© ANP Foto

Het Rotterdamse handelshuis Nidera was jarenlang de voedingsbodem voor de malafide grondstoffenhandelaar Tim Remie. Maar in de mondiale grondstoffenhandel ging het in het verleden al vaker fout. Een overzicht van de meest beruchte ‘rogue traders’.

Het Rotterdamse handelshuis Nidera kan er inmiddels over meepraten: zogeheten rogue traders, oftewel handelaren die op roekeloze wijze te werk gaan en hun handtekening onder risicovolle (termijn)contracten zetten. Deze handelaren brengen hun werkgevers in grote problemen: per slot van rekening zijn het de handelshuizen zelf die het uiteindelijke verlies dragen op hun jaarrekening. Bij Nidera ging de Nederlandse biodieselhandelaar Tim Remie zijn boekje ver te buiten; hij zadelde zijn werkgever op met een verlies van zo'n 200 miljoen dollar. Inmiddels hebben zowel Remie’s werkgever Nidera alsmede het Openbaar Ministerie actie ondernomen tegen de grondstoffenhandelaar. Mocht hij daadwerkelijk schuldig zijn, dan gaat Remie de boeken in als de eerste ‘echte’ rogue trader van Nederland.

Trendsetter Nick Leeson

Op Wall Street en in The City zijn er de afgelopen decennia meerdere handelaren betrapt die zonder toestemming van hun opdrachtgever grote handelsposities innamen. De bekendste rogue trader is zonder twijfel de Engelsman Nick Leeson. Hij was een derivatenhandelaar die het voor elkaar kreeg om Barings, de oudste zakenbank van het Verenigd Koninkrijk (opgericht in 1717), in een faillissement te drukken. Leeson ging zijn handelsboekje zwaar te buiten op de Japanse effectenbeurs, probeerden verliezen buiten de boeken te houden op een aparte rekening en trachtte vervolgens de verliezen te herstellen met nieuwe posities. Tevergeefs: in plaats van beter, ging het juist veel verder bergafwaarts. Uiteindelijk rolde er een verliespost uit van circa 1,3 miljard dollar. Het betekende in 1995 het einde van de Barings Bank en het einde van Konigin Elizabeth's bankrekening bij Barings. De ING Groep kocht voor het symbolische bedrag van één pond sterling nog wat restanten (en schulden) van de ooit zo gerenommeerde bank.

Leeson heeft nadien behoorlijk naam gemaakt: door hem is de term ‘rogue trader’ in zwang geraakt. De voormalige bajesklant heeft inmiddels de status gekregen van schrijver, Ierse rommelhypotheek-puinruimer en celebrity. In 2007 werd zelfs zijn Barings-handelskleding — een afzichtelijk gestreept geel/zwart jasje — voor maar liefst 21.000 pond geveild door de curator van de Barings bank.

Adoboli en Kerviel

Na Leeson zijn er nog meer bekende rogue traders ‘opgestaan’: de beruchte beurshandelaar Jérôme Kerviel bijvoorbeeld, die in 2008 zijn Franse werkgever Société Générale zwaar in de problemen bracht. Zijn aandelendeals resulteerden in een verlies van 7,2 miljard dollar. De Britse toezichthouder pleitte nadien voor maatregelen, zoals handelaren verplichten om ieder jaar twee aaneengesloten weken vakantie te nemen — dit vanuit de gedachte dat handelaren hun clandestiene deals niet zo lang onder de radar kunnen houden als ze gedwongen afwezig zijn.

De handelaar Kweku Adoboli viel een paar jaar na Kerviel door de mand. Adoboli zadelde zijn werkgever, de Zwitserse bank UBS, in 2011 op met een verlies van ongeveer 2 miljard dollar. De handelaar, die vooral handelde in indextrackers, werd in 2012 veroordeeld tot 7 jaar cel. Hij kwam vorig jaar vervroegd vrij. Afgelopen augustus waarschuwde hij in een interview met de BBC voor een déjà vu bij zakenbanken. De oorzaak: het torenhoge winstverwachtingspatroon, waardoor traders op de ‘rogue tour’ gaan. ‘Als zakenbanken dezelfde winstgevendheid nastreven als zij in het verleden deden, dan kan dat alleen maar gerealiseerd worden door meer risico’s te nemen.’ Adoboli heeft altijd de ter verdediging aangevoerd dat hij tot zijn extreem riskante posities is aangezet door zijn leidinggevenden.

Het zijn bekende casussen in Wall Street en The City, maar ook op het gebied van de termijnhandel in bulkgoederen — commodities als graan, soja, olie, biobrandstoffen, maar ook elektriciteit en gas — zijn er al vaker rogue traders betrapt.

Mr. Copper

Een legendarische commodity trader die zijn handelsboek te buiten ging, is Yasua Hamanaka. Zijn bijnamen: Mr. Copper en Mr. Five Percent. Hij nam in de jaren ’90 namelijk maar liefst vijf procent van de wereldwijde koperhandel voor zijn rekening. Met zijn enorme marktmacht manipuleerde Hamanaka, werkzaam bij het Japanse handelshuis Sumitomo, de koperprijs jarenlang met succes omhoog. Hij speculeerde dan ook vol op stijgende koperprijzen (longpositie). Halverwege de jaren negentig ging het echter helemaal fout: De koperprijs daalde tegen verwachting in. Hamanaka zat daardoor helemaal scheef in zijn posities, wat in 1996 leidde tot een verlies van 2,6 miljard dollar.

Dure sojabonen

Het eeuwenoude familiebedrijf Andre & Cie in de Zwitserse stad Lausanne behoorde ooit tot ’s werelds grootste (graan)handelshuizen. Het handelhuis, in 1877 in Nyon opgericht door George R. Andre, werd geschaard in het ABCD-rijtje — samen met handelshuizen Bunge, Cargill en Dreyfus. Het bedrijf leed in 1999 echter een historisch verlies van bijna 300 miljoen dollar. Een substantieel deel kwam op het conto van een rogue trader (zijn/haar naam is nooit vrijgegeven) die de boot in ging met de handel in sojabonen. Ondanks een herstructurering kwam het handelshuis de klap nooit te boven: in 2001 gingen de banken niet mee in een herfinanciering. Het dichtdraaien van de kredietkraan betekende ook direct het faillissement van het Andre & Cie.

Gaslek

Een relatief onbekende rogue trader is Brian Hunter. Deze Canadese energiehandelaar werkte bij het hedgefonds Amaranth in de Amerikaanse stad Greenwich. Anticiperend op hogere energieprijzen, harkte hij in de hoogtedagen van de energiemarkten miljoenen dollars binnen via termijncontracten in aardgas. Toen de marktprijzen echter de andere kant opgingen, bleek hij helemaal ‘scheef’ te zitten in zijn posities. Het leidde tot een verlies van 6,6 miljard Amerikaanse dollar — circa 70 procent (!) van het beheerd vermogen van klanten. In 2006 was het einde verhaal voor Amaranth.

Verborgen handelaren

Het aantal fraudegevallen nadien is heel beperkt geweest. Er was in 2008 nog de graanhandelaar Evan Dooley van MF Global die zijn werkgegever opzadelde met een verlies van 141 miljoen dollar. Dat het sindsdien betrekkelijk stil is gebleven hoeft echter niet te betekenen dat alle handelaren zich keurig aan de limieten houden en geen deals buiten de boeken houden.  

‘Rogue trading is nog springlevend en het wordt zelfs steeds erger,’ zei voormalig handelaar Toshihide Iguchi twee jaar geleden nog in een interview met persbureau Bloomberg. Volgens hem komt nog geen 5 procent van de fraudegevallen naar buiten; de rest wordt onder de pet gehouden. De Japanner heeft enig recht van spreken als ervaringsdeskundige. Door zijn ongeoorloofde deals moest de Daiwa Bank in 1995 opdraaien voor een verlies van 1,1 miljard dollar. Het betekende het einde van het Amerikaanse deel van Daiwa.

'Rogue trading is nog springlevend en wordt zelfs steeds erger’

De kern van het rogue traders-probleem is volgens Iguchi de continue winstdruk, waardoor handelaren hun risico’s en limieten overschrijden om targets te halen. Falen is niet echt een optie, want dan lig je er volgens hem uit. Iguchi gaf in het interview ook aan dat rogue traders geen criminele intenties hebben en níet gedreven worden door hebzucht. Volgens hem is de drijfveer vooral om eerdere verliezen te compenseren (en daarmee hun carrière te redden). Het schetst echter een incompleet beeld: een financiële prikkel is, in de vorm van bonussen die gekoppeld zijn aan het handelsboek, wel degelijk aanwezig. Hoe meer winst een handelaar maakt, des te hoger de bonus. Zo werden er bij het Nederlandse handelshuis Nidera bonussen uitgekeerd van 6-10 procent over de winst die een individuele handelaar wist te realiseren in het voorgaande boekjaar. Kassa.

Dennis Mijnheer
Dennis Mijnheer
Ontspoorde bedrijfskundige die alles wil weten van mannen en vrouwen met witte boorden. Tags: fraude, witwassen, omkoping.
Gevolgd door 1900 leden
Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
Annuleren