De nieuwe dienstauto's van het ministerie van Defensie
© Mediacentrum Defensie (MCD) mcd@mindef.n Foto: Maartje Roos

    Dinsdag is de rechtszaak van de omkoopaffaire bij politie en Defensie begonnen. Op de eerste zittingsdag maakte de van corruptie verdachte Defensie-ambtenaar Jacques Horsten er een potje van — letterlijk.

    Het is volle bak in de Rechtbank Rotterdam. Vandaag, dinsdag 5 december, is de eerste dag dat de omkoopaffaire bij politie en Defensie inhoudelijk wordt behandeld. Alle elf verdachten — zes ambtenaren en vijf medewerkers van automobielbedrijven Pon, Renault en VKV — zijn aanwezig.

    De rechtbank heeft in totaal vijftien zittingsdagen uitgetrokken voor het omvangrijke corruptieschandaal. De aanklacht: ambtenaren van politie en defensie hebben zich volop laten fêteren en omkopen door de automobielbedrijven.

    De verdachte bedrijven hebben hun strafvervolging eerder weten af te kopen: Volkswagen-importeur Pon schikte vorig jaar voor 12 miljoen euro; Peugeot Nederland en Renault Nederland schikten beiden voor 2 miljoen euro. Verschillende (ex-)medewerkers accepteerden daarnaast een boete of schikking als alternatieve afdoening.

    Hetzelfde geldt echter niet voor de elf verdachten die zich de komende maand voor de rechter moeten verantwoorden: Justitie vond de feiten waarvan ze worden verdacht te ernstig om deze af te doen met een schikking. 

    Olieman

    Het megaproces begint met een van de hoofdverdachten: Jacques Horsten, voormalig wagenparkbeheerder van Defensie. Zijn tenlastelegging is het langst: hij wordt onder meer verdacht van het aannemen van giften en diensten, het goedkoop leasen van een Audi A5, het privégebruik van brandstofpassen, talloze snoepreisjes, gratis winterbanden, het accepteren van niet-marktconforme leningen en het verstrekken van vertrouwelijke informatie aan automobielbedrijven.

    Horsten blijkt door de corruptieaffaire diep te zijn gevallen

    Rechter Jurjen Bade polst eerst de status van Horsten. De inmiddels 65-jarige verdachte was jarenlang verantwoordelijk voor een van de grootste wagenparken van Nederland. Dankzij die functie was hij een graag geziene gast op automotive-events, was hij jurylid bij de verkiezing van de Zakenauto, en regelde hij geheime dienstauto’s voor de Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (MIVD). Daarnaast werd hij binnen de Defensie-organisatie gezien als de ‘olieman’: de ambtenaar die vanwege zijn uitgebreide netwerk op verzoek maatwerk kon regelen.

    Horsten blijkt door de corruptieaffaire diep te zijn gevallen: hij is bij zijn werkgever Defensie — waar hij sinds 1981 in dienst was — geschorst. Zijn financiële situatie is ‘nijpend’, vertelt hij.

    Brandstofpassen

    De rechter gaat punt voor punt de tenlastelegging af. Zo krijgt Horsten al snel een serie vragen over zijn tankpassen van MultiTankCard. De reden: het Openbaar Ministerie beschuldigt hem ervan dat hij voor 17 duizend euro is bevoordeeld door die tankpas privé te gebruiken. De rechter verwijst naar de Rijksrecherche, die na bestudering van Horstens privérekeningen achterhaalde dat hij in zijn privéleven zeven jaar lang ‘niet of nauwelijks’ geld uitgaf bij de pomp.

    Wanneer de rechter hem daarmee confronteert, ontkent Horsten dat hij de tankpassen privé gebruikte: ‘Ik nam vaak cash op vanaf mijn creditcard en ik betaalde tankbeurten contant.’

    Het OM vermoedt echter dat leasemaatschappij Athlon Car Lease een speciaal ‘potje’ heeft gemaakt, ‘buiten de reguliere boekhouding’ om, waaruit de brandstofkosten van Horsten werden betaald.

    "Er werd niet verteld voor wie die pas bedoeld was"

    De rechter citeert uit een conversatie tussen voormalig MultiTankCard-ceo Ivo de Bont en Hans Blink, de oud-topman Athlon Car Lease: De Bont zou een verzoek hebben gekregen om een brandstofpas te leveren die niet gekoppeld was aan een auto en waarvan de facturering handmatig zou geschieden. ‘Er werd niet verteld voor wie die pas bedoeld was. Later werd pas de naam Horsten genoemd,’ aldus De Bont in die conversatie. Horsten heeft geen verklaring voor deze ongebruikelijke administratieve verwerking en zegt geen idee te hebben waarom de brandstofkosten door Athlon niet werden gefactureerd aan Defensie.

    Matsprijzen

    Tijdens de zitting komen veelvuldig stukken voorbij waaruit blijkt dat er door automobielbedrijven ‘potjes’ werden aangelegd om Horsten te fêteren. Uit voorgelezen emailconversaties en verklaringen wordt Horsten omschreven als ‘een belangrijke relatie van Defensie’, een man waarvoor een ‘mats-prijs’ moet worden geregeld: ‘bij grote klanten moet je soms iets extra’s doen’, zo is te lezen.

    En als we de verklaringen mogen geloven, maakte Horsten gretig gebruik van die status. In het strafdossier wordt onder anderen de voormalig directeur fleetsales Ray Uiterwaal van Pon opgevoerd. Die omschrijfy Horsten als ‘een brutale en onbescheiden meneer’. De irritatie ontstond toen Horsten privé een Audi A5 wilde leasen: volgens de Pon-medewerker wilde hij een speciaal kortingstarief. ‘Onze Horsten wil maximaal 350 euro per maand ervoor betalen en rijdt 30 duizend kilometer per jaar […] Bescheidenheid is niet zijn grootste kenmerk,’ aldus de directeur.

    Uit het strafdossier blijkt dat er naar een oplossing werd gezocht om de deal toch rond te krijgen, ditmaal voor 450 euro per maand. De rechter vraagt of Horsten zich wel realiseerde dat zulke leasebedragen eigenlijk niet passen bij zo’n type auto. Horsten: ‘Jawel, dat komt ook voor bij Bekende Nederlanders. Als je gek bent van auto’s, dan ga je dat toch uitonderhandelen?’ Horsten lijkt zich tijdens de zitting niet te realiseren dat nu juist dát — vanwege zijn positie als rijksambtenaar die een zakelijke relatie onderhoud met Pon, Athlon en Renault — uit den boze is.

    ‘Ik zat wat krap, dat betaalde VKV’

    De rechter vraagt door: ‘De vraag is of u als “Bekende Nederlander” van Defensie wel degene bent die daar moet uitonderhandelen, of dat u naar een ander [autobedrijf, red.] moet gaan, waar u geen zakelijk contact mee hebt. Het gaat erom: bent u zich bewust van uw positie?’

    Horsten lijkt de vraag niet te begrijpen. Het is een patroon dat tijdens de zitting steeds weer terugkeert: de ambtenaar maakt de indruk zich van geen kwaad bewust te zijn.

    Overname leasetermijn door zakenrelatie

    De Audi A5 komt ook ter sprake in de tenlastelegging met betrekking tot een aantal niet-marktconforme leningen. In eerste instantie betaalde Horsten keurig zelf de termijnen van zijn Audi A5 — 700 euro en 2 cent per maand — aan autodealer Van Mossel Leasing. Maar in 2010 werden deze betalingen opeens overgenomen door Renault-dealer VKV. Dat bleek ook al in 2014, toen Follow the Money de hand had weten te leggen op Horstens rekeningafschriften.

    De rechter vraagt om een verklaring; ‘Ik zat toen redelijk krap bij kas,’ aldus Horsten, die aangeeft dat VKV hem ook te hulp is geschoten bij de (eind)afbetaling bij Van Mossel Leasing. Tijdens de zitting wordt ook een factuur vertoond waaruit blijkt dat VKV een schadebedrag van 1124 euro aan het bedrijf Den Elzen voor zijn rekening nam. Horsten: ‘Dat was een schadebedrag voor de Fiat 500 van mijn dochter. Ik zat wat krap, dat betaalde VKV.’

    Justitie ziet dit als niet-marktconforme leningen, maar Horsten ziet er niks kwaads in: hij beschouwt het als een vriendendienst. ‘Het heeft niets te maken met pamperen. Iemand helpen kan toch?’

    "Chris, dit wordt steeds gekker: als het potje bijna op is, komt er een nieuwe order"

    Het MIVD-verhaal

    Tijdens de zitting krijgt Horsten ook veel vragen over zijn werkzaamheden voor de MIVD. Volgens hem moest er een potje worden gecreëerd waarmee (geheime) uitgaven voor de inlichtingendienst gedaan konden worden. Het geheime potje, een bankrekening, stond op naam van een fictief bedrijf, JaHo geheten. De rechter informeert of dat verwijst naar Jacques Horsten. Horsten zegt opnieuw van niks te weten: ‘Ik hoefde dat niet te weten, want dan hoef ik er ook niet over te liegen.’ Het potje blijkt volgens het strafdossier ook een rol te hebben gespeeld bij de overname van de leasetermijn aan Van Mossel.  

    De manier waarop dat potje gevuld wordt, is opmerkelijk: het heeft er alle schijn van dat er kortingen aan Defensie werden afgeroomd om het potje te vullen.  De verdenking is dat Horsten vervolgens dat potje liet aanwenden voor privédoeleinden. Medewerkers van VKV en Athlon Car Lease verklaarden bij de Rijksrecherche dat aan die praktijk meewerkten omdat ze bang waren dat Horsten zijn macht zou gebruiken om hen Defensieopdrachten te onthouden.

    Binnen VKV namen de vraagtekens over het geheime MIVD-potje wel toe, zo blijkt uit intern mailverkeer dat tijdens de zitting wordt getoond. In een email naar een van de directeuren wordt geschreven: ‘Chris, dit wordt steeds gekker: als het potje bijna op is, dan komt er een nieuwe order om het potje gevuld te krijgen.’ De reactie van Chris: ‘Ik overleg met Renault.’

    Opmerkelijk genoeg doet het geheime MIVD-potje geen belletje rinkelen bij de inlichtingendienst zelf. De rechter leest een verklaring voor van André Peperkoorn, voormalig adjunct-directeur van de MIVD. Hij ontkent daarin dat de MIVD gebruik heeft gemaakt van een speciaal potje en een fictief bedrijf. Alle bestellingen gingen direct op de rekening van de leverancier,  of contant als geheimhouding dat noodzakelijk maakte. ‘De MIVD is niet bekend met de constructie van de heer Horsten en de potjes van de heer Horsten,’ aldus Peperkoorn.

    Waar gaat dit proces ook alweer over?

    De 15 dagen durende strafzaak in de rechtbank Rotterdam is het resultaat van het meest omvangrijke onderzoek naar corruptie binnen politie en defensie in de Nederlandse geschiedenis. Het proces houdt verband met de enorme wagenparken van de Nederlandse politie (circa 12 duizend personenwagens) en Defensie (circa 6000 personenvoertuigen). 

    Politie en Defensie zijn daarmee een belangrijke opdrachtgever voor de Nederlandse autosector. Maar die laatste is over de schreef gegaan bij het binnenhengelen van orders.

    Een belangrijk signaal kwam in december 2011 binnen via een anonieme brief gericht aan toenmalig Minister van Veiligheid en Justitie Ivo Opstelten. Een kopie van die brief ging ook naar de Rijksrecherche. In die brief werden een defensie ambtenaar en drie politieambtenaren bij naam genoemd en in verband gebracht met corruptie bij de aanschaf van civiele dienstvoertuigen.

    De klokkenluidersbrief en berichtgeving in de media, waaronder Follow the Money, leidde uiteindelijk tot meerdere onderzoeken: een onderzoek door de commissie-Schouten (lees hier het interview met Maarten Schouten) dat zich richtte op de rechtmatigheid van een omstreden politie-aanbesteding in 2010 - contractwaarde 500 miljoen euro - die volledig gegund werd aan Volkswagen-importeur Pon. Daarnaast deed de commissie-Beuving onderzoek naar het aankoopbeleid van civiele voertuigen bij Defensie. De onderzoeken leidde tot signalen van mogelijk strafbare feiten waardoor de Rijksrecherche het onderzoek oppakte. De rechercheurs deden invallen bij importeurs, een leasemaatschappij en dealers en legde beslag op financiële gegevens en emailverkeer.

    Het onderzoek leidde uiteindelijk tot een lange reeks beschuldigingen, variërend van het gratis ter beschikking stellen van tientallen auto’s, gratis winterbanden, kortingen op auto’s, snoepreizen en het verstrekken van niet-marktconforme leningen.

    Aan de ontvangende kant, de medewerkers van politie en defensie, bestaat de tenlastelegging vooral uit het schenden van ambtsgeheimen door vertrouwelijke informatie te delen met contactpersonen bij auto-importeurs en dealers. Het varieerde van raamovereenkomsten tot overzichten van bestellingen. Politiemedewerker René P. krijgt nog het bezit van een werpster voor de voeten geworpen.

     

    Lees verder Inklappen
    Over de auteur

    Dennis Mijnheer

    Gevolgd door 352 leden

    Ontspoorde Bedrijfskundige die alles wil weten van mannen en vrouwen met witteboorden. Tags: fraude, witwassen, omkoping

    Lees meer

    Volg deze auteur
    Dit artikel zit in het dossier

    Corruptie bij politie en defensie

    Gevolgd door 351 leden

    De ontrafeling van een corruptieschandaal bij politie en defensie begon in 2011 met een anonieme brief aan de toenmalig minis...

    Lees meer

    Volg dossier

    Dit artikel krijg je cadeau van Follow the Money.

    Diepgravende onderzoeksjournalistiek kost tijd en geld. Steun ons en

    word lid