© ANP / Robin van Lonkhuijsen

    Het omvangrijke omkoopschandaal bij Politie en Defensie bereikt zijn climax. De strafeisen zijn bekendgemaakt en daarin is een ding duidelijk: Justitie wil een voorbeeld stellen. ‘Ze hadden op hun klompen moeten aanvoelen dat de giften niet alleen werden gedaan omdat men hem zo’n aardige vent vond.’

    ‘Een klein beetje corrupt bestaat niet,’ zegt officier van justitie Peter van de Kerkhof. Het is woensdag 10 januari in de rechtbank Rotterdam. Van de Kerkhof heeft het over Gerard Lensvelt, een van de verdachte defensie-ambtenaren in het megaproces rondom de omkoping van ambtenaren van politie en defensie door medewerkers van Peugeot, Renault en Volkswagen-importeur Pon.

    De verdachte defensie-ambtenaar vroeg om een korting bij de aanschaf van een privéauto; hij bevoordeelde zich zodoende voor een bedrag van 236 euro. Geen heel groot bedrag, maar toch tilt de officier van justitie zwaar aan het vergrijp omdat de ambtenaar ‘actief gevraagd heeft om een korting’. 

    Het mag gerust een megazaak genoemd worden: naast Lensvelt zijn er nog tien andere verdachten. De Rijksrecherche heeft maar liefst vijf jaar onderzoek in de zaak gestoken; in die tijd zijn er 50 ordners aan documentatie vergaard en 47 verdachten in beeld gebracht. 

    Het doel van dit juridische geweld, aldus de officier van justitie: ‘De wens om een oordeel te krijgen van de strafrechter over de grens tussen corruptie en het onderhouden van goede relaties met je zakelijke partners.’ Van de Kerkhof geeft daarnaast aan dat corruptie, ‘zeker in het geval van ambtenaren’, ‘in principe via het strafrecht aangepakt [zal] worden’. Dit omdat zij ‘onpartijdig dienen te handelen in het algemeen belang’. Als het aan justitie ligt, is Lensvelt dus de klos: waar anderen met het OM konden schikken, wordt tegen hem een taakstraf van 40 uur tegen hem geëist.

    "De totale reiskosten worden geschat tussen de 42 en ruim 82 duizend euro"

    Roland Garros

    Lensvelt’s defensie-collega Jacques Horsten komt er - als het aan justitie - een stuk minder genadig vanaf. Deze 65-jarige hoofdverdachte, die gaandeweg het proces de bijnaam ‘olieman’ heeft gekregen, was sinds 1981 wagenparkbeheerder van Defensie en hoort maar liefst 3 jaar celstraf tegen zich eisen. Ondanks dat Horsten een ambtenaar was, liet hij zich volgens Justitie fêteren door de Nederlandse autobedrijven. Die laatsten mochten na een aanbesteding duizenden voertuigen aan defensie leveren.

    Als wagenparkbeheerder was Horsten de bevoegde functionaris voor het zogeheten Elektronisch Bestellen en Factureren-systeem, hetgeen hem tot een belangrijke decision maker maakte. Marktpartijen nodigden hem derhalve regelmatig uit voor reisjes: zo passeert een door Peugeot volledig verzorgde reis naar tennistoernooi Roland Garros voor Horsten en zijn vrouw (kosten: ruim 20 duizend euro) de revue. Renault nam het echtpaar mee naar Madrid.

    Importeur Pon spande echter de kroon: het echtpaar Horsten werd getrakteerd op drie minicruises over de Middellandse Zee, reisjes naar de Olympische Spelen in Athene en Turijn, Wimbledon en daarnaast nog tripjes naar Finland, Sint-Petersburg, Vancouver en IJsland. De totale reiskosten worden geschat tussen de 42 en ruim 82 duizend euro.

    Volgens een defensie-functionaris die zich bezig houdt met Integriteitszorg loog Horsten bovendien over de tripjes: de wagenparkbeheerder vertelde dat die privé waren en dat hij ze zelf betaalde.

    ‘Voor niets gaat de zon op — en zo ook voor diensten van Jacques Horsten,’ vervolgt de officier van justitie, die meerdere signalen aanhaalt dat er tegenprestaties zijn geleverd. Zo blijkt uit e-mailverkeer tussen Renault-medewerkers dat Horsten zijn gulle gevers beloonde door bestellingen aan te passen. ‘Kreeg gisteren nog een order van 10 Trafics [een model van het merk Renault, red.] van Mindef; hadden Fords moeten worden, waren het ook, maar cruises ofzo doen wonderen,’ zo valt te lezen in een e-mail. Ook zou Horsten commercieel vertrouwelijke aanbestedingsstukken hebben gelekt naar Defensie-leverancier Athlon Car Lease. 

    De gesponsorde Audi A5 van Jacques Horsten

    Ruim drie jaar geleden kreeg Follow the Money een rekeningafschrift in handen. Daaruit bleek dat hoofdverdachte Jacques Horsten zijn privé-auto, een Audi A5 van 53 duizend euro, had laten sponsoren door Renault-dealer VKV. In eerste instantie betaalde hij de maandtermijnen (á 700,02 euro) keurig zelf aan de leasemaatschappij, maar in 2011 werden de termijnen opmerkelijk genoeg overgenomen door VKV, dat door de officier van justitie wordt bestempeld als ‘dé Renault-dealer van defensie’. Dit bleek destijds ook al uit de resultaten van een door Follow the Money ingediend wob-verzoek naar de bestellingen van Defensie.

    In 2011 was maar liefst 68 procent van de bestelde personenwagens van Defensie een Renault; de directeur-eigenaar van VKV, Chris V., bestreed destijds dat er sprake was van omkoping. ‘Wij hebben niemand omgekocht,’ stelde deze daarbij. ‘Wij voeren een tender uit die door Renault Nederland is gewonnen. Dat doen wij omdat we gespecialiseerd zijn in het leveren van grote partijen.’ V. wilde niet ingaan op de overname van de maandelijkse betalingen voor de Audi van Horsten.

    In het strafproces is er nu meer duidelijkheid gekomen hoe deze ‘sponsoring’ precies in zijn werk ging: VKV hielp Horsten — die krap bij kas zat — uit de brand door 10 leasetermijnen over te nemen. Ook verstrekte het bedrijf een lening van 40 duizend euro aan Horsten, bedoeld om de auto aan het einde van de leaseperiode te kopen. Horsten zou de A5 vervolgens overdragen aan VKV.

    In het relaas van justitie komt echter naar voren dat Horsten de auto niet af wilde staan. Maatregelen bleven uit: ‘Wij wilden in ieder geval geen ruzie met hem. […] Ik bedoel daarmee dat wij daardoor minder of zelf geen handel zouden krijgen,’ zo luidde de verklaring van VKV-directeur Chris V.   

    VKV blijkt de ‘vriendendienst’ niet uit eigen zak te hebben betaald: het bedrijf wendde daarvoor een speciaal potje aan. Dat zit zo: Horsten had als nevenfunctie dat hij regelmatig geheime auto’s moest bestellen voor de Militaire Inlichtingen en Veiligheidsdienst (MIVD). Terwijl het contract met defensie inhield dat iedere Renault geleverd zou worden met 40 tot 45 procent korting, werd deze korting (onterecht) niet toegepast bij deze geheime auto’s. De daardoor ontstane extra marge werd vervolgens verdeeld tussen de betrokken partijen: leasemaatschappij Athlon Car Lease, Renault-dealer VKV en Horsten zelf. Het surplus kwam deels in een apart ‘potje’ terecht, waaruit betrokken autobedrijven weer hun uitgaven aan Horsten betaalden. 

    Volgens justitie waren de twee directeuren van VKV, Chris V. en Mark van K., op de hoogte van het privékarakter van de betalingen. De officier citeert een email tussen de twee directeuren waarin wordt gesproken over ‘het tegoed van Horsten zodat ie zijn A5 kan blijven rijden’ [...] ‘Ik word hier een beetje droevig van, we doen nu geen defensie auto’s meer en dhr. Horsten blijft gefêteerd worden.

    De twee directeuren hoorden woensdag allebei een strafeis van 120 uur taakstraf en een geldboete van 10 duizend euro tegen zich geëist worden.

    Lees verder Inklappen

    De oud-wagenparkbeheerder wordt er daarnaast van beschuldigd dat hij quid pro quo geheime informatie deelde. Hij vroeg daarbij naar het privé e-mailadres van een Pon-medewerker, om deze vervolgens een Excel-bestand te sturen.

    In dat bestand was het aandeel van Pon in het wagenpark van de Rijksoverheid te zien. De email wordt in vertrouwen gestuurd: ‘Hierbij de verlangde overzichten ik vraag je met klem om deze overzichten bij je te houden. Als ook maar ergens bij de Barracuda of de schaduw [dit zijn de bijnamen voor twee collega’s bij de Klantenraad – de inkooporganisatie voor het wagenpark van ministeries, red.] iets te boven komt drijven dan kan ik inpakken.’

    Wijdverbreid probleem

    Tijdens het requisitoir, waarin Justitie de beschuldigingen onderbouwt, wordt een tamelijk onthutsend beeld geschetst van een wereld waarin zakelijke relaties elkaar volop matsen. En niet alleen bij defensie: ook bij de politieorganisatie maakten ambtenaren misbruik van hun situatie. Illustratief is het vermoedelijke handelen van de verdachte politieambtenaar Kenneth K.: deze was in 2010 betrokken bij de zeer omstreden aanbesteding van het wagenpark van de politie. Uiteindelijk was Pon het enige autobedrijf dat inschreef op deze aanbesteding (totale waarde: een half miljard euro). Het vermoeden was dat de aanbesteding was toegeschreven naar Pon, en andere merken buitensloot. 

    Ondanks zijn functie schroomde K. er bij de aanschaf van een privéauto niet voor om bij een Pon-dealer een korting te vragen. De officier rakelt een verklaring op van een Pon-dealer die in de zomer van 2011 bezoek kreeg van K. in zijn showroom: ‘Hij maakte zich direct kenbaar als iemand van de KLPD, die betrokken was geweest van de aanbesteding van dienstauto’s voor de politie bij de firma Pon. Hij vertelde mij dat hij recht had op extra korting, een zogenaamde bijloop, en gaf aan wie ik daarvoor moest bellen bij Pon.’ Hetgeen geschiedde en K. een extra korting opleverde van 715 euro.

    ‘Bij de heer K. blijft bij mij het beeld hangen van een man die brutaal korting eist’

    De officier van justitie is weinig over de actie te spreken: ‘Bij de heer K. blijft bij mij het beeld hangen van een man die brutaal korting eist: “Ik ben belangrijk bij de politie, geef mij korting.”’ Tegen K. wordt 60 uur werkstraf geëist.

    Politieambtenaar René P. maakte het volgens justitie nog bonter. Hij vervulde een belangrijke functie rondom de aanbestedingen van politievoertuigen, maar liet zakelijk en privé vervolgens door elkaar heen lopen. Zo kon hij via Pon voor 26 duizend euro een Audi A6 kopen, terwijl de verkoopprijs 41.500 euro bedroeg. Ook verzocht hij meerdere keren om kortingen op het onderhoud van zijn privé-auto. Die kortingen liepen vervolgens op tot wel 70 procent. Verder kreeg P. gratis huurauto’s mee — waaronder een busje, een Volkswagen Multivan, om mee op vakantie te gaan.

    In ruil voor de ‘vriendendiensten’ zou P. meerdere vertrouwelijke stukken naar de autobedrijven hebben gelekt. Het openbaar ministerie eist 1 jaar cel, de op één na hoogste eis in deze megazaak. De rest van de verdachten horen werkstraffen en geldboetes tegen zich eisen.

    Al met al moge duidelijk zijn dat officier van justitie Van de Kerkhof inzet op het hoog straffen van ambtenaren die zich hebben laten omkopen. Onwetendheid over reciprociteit veegt hij van tafel. Daarbij verwijst de officier van justitie naar het vonnis van oud-wethouder van Roermond Jos van Rey, die in 2016 in eerste aanleg veroordeeld werd tot een taakstraf van 240 uur: ‘Ze hadden op hun klompen moeten aanvoelen dat de giften niet alleen werden gedaan omdat men hem zo’n aardige vent vond.’     

    De pleidooien vonden afgelopen donderdag plaats en worden volgende week vervolgd.

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Dennis Mijnheer

    Gevolgd door 685 leden

    Ontspoorde bedrijfskundige die alles wil weten van mannen en vrouwen met witte boorden. Tags: fraude, witwassen, omkoping

    Lees meer

    Volg deze auteur en blijf op de hoogte via e-mail

    Volg Dennis Mijnheer
    Verbeteringen of aanvullingen?   Tip de auteur Annuleren
    Dit artikel zit in het dossier

    Corruptie bij politie en defensie

    Gevolgd door 451 leden

    De ontrafeling van een corruptieschandaal bij politie en defensie begon in 2011 met een anonieme brief aan de toenmalig minis...

    Lees meer

    Volg dit dossier en blijf op de hoogte via e-mail

    Volg dossier