• Scumbacks

Investeren in cryptomunten? Professionele oplichters en algoritmes staan klaar om jouw zakken te legen. Wetgevers en toezichthouders komen nu in actie, maar voorlopig ben je nog vogelvrij. Plus: zo word je belazerd.

De wereld van cryptomunten lijkt een beetje op het wilde westen: een onontgonnen gebied, dat vol ligt met verborgen schatten. Cowboys en desperado's maken er de dienst uit, want bestaande wetten gelden hier (nog) niet.

Zo’n nieuwe wereld trekt avonturiers en creatieve ondernemers aan, maar ook hebzuchtige goudzoekers. En waar hebzucht de blikken vertroebelt, is ook de bandiet nooit ver te zoeken. De sherrif daarentegen is nergens te bekennen. 

Wetgevers en financiële toezichthouders hebben zo lang mogelijk hun handen afgehouden van cryptomunten: ook voor hen is deze wereld een onbekende combinatie van nieuwe geldconcepten, libertarische ideologie en versleutelde computercode. De preferente strategie van De Nederlandsche Bank (DNB) en de Autoriteit Financiële Markten (AFM) was dan ook om de kat uit de boom te kijken tot deze ‘markt in kinderschoenen’ volwassen werd. Ze waarschuwden vrijblijvend voor de ‘financieel-economische criminaliteitsrisico’s’ van cryptohandel en wachtten verder geduldig af tot het ministerie van Financiën met een regelgevend kader zou komen. Bovendien was er toch geen capaciteit (noch directe aanleiding) om tot verregaande actie over te gaan.

In het wilde westen van de cryptomunt gaat de rule of law zijn intrede doen

Maar toen liep het even totaal anders dan voorzien. Eind vorig jaar groeide de nieuwe financiële speeltuin uit tot een wereldwijde hype. In Nederland bezit inmiddels een half miljoen gezinnen cryptomunten. Toezichthouders kregen plots te maken met een enorme toename van het aantal gevallen van cryptofraude en hacks. Er werd voor honderden miljoenen euro’s aan cryptomunten gestolen bij cryptobeurzen, en via Initial Coin Offerings (ICO’s), de online lanceringen van een nieuwe cryptomunten, maken allerlei dubieuze figuren argeloze consumenten hun geld afhandig.

Afwachten is dus geen optie meer. Minister van Financiën Wobke Hoekstra schreef vorige maand aan de Kamer: ‘de integriteit van het financieel stelsel moet worden geborgd.’ Ook in het wilde westen van de cryptomunt gaat de rule of law nu dus zijn intrede doen.

De kaders van de financiële regelgeving 

Waarom is er — met zulke overduidelijke gevallen van financiële fraude — dan nog geen financieel toezicht op de cryptobeurzen? Lars van de Ven, innovatie & fintech expert bij de Autoriteit Financiële Markten (AFM), heeft een eenvoudig antwoord op die vraag: ‘De meeste ICO’s zijn zo gestructureerd dat de aangeboden tokens [een andere benaming voor de cryptomunten, red.] buiten de huidige definitie van een financieel product vallen.’

Van de Ven legt uit dat de ICO een nieuwe manier is om kapitaal op te halen: net als crowdfunding, maar dan weer net wat anders ingericht. ‘Financieel toezicht is echter alleen mogelijk als de ICO binnen de kaders van de financiële regelgeving valt.’ In Nederland is dat voor de meeste ICO’s (nog) niet het geval: ook voor de toezichthouder is de uitgifte van cryptomunten nieuw en onbekend terrein.

"In Azië en de VS hebben de autoriteiten beduidend minder tijd uitgetrokken voor rondetafelgesprekken"

Wobke Hoekstra, de minister van Financiën, wil daar verandering in brengen. In een brief aan de Tweede Kamer pleitte hij voor internationale samenwerking in de regulering van cryptomunten; hij wil 'cryptovaluta binnen een passend regelgevend kader brengen en langs die weg oneigenlijk gebruik aanpakken.’

Daarbij moeten we wel ‘de potentie van de techniek behouden,’ aldus Hoekstra. Vanwege de complexiteit van ‘een effectieve aanpak en proportionele regulering’ ligt de nadruk voorlopig echter op het ‘bespreken’ van de ‘mogelijkheden voor verdere regelgevende stappen’ binnen de Europese Unie. De minister treedt hiervoor in overleg met de AFM en ESMA, de Europese toezichthouder op de financiële markten.

Concrete stappen in het buitenland

In Azië hebben de autoriteiten intussen beduidend minder tijd uitgetrokken voor rondetafelgesprekken: daar is men meteen tot actie overgegaan om dubieuze cryptopraktijken de kop in te drukken. De Chinese overheid kondigde vorige jaar een verbod af op nieuwe ICO's en ook Zuid-Koreaanse en Japanse autoriteiten voerden regulering in. 

Ook de Amerikaanse Securities and Exchange Commission (SEC) zette deze maand flinke stappen in de richting van meer regulering. De SEC kwalificeert ICO's en de handel van munten op cryptobeurzen voortaan als ‘security trading’, en daarvoor is registratie bij de SEC een vereiste. Met andere woorden: de SEC gaat actief toezien op de cryptohandel.

Waarom volgt de AFM het Amerikaanse voorbeeld niet?

Waarom volgt de AFM het Amerikaanse voorbeeld niet? Lars van de Ven legt uit dat de Nederlandse toezichthouder andere bevoegdheden en capaciteit heeft dan zijn Amerikaanse tegenhanger: ‘Het Amerikaanse juridisch kader is niet hetzelfde als het Nederlandse en de toezichthouders vervullen een andere rol. Amerikaanse toezichthouders zijn bijvoorbeeld ook bevoegd om buiten hun eigen grondgebied op te treden, terwijl de AFM strikt binnen de landsgrenzen opereert.’

De politiek aan zet

Er speelt natuurlijk ook nog wat anders mee: met het inrichten van financieel toezicht legitimeer je als het ware de cryptohandel als een ‘volwaardige financiële markt’. Dat is iets wat de toezichthouder niet zomaar wil of kan doen: als er toezicht is vanuit de overheid, wekt dat vertrouwen bij het grote publiek. Mensen zouden kunnen gaan denken dat beleggen in cryptomunten vergelijkbaar is met beleggen op de aandelenbeurs, terwijl de risico’s hier nog vele malen groter zijn.

En dus moet er eerst een doordachte toezichtstrategie klaarliggen — alsmede de operationele capaciteit om die uit te voeren. Toezichthouders praten graag mee over de wenselijkheid van regulering, maar de politiek is aan zet. De AFM is daar heel duidelijk over: ‘wij volgen hierin de minister.’

In een schriftelijke reactie benadrukt de AFM het nog maar eens: ‘We treden streng op tegen ICO’s die wel binnen het kader van de financiële regelgeving vallen en niet aan de geldende voorwaarden voldoen.’ Dat is bij de meeste nieuwe cryptobedrijven echter niet aan de orde; cryptomunten worden niet gekwalificeerd als financiële producten. De AFM heeft wel contact met de bedrijven, maar zijn zegen zal de toezichthouder nooit zomaar geven. De AFM reageerde vorige maand dan ook zeer fel op cryptobedrijf Combicoin, dat schermde met ‘groen licht van de AFM', terwijl daar volgens de toezichthouder absoluut geen sprake van is. 

Dit zijn de trucs waarmee je wordt opgelicht

Op de online cryptobeurs worden bewezen manipulatietechnieken – die op de reguliere financiële markten verboden zijn – open en bloot toegepast. Neem bijvoorbeeld ‘wash trading.’ Heb je wel eens naar een balletje-balletje goochelaar staan kijken waarbij je dacht: ‘ik weet waar ‘ie ligt’? Nadat anderen tot drie keer toe hun inleg verdubbelden – en jij er zeker van was dat in deze ronde ook te zullen doen – zat het balletje toch ineens in het andere bekertje. De andere spelers die jou over de streep trokken, bleken achteraf onder één hoedje te spelen met de goochelaar. 

Op de cryptobeurzen gebeurt dat continu. Insiders schuiven onder elkaar dezelfde munten heen en weer, waardoor vertrouwen wordt gewekt. Het lijkt alsof er volop wordt gehandeld in de munt. Met dit soort wash trading of round trip trading worden buitenstaanders over de streep getrokken om te investeren.

Nog zo'n manipulatietrucje: ‘spoofing’. Je hebt vast wel eens in een lange rij gewacht voor een discotheek om, nadat je entreegeld had betaald, te ontdekken dat er binnen geen kip te bekennen was. Spoofing lijkt sprekend op deze klassieke truc van uitsmijters om een fictieve wachtrij te creëren: op cryptobeurzen plaatsen enkele spelers grote orders, net onder de biedprijs. Ze trekken de order echter weer in vóórdat die wordt uitgevoerd. Doordat de illusie van vraag wordt gecreëerd, stappen anderen wél in — en wordt de prijs omhoog gekrikt.

Dit soort oplichterij kan met slimme algoritmes volledig geautomatiseerd worden. Wetenschappers van de University of Tulsa en Tel Aviv University onderzochten de dubieuze bitcoin-koersschommelingen van 2013 (binnen zeer korte tijd van 150 naar 1000 dollar en weer terug). Hun conclusie: door manipulatie met twee bots – Markus en Willy genaamd – waren enkele ‘handelaren’ in staat om de koers meerdere malen over de kop te stuwen. Zij beheersten daarmee de markt, konden zelf laag inkopen en tegen een hogere koers verkopen, om zo het verschil in hun zak te steken.

Online marketing, hypes en pump & dump

Ook online marketing speelt een cruciale rol in de wereld van de virtuele munt. Natuurlijk worden ook hier weer allerlei beroemdheden uit de kast gehaald om het klusje te klaren. Hollywood-socialite Paris Hilton, maar ook de gezonken ex-bankier Dirk Scheringa, waren betrokken bij hun eigen Initial Coin Offerings en haalden miljoenen op. Betrouwbaarheid op financieel gebied lijkt voor het opzetten van een nieuwe cryptomunt allerminst een vereiste. 

Lars van de Ven legt uit hoe dat komt: ‘Marketing is het gebied waarin de cryptowereld het snelst volwassen is geworden. De professionaliteit waarmee ICO’s en munten worden gehyped is groot.’ 

De bekendste hyper in cryptoland is momenteel John McAfee (ja, die van de virusscanner). McAfee tweet iedere week over de meest geweldige nieuwe munt. Daarna zie je ongeveer hetzelfde effect als wanneer Matthijs van Nieuwkerk bij DWDD het allerbeste bandje van dat moment aankondigt – en hun volgende concert prompt is uitverkocht op basis van één minuut muziek. Op basis van ongefundeerde jubelberichten schieten mensen van over de hele wereld in de koopmodus en gaan de koersen omhoog. 

Het wordt natuurlijk pas écht lucratief als je de munten al had aangekocht tegen de lage prijs, en ze weer verzilvert op het toppunt van de hype. Sommige mensen coördineren dit soort acties in pump and dump groepen. Dat is wat de veroordeelde oplichter Jordan Belfort, beter bekend als deWolf of Wall Street, ook deed met ‘penny stocks’: stap één is het overhalen van mensen om in te stappen – met verzonnen verhalen over de bedrijven – en daarmee de aandelenkoers omhoog pompen. Stap twee is het stapsgewijs verkopen van je eigen aandelen tegen de hogere koers, voordat mensen doorkrijgen dat er gebakken lucht wordt verkocht en de koers weer instort. Wanneer het grote publiek doorkrijgt wat er gebeurt, zitten deze hedendaagse snake oil-verkopers alweer in de volgende nieuwe munt.

Er wordt niet eens geheimzinnig over gedaan: op Youtube wordt zonder gêne geadverteerd voor pump en dump-groepen!

Lees verder Inklappen

Omwisselen

Of cryptomunten in de toekomst wel als financiële producten of geld zullen worden gezien en gebruikt, valt nu nog niet met zekerheid te zeggen. Voorlopig is het voor de aankoop van die felbegeerde sportwagen in ieder geval nog nodig om je cryptomunten weer om te wisselen naar dollars of euro's  – en dat geldt ook voor oplichters. Minister van Financiën Wobke Hoekstra richt zich daarom op het beperken van de anonimiteit van crypto-gebruikers. In zijn brief aan de Kamer schrijft hij: ‘[..] in het bijzonder de omzetting van cryptovaluta naar reguliere valuta [moet] niet ongemerkt kunnen plaatsvinden.’ De minister hoopt dat ‘eind 2019 de regels die gelden voor banken en andere financiële ondernemingen ook van toepassing [worden] op omwisselplatforms voor cryptovaluta en aanbieders van digitale bewaarportemonnees.’

Minister Hoekstra wilde niet ingaan op additionele vragen van Follow the Money over dit onderwerp. Woordvoerder Bouke Bergsma schreef: ‘Wat we op dit moment te melden hebben staat in de brief en daar is wat ons betreft op dit moment niet veel aan toe te voegen. Zoals ook in de Kamerbrief gemeld gaat de minister zich nu in Europees verband inzetten om cryptovaluta aan regels te binden om ongewenste verschijningsvormen aan te pakken. Er zal ook uiteraard overleg zijn met de toezichthouders.’

Het ziet er dus naar uit dat je de komende jaren nog op je hoede moet blijven in het wilde westen van de cryptohandel. Op zoek naar een oase, sneuvelt menig cryptobelegger een eenzame dood in de woestijn.

Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

Over de auteur

Thomas Bollen

Gevolgd door 1453 leden

Onderzoekt als financieel econoom de 'economische religie' om nuttige inzichten van dogma's te scheiden.

Volg Thomas Bollen
Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
Annuleren
Dit artikel zit in het dossier

Crypto's & blockchains

Gevolgd door 737 leden

FTM duikt in de wondere wereld van digitale munten en blockchain-toepassingen. Wij houden ons niet bezig met welke munt he...

Volg dossier