het tij wensen te keren. We moeten zicht op — en inzicht in — de dominante immateriële waarden in de samenleving krijgen. Dat zijn de waarden die bestuurders en politici in hun eigen communicatie als leidraad moeten nemen.

    Onze bestuurders en politici moeten gaan beseffen dat zij zélf het probleem zijn

    Dat gebeurt niet zomaar: allereerst zullen onze bestuurders en politici moeten gaan beseffen dat zij zélf het probleem zijn — niet de samenleving. Om het scherp te stellen: de polarisatie in onze samenleving is een weerslag van hún — van ónze — communicatie. Niet de samenleving, maar onze instanties hebben een beschavingsoffensief nodig.

    In dat laatste is een wereld te winnen. Want in het publieke domein gedragen bestuurders en politici zich er van nature amoreel. Ze laten geen kans voorbijgaan om elkaars betrouwbaarheid en legitimiteit te ondergraven. Daarmee veroorzaken ze, zo blijkt, grote maatschappelijk schade — bijvoorbeeld in de vorm van polarisatie. 

    Ander vaatje

    Direct nadat Mark Rutte had laten weten de PVV uit te sluiten als samenwerkingspartner, zochten zijn politieke tegenstrevers de publiciteit. Niet om de samenleving uit te leggen waarom ze blij waren met Rutte’s duidelijkheid — ze hadden de PVV immers zelf ook al uitgesloten — maar wel om publiekelijk te getuigen van hun ongeloof. Vanuit partij-politiek eigenbelang kozen ze in deze verkiezingstijd een aanpak die erop is gericht de geloofwaardigheid en betrouwbaarheid van de Nederlandse premier nóg verder uit te hollen.

    Dit tij moet worden gekeerd, in het belang van de samenleving. Het begint ermee dat communicatieprofessionals uit een ander, maatschappelijk verantwoord vaatje moeten gaan tappen. De samenleving smacht naar een politiek en maatschappelijk discours vanuit positieve waarden.

    Hans Siepel (1958) heeft politicologie gestudeerd en gewerkt in diverse communicatiefuncties, het meest recent bij het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Gastauteur

    Gevolgd door 227 leden

    FTM.nl biedt opiniemakers de gelegenheid om – op uitnodiging – een bijdrage aan maatschappelijke discussies te leveren.

    Volg Gastauteur
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren