Dagboek Straatsburg

3 Connecties

Onderwerpen

Straatsburg

Organisaties

Europese Unie Europees Parlement
12 Bijdragen

Follow the Money werd uitgenodigd voor een geheel verzorgde reis naar de Franse Elzas om de Europese democratie in werking te zien en trof daar een parlement zonder bezieling.

Het is zo'n vier weken geleden als FTM een e-mail binnen krijgt. Een persvoorlichter van het Europees Parlement nodigt ons uit om een seminar te bezoeken over de Capital Requirements Directive: een richtlijn die nieuwe voorschriften bevat voor banken en hét antwoord moet zijn op de crisis.  Mijn collega Jesse Frederik en ik lezen de mail en zijn meteen enthousiast. We mogen een dagje in het parlement vertoeven, krijgen de reiskosten vergoed en ontvangen ook nog eens 180 euro de man voor hotelkosten. Wat maakt het onderwerp dan nog uit. Zelfs als het over het behoud van bomen in Zuid Spanje ging, hadden we deze uitnodiging nog geaccepteerd. En dit is nog interessant ook. Het is de ultieme win-win situatie. Behalve het seminar kunnen we het debat en de stemming meemaken, en als kers op de taart ook nog aanwezig zijn bij de bespreking van het jaarverslag van de ECB, waarbij ook de grote president, Mario Draghi, zijn opwachting zal maken. Een (betaald) Europees avontuur. Natuurlijk gaan we.
Zoals de persvoorlichter in de e-mail schrijft, past het onderwerp precies in het FTM-straatje. Kapitaaleisen, toezicht en bankiersbonussen. Interessante stof, vooral onder deze voorwaarden, maar dat is zeker niet de enige reden waarom we de uitnodiging accepteren. We willen de EU-dynamiek meemaken. Empirisch onderzoek. Wat gebeurt daar allemaal? Één van de problemen met de Europese Unie is het gebrek aan democratische legitimiteit. De afstand met de burger is te groot, de besluitvorming onduidelijk en niemand weet precies wat de EU nou precies doet. Wij ook niet. Wie leest er regelmatig wat in de krant over het Europees Parlement? Misschien logisch. Hoewel het als enige rechtstreeks gekozen wordt door de inwoners van Europa, ligt de echte macht namelijk bij de Europese Commissie en de lidstaten. Deze hebben initiatiefrecht en kunnen dus wetsvoorstellen doen. Het Parlement kan slechts wetten aannemen, verwerpen en eventueel wat suggesties aandragen.
Maar is dit Parlement echt niets meer dan een passieve schakel in de wetgevingsroute van Europa? Of hebben wij gewoonweg een verkeerd beeld? Waarom heeft de enige direct gekozen instelling niet meer macht en waar komt dit door? Wat vinden ze hier zelf van, maar vooral wat proberen ze hieraan te doen? Embedded in Straatsburg zagen wij de Europese democratie in werking.

Reisverslag

Maandagavond overnachten we in Offenburg, op een half uur afstand van Straatsburg. Dinsdag staan we om 6 uur 's ochtends naast ons bed. Amper geslapen, het maakt niet uit, want we gaan naar het debat. Wordt vast spannend, dus de moeite waard om nachtrust voor op te offeren. Twee uur later zijn we in de Frans-Duitse stad. Statig. De eerste Europese vlag wappert ons tegemoet, de zon schijnt en alles verloopt volgens schema.
Twee conducteurs leggen ons uit hoe we bij het Parlement komen en zonder na te denken stappen we de tram in. Ik kijk uit het raam. Ik wil de verwijzingen naar de Europese Unie tellen, wanneer begint de propaganda? Twee haltes later vragen dezelfde tramconducteurs naar onze kaartjes. Kaartjes? Gewapend met mijn meest sympathieke en charmante blik begin ik uit te leggen dat we 1) 'toeristen' zijn 2) haast hebben en 3) verdomme net aan hen de weg hebben gevraagd. Ik vind het flauw, maar dat Franse woord ken ik niet. We moeten uitstappen. Ze zijn m'n matige pleidooi zat of ze hebben medelijden gekregen, want we krijgen samen één boete. 32 euro. Zonder na te denken op de eurotrein stappen kan duidelijk verkeerd en duur uitpakken.
Als we dan eindelijk bij het Parlement aankomen is het al bijna negen uur. Het gebouw torent als een soort Colosseum boven het landschap uit, een architectonische belichaming van het Verdrag van Rome.  Later leer ik dat dit inderdaad de achterliggende gedachte is. Ook is het blijkbaar een verwijzing naar de Toren van Babel, zoals die ooit in de 16e eeuw door Pieter Bruegel werd geschilderd. Streven naar het hoogste haalbare. Opvallend omdat volgens de Bijbelse overlevering God de bevolking strafte voor deze hoogmoed. In plaats van één taal, spraken mensen nu verschillende talen, door elkaar heen en niemand luisterde. Babylonische spraakverwarring. Het zou bijna ironisch bedoeld kunnen zijn in de huidige Europese context.
Het Colosseum van Straatsburg 

Debat?

De drukte bij de persingang blijkt totaal niet representatief voor de perstribune. Er zitten misschien tien journalisten op het balkon van het amfitheater en wat senioren. Als de groene timer op de schermen aanspringt, zijn er hooguit dertig Europarlementariërs in de zaal, zo'n 700 EU-blauwe stoelen blijven leeg. Dit zou toch belangrijk zijn? Hallo, wij zijn om 6 uur opgestaan?
Debat is een groot woord voor wat zich hier afspeelt. Parlementariër na parlementariër bespreekt volgens een strak schema in enkele minuten zowel de inhoud van de richtlijn als het gevecht dat het Europees Parlement heeft moeten leveren. Blijkbaar lagen de lidstaten dwars. Maar 'het Parlement heeft zich niet op de knieën laten dwingen'. Thank god. Ik schrijf alles op. Als ik het later teruglees, zeggen ze nog steeds allemaal hetzelfde. Allemaal gebruiken ze dezelfde simpele retoriek: toezicht, kapitaaleisen en bonuslimieten beteugelen de banken en voorkomen daarmee toekomstige crises.
Alleen een boze Brit, Godfrey Bloom, verstoort het ererondje en begint een vlammend betoog tegen fractioneel reserve bankieren waarbij hij termen als 'jail' en 'disgrace' niet schuwt.  Ik zet mijn koptelefoon af, omdat de tolk overduidelijk niet voorbereid is op dergelijk bevlogen Europarlementariërs. Na twee minuten vol met woedende one-liners over de criminaliteit van centrale banken, onderbreekt de voorzitter de Engelsman. De tijd voor kritiek is op.
Zo'n vijfentwintig identieke speeches later en een illusie armer verlaten we de zaal. Op zoek naar de persbar. Paar uur geslapen, een futloos debat en nog een hele dag te gaan. De moed zakt ons in de schoenen, we hebben koffie nodig. In het midden van het gebouw is een binnentuin. Bebladerde lianen reiken tot het dak en zorgen ervoor dat het gebouw er als een jungle uit gaat zien.  We lopen een soort vliegtuigbar binnen. Druk tapijt. Lange bar en plastic ogende tafeltjes. Er is geen internet. De hulptroepen worden ingeschakeld. Ik bel de persvoorlichtster, die binnen vijf minuten voor ons neus staat. Ze neemt ons mee naar de persruimte. Afgeladen. Geen plek te vinden. Journalisten zitten blijkbaar liever voor een monitor naar debatten te kijken, dan op de perstribune. Valt iets voor te zeggen.

Desillusie

Één is geen en alles verdient een tweede kans, dus we gaan naar het debat over het ECB jaarverslag, in aanwezigheid van Draghi himself. De perstribune is deze keer wel vol, met groepjes studenten en senioren. Dit debat is even bloedeloos als de vorige. Wel blijkt Draghi uitermate capabel in het eufemistisch vertellen over de economische Apocalyps van de afgelopen jaren. Het gros van de parlementariërs lijkt het ook allemaal niet te weten en mompelt wat over het gebrek aan toezicht.
Het is inmiddels bijna zover. Ik moet nog per se roken voordat het seminar begint. Een Belgische journalist vraagt een vuurtje en we raken in gesprek. Of we op schoolreisje zijn?
Het Parlement leeft niet. In de persruimtes is het weliswaar druk, maar in de rest van het gebouw is geen enkel vorm van dynamiek te bespeuren. Worden hier grote politieke beslissingen genomen? Parlementariërs kunnen vrijuit in het wild rondlopen, zonder dat iemand ze aanhoudt om vragen te stellen. De pers zit verstopt achter de monitoren. Lopend door deze arena krijg je niet het gevoel dat het 'hier allemaal gebeurt'.
Maar het Parlement wil wel graag dat mensen weten wat er gebeurt. Wij journalisten maken natuurlijk de vertaalslag naar de burger. De Europese burger die niet bestaat. De Europese burger die dit Parlement kiest, maar zich er bar weinig mee bezig houdt. Ik verwacht veel van dit seminar, in het debat vanochtend werd de richtlijn groots gepresenteerd. Het moet hét antwoord op de crisis zijn, banken weerbaarder maken. Toch snap ik de bedoeling niet. Wat draagt een persseminar hieraan bij? Waarom haal je journalisten naar Straatsburg om een richtlijn uit te leggen? Waarom moeten wij gemotiveerd worden met een volledig verzorgde en betaalde reis om hier eventueel iets over te schrijven? Sinds wanneer is politieke besluitvorming pas gewichtig zodra hier aandacht aan besteed wordt?

Seminar

De politieke dynamiek van het Europees Parlement verschilt sterk met de Tweede Kamer. Belangrijke kwesties als monetaire zaken of begrotingscontrole krijgen een speciaal comité. Hierin zitten parlementariërs van verschillende partijen, die het zo met elkaar eens zijn dat het bijna eng is. Het achtkoppige comité wat zich over deze richtlijn gebogen heeft, is hier geen uitzondering op. Een jolige persvoorlichter vertelt de veertig aanwezige journalisten in de sfeerloze conferentiezaal over de richtlijn. Hij gaat niet te diep in op de inhoud, want 'het is echt zo vreselijk ingewikkeld'. Hierna mogen de parlementariërs hun zegje doen. Een anderhalf uur durende herhaling van vanochtend.
Inmiddels kan ik de inhoud van de richtlijn dromen. Ik weet hoeveel kapitaal de banken voortaan aan moeten houden, dat er beter toezicht komt en binnen luttele maanden zelfs een Europese bankenunie. Net Stable Funding Rate, Liquidity Cover Ratio, Tier 1, Bonus Cap, vraag het me, ik weet het, ik ben inmiddels een CRD expert. Belangrijke tekortkomingen van de richtlijn blijven onbesproken. Waarom er geen hefboomratio is afgesproken blijft vaag, net als de liquiditeitseisen die pas in 2016 geformuleerd worden. Tactisch.
Dit comité kent wel een zwart schaap. De boze Brit van vanochtend. Bloom draagt een gele stropdas en zit met zijn rug naar zijn mede-parlementariërs toe. Slechts tweemaal neemt hij het woord om zijn toorn uit te storten over de overige panelleden. Hij is nooit op komen dagen bij bijeenkomsten omdat de wetgeving zijns inziens dusdanig gebrekkig is dat hij liever in de cocktailbar zat. Hij krijgt wat boze blikken en een enkele berisping, maar blijkbaar kan dit allemaal gewoon. Antipolitiek. Ben je het er niet mee eens? Laat de besluitvorming dan maar over aan de mensen die het er wel mee eens zijn.
Om 19:00 hebben we afgesproken met een Europarlementariër: Dennis de Jong van de SP. Voorafgaand aan Straatsburg benaderde de SP ons, later ook het CDA. We hoefden niets te doen. Alleen maar ja te zeggen. Een kennismakingsgesprek. Zo weinig moeite hebben we nog nooit hoeven doen om politici te spreken. Ze willen liever met ons praten dan wij met hen. De gesprekken zijn niettemin het hoogtepunt van onze reis. De Jong is sympathiek, geïnformeerd en uitgesproken, net als Corien Wortmann van het CDA die we de volgende ochtend spreken. Partijstandpunten blijken minder zaligmakend in Europa. Wortmann druist zelfs wel eens tegen haar mede CDA-ers in. Alles kan in het Parlement. Doodleuk iets anders stemmen, niets aan de hand. Beide zijn gepassioneerd, willen het verschil maken, maar worden door institutionele structuren gehinderd om dit ook echt te doen. Het zou zomaar kunnen dat de Europese Commissie en de Europese Raad af en toe wel eens moeten lachen om het Parlement. Dat het standaardgrapje na het beklinken van een nieuwe wet is: Wacht eens even jongens, het moet nog door het Parlement.
Corien Wortmann moet woensdagochtend na een kleine twintig minuten weg, op naar een stemming, die blijkbaar allemaal in één week worden gepropt.  Persvoorlichter Kees blijft nog even hangen. Kees is pas enkele maanden persvoorlichter, maar dat zou je niet zeggen. Ik vermoed een CDA-poster boven zijn bed. Kees vindt het echt onwijs leuk dat we in Straatsburg zijn. Er is namelijk veel te weinig pers, terwijl hier zulke grote beslissingen worden genomen. Kees wil zelfs  met ons meedenken. 'Een interview met Corien, een machtige vrouw in het Parlement, is dat niet iets voor de Groene Amsterdammer?'

Roep om aandacht

Het is ineens duidelijk. Dit bezoek draait niet om het seminar, het draait niet eens om de richtlijn. De pers moet naar Straatsburg, hoe dan ook. Parlementariërs willen aandacht, verdienen aandacht. Kom maar op met die legitimiteitsverschaffing. Wij doen er ook toe. Schrijf over ons. We worden direct op perslijsten gegooid, mijn mailbox overstroomt een week later nog met tips van het CDA voor onze redactie. Het is een typisch geval van te graag willen, het neigt naar wanhoop. Het parlement ziet een causale relatie in de oorzaak van haar achtergestelde rol. Er is geen pers, dus inwoners van lidstaten weten niet wat er gebeurt en geringschatten het Parlement. Nee. Er gebeurt gewoon niet genoeg, ergo weinig pers. Alles wat hier gebeurt, is al tijden bekend omdat de Commissie en de ministers in een eerdere stadium aan zet zijn. Hier hoor je geen vuisten op tafel slaan, zie je geen lege stoelen á la De Gaulle en zegt niemand iets onverwachts tegen de media zoals Dijsselbloem. Begrijpelijk, want niemand luistert, de debatzaal is leeg en van seniorenuitjes moet je het natuurlijk niet te hebben als politicus.
De laatste twee uurtjes voor onze terugreis spenderen we in het centrum van Straatsburg. Zelfs de stad is niet onder de indruk van de machtszetel in hun midden. Bezoekje aan de kathedraal later besluiten we Europese souvenirs voor ons FTM hok mee te nemen. Een koffiemok, een koelkastmagneet of zelfs een vlag. Onmogelijke missie. Elke toeristenwinkel richt zich op de geschiedenis van de Alsace. Een 'Vous avez des souvenirs de Parlement européen?' kan rekenen op een verbaasde blik, in een enkel geval wijst men naar een blauwe paraplu met gele sterren. Straatsburg erkent het bestaansrecht van het Europees Parlement amper, net als de Nederlandse pers. Zelfs een Toren van Babel kan dit niet veranderen.

Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

Jessica de Vlieger
Er zijn maar weinig meisjes die een voorliefde voor prosecco en jurkjes weten te combineren met een passie voor rekenkundige...