De nachtmerrie van elke curator: benoemd worden in een onderneming waar nauwelijks meer iets van waarde inzit. Zijn rekening blijft dan onbetaald. In de beroepsgroep neemt het verzet toe. Sommigen proberen zelfs weg te vluchten uit zo'n 'lege boedel'.

    Een failliet verklaarde onderneming waar geen voorraden meer zijn, geen debiteuren, geen eigen bedrijfspanden en geen machines. Maar wél volop schulden. In de wereld van de curatoren heet zo’n deplorabele toestand een faillissement 'met een lege boedel'. Niet de meest populaire klus voor een curator, de afwikkeling van zo'n faillissement, want, zo is in Nederland de regel, zijn of haar salaris moet betaald worden uit de boedelopbrengst. En als die nagenoeg nihil is, dan krijgt ook de curator niets betaald. Maar wordt wél geacht het faillissement netjes af te wikkelen, onderzoek te doen naar de oorzaak ervan en te kijken of de bestuurder iets te verwijten valt.

    Deze corveeklussen horen gewoon bij het werk van een curator

    Deze corveeklussen, die dus vrijwel geen geld in het laatje brengen, horen gewoon bij het werk van een curator en de gedachte is dat ze door de rechtbank óók benoemd worden in faillissementen waar nog wél veel geld in de boedel aanwezig is, waardoor ze wél een (stevige) declaratie kunnen doen. Met voorrang op andere schuldeisers.

    Toenemend verzet

    Curatoren berustten er voorheen in dat ze weleens zulke onrendabele klussen moesten meepakken, maar dat verandert. In 2015 stuitte Follow the Money al eens op een vluchtende curator. Inmiddels zijn er meer bijgekomen. Deze vluchtende curatoren worden gesteund door een belangrijke uitspraak van de Hoge Raad op 18 december 2015. Dit hoge gerechtsorgaan maakte een ontsnappingsmogelijkheid waardoor curatoren de mogelijkheid krijgen te voorkomen dat ze in lege boedels verzeild raken. Het komt er op neer dat een curator, zodra er sprake is van een lege boedel en de ondernemer zelf het faillissement van zijn bedrijf heeft aangevraagd, tóch zelf belanghebbende kan zijn bij dit faillissement. De door de rechtbank aangestelde curator kan dan – binnen 14 dagen – naar de rechter stappen om te verzoeken om het faillissement te vernietigen. Daarmee vervalt dan ook hun benoeming annex 'corveedienst'.

    Kansloze actie

    Een curator die deze vluchtroute onlangs bewandelde is de advocaat Britt Tillemans. Zij kwam afgelopen zomer in verzet tegen faillissementsuitspraak van een technisch installatiebedrijf DR Systemen, omdat ze de stellige indruk had dat de ondernemer ten onrechte een faillissement had aangevraagd. Er zou nauwelijks meer iets van waarde zijn, waardoor zij haar rekening niet betaald zou kunnen krijgen. De ondernemer had volgens haar voor een ontbinding moeten kiezen.

    Deze ontsnappingspoging mislukte afgelopen augustus finaal bij de rechtbank Limburg. De rechter somde eerst de primaire taken op van een curator: het horen van de schuldenaar; het doen van een deugdelijk boekenonderzoek om na te gaan wáár en hóe er nog geld binnengehaald kan worden door bijvoorbeeld het innen van openstaande facturen; het afhandelen van lopende opdrachten en mogelijke belastingteruggaven; onderzoeken of er sprake is van bestuurdersaansprakelijkheid, onderzoek naar paulianeus handelen.

    Opmerkelijk: curator Tillemans blijkt nauwelijks onderzoek te hebben gedaan

    Opmerkelijk: curator Tillemans blijkt nauwelijks onderzoek te hebben gedaan, want ze was ‘in verband met vakantieverlof’ afwezig. Ze zou in de periode als curator zijn vervangen door een kantoorgenoot. Het bevreemdt de rechter dat dit niet in overleg is gebeurd met de rechtbank of de rechter-commissaris. De vervanging was bovendien niet gelukkig, want de kantoorgenote had in het verleden de ex-vrouw van de bestuurder van de gefailleerde bijgestaan. Er is dan sprake van een tegenstrijdig belang. De rechter geeft aan dat deze wissel niet had mogen plaatsvinden en dat de 'waarnemend-curator' handelde zonder daartoe benoemd te zijn.

    Part-of-the-job

    Het wordt nóg vreemder: de rechtbank constateert dat er door de curator vrijwel geen onderzoek is gedaan naar de hoogte van de boedel. In het vonnis valt te lezen dat de curator slechts 2,5 uur onderzoek heeft verricht waarna ze al besloot om het faillissement aan te vechten. De rechtbank tikt de curator flink op de vingers. ‘De rechtbank tilt er zeer zwaar aan, en ervaart dit als een bedenkelijke attitude, dat blijkens haar urenverantwoording de facto al na 2,5 uur werkzaamheden door haar zelfbenoemde waarnemend curator gesproken is over instellen van verzet.’ De rechter vindt het ook ‘zeer opmerkelijk’ dat de curator de rekening van haar juridische procedure wil neerleggen bij de bestuurder, terwijl ze geen onderzoek heeft gedaan naar enige bestuurdersaansprakelijkheid.

    'De rechtbank tilt er zeer zwaar aan en ervaart dit als een bedenkelijke attitude'

    De rechtbank Limburg gaf de curator dan ook op 2 augustus ongelijk en veroordeelde haar in de juridische kosten à 384 euro. Ook in hoger beroep – waar de curator overigens niet kwam opdagen – haalde ze begin november bakzeil. Het Hof Den Bosch benadrukte dat het opruimen van lege boedels part-of-the-job is. ‘Soms is er voldoende boedelactief om alle noodzakelijke uren van de curator volledig te vergoeden en is de curator aldus verzekerd van vele mensuren werk tegen een uitstekende én zekere vergoeding. Soms blijkt uiteindelijk slechts een gedeeltelijke vergoeding van bestede uren mogelijk, soms zelfs in het geheel geen vergoeding.’

    Trendbreuk

    De poging van curator Tillemans past in een bredere trend waarin curatoren wegvluchten van lege boedels. ‘Het verzet door de curator tegen het uitgesproken faillissement is een voorbeeld van de strijd tegen faillissementen met een lege boedel,’ zegt advocaat Robert van Faassen, gespecialiseerd in ondernemingsrecht en faillissementsrecht, die regelmatig samenwerkt met curatoren om gefailleerde bedrijven een doorstart te laten maken. ‘Het is een lastige materie, want enerzijds moeten faillissementen met lege boedels netje afgewikkeld worden, anderzijds moeten de kosten voor het afwikkelen van het faillissement vanuit deze lege boedel worden betaald. Als curatoren alleen maar faillissementen met lege boedels krijgen, kunnen zij hun praktijk niet draaiende houden.’

    De legeboedel-problematiek betreft vooral 'kleinere' faillissementen

    De problematiek van de lege boedels doet zich volgens hem vooral voor in ‘kleinere’ faillissementen. ‘Denk bijvoorbeeld aan een computerbedrijf met een gehuurde ruimte en een paar computers zonder verdere activa. In ‘grotere’ faillissementen zie ik over het algemeen dat er voldoende activa in de boedel gegenereerd kunnen worden om een gedeelte van de crediteuren te voldoen,’ aldus Van Faassen.

    Schuldeiser heeft het nakijken

    Wat niet helpt, is dat het aantal uitgesproken faillissementen steeds lager wordt. Zo blijkt uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). In augustus 2016 werden er slechts 282 faillissementen uitgesproken, het laagste niveau sinds 2008. De kans op een 'volle' boedel ter compensatie wordt daardoor kleiner en kleiner.

    Curator Flip Schreurs, tevens bestuurslid bij de Vereniging voor Insolventierecht Advocaten (Insolad) ziet een breder probleem. ‘Dat er minder bedrijven failliet gaan, is een conjunctuurkwestie. Het is een gegeven dat curatoren dan minder werk hebben. Over een paar jaar kan dat weer heel anders zijn. Maar de legeboedelproblematiek is wél een structureel probleem. Kijk, curatoren worden aangesteld om de pijn die crediteuren lijden bij een faillissement eerlijk te verdelen. Dat betekent wel dat curatoren, die eigenlijk de rommel opruimen van andere mensen, daar per saldo een normale beloning voor moeten krijgen. Naarmate de lege boedelproblematiek groter wordt, wordt dat probleem nijpender.’

    Bedrijfsadviseur Huib Sacré, die veelvuldig ondernemers begeleidt in een faillissement of ontbinding, bespeurt een toenemend spanningsveld, waarvan vooral schuldeisers de dupe zijn.

     


    Huib Sacré

    "De praktijk laat zien dat de curator vooral aan zichzelf denkt"

    ‘Een curator moet volgens de faillissementswet opkomen voor de belangen van de schuldeisers, maar als de boedel bijna leeg is, bedenkt een curator zich wel twee keer om te gaan procederen om bijvoorbeeld een debiteur nog te laten betalen. Want de curator moet dat dan voor eigen rekening gaan doen. Ik zie dan regelmatig dat ze genoegen nemen met dat beetje dat ze gedeclareerd hebben en het erbij laten zitten. De rest van de crediteuren heeft dan pech gehad. De praktijk laat zien dat de curator vooral aan zichzelf denkt.’

    Nieuwe geldstromen

    Sacré ziet de geboden verzetsmogelijkheid voor een curator – de 'ontsnappingsmogelijkheid' van de Hoge Raad – wel als een positieve ontwikkeling. Het zorgt er volgens hem voor dat een faillissement niet misbruikt wordt door te wachten totdat álle waarde is verdampt. ‘Bestuurders van bedrijven zullen eerder aan de bel moeten trekken als het de verkeerde kant opgaat. Ze laten het nu soms op een faillissement aankomen zodra er helemaal niets meer over is. Wanneer ze dan de stekker eruit trekken, kan iedereen naar zijn centen fluiten. Ook de curator. Als ze echter op tijd kiezen voor ontbinding of een doorstart dan krijgen de crediteuren nog iets van hun geld terug.’

    Ook Van Faassen ziet de vluchtmogelijkheid als een positieve ontwikkeling. ‘Het kan een filterende werking hebben voor degenen die misbruik maken van een faillissementsaanvraag en daarmee een curator opzadelen met de afwikkeling van een lege boedel.’

    'Laat curatoren en banken betere afspraken maken'

    Curator Schreurs ziet het ontsnappingsluik van de Hoge Raad, waar een curator dus zijn benoeming kan aanvechten, niet als laatste redmiddel. ‘Het gaat alleen over volledig lege boedels en een curator moet toch nog steeds onderzoek doen om verzet in te stellen. En dat kan niet betaald worden vanwege de lege boedel.’ Hij pleit voor een fundamentelere aanpak. ‘Een oplossing is om betere afspraken te maken tussen curatoren en banken door bijvoorbeeld een percentageregeling in te voeren. Dat curatoren bijvoorbeeld een vast percentage krijgen van de opbrengst van de activa. Een andere oplossing is dat er vanuit de overheid een bedrag ter beschikking komt om lege boedels ordentelijk af te wikkelen.'

    Afloop van de zaak DR Systemen

    Een oplossing voor de afwikkeling van het faillissement van DR Systemen is nog niet in zicht. Het verzet van Tillemans tegen haar benoeming is mislukt waardoor ze feitelijk nog steeds curator is van de gefailleerde onderneming. Ze laat telefonisch echter weten dat ze niet meer actief is als curator en is overgestapt naar een ander advocatenkantoor. Haar advocaat en voormalig kantoorgenoot Jeroen Gorissen, die de verzetsprocedures voerde, verwijst naar de uitspraak van het Hof en laat desgevraagd weten dat de rechtbank een nieuwe curator zal benoemen.

     

    Advocaat Marc Strijks, die de gefailleerde ondernemer van DR Systemen bijstond, wilde niet inhoudelijk reageren omdat de faillissementsafwikkeling nog loopt.

    Over de auteur

    Dennis Mijnheer

    Gevolgd door 246 leden

    Ontspoorde Bedrijfskundige die alles wil weten van mannen en vrouwen met witteboorden. Tags: fraude, witwassen, omkoping

    Lees meer

    Volg deze auteur
    Dit artikel zit in het dossier

    In de greep van de curator

    In 2014 gingen er bijna 10 duizend bedrijven en personen failliet. De gevolgen zijn vaak groot: toeleveranciers moeten nog ma...

    Lees meer

    Volg dossier

    Dit artikel krijg je cadeau van Follow the Money.

    Diepgravende onderzoeksjournalistiek kost tijd en geld. Steun ons en

    word lid