De belangrijkste bankgebeurtenissen van 2013

    2013 was een roerig jaar voor de Nederlandse banken. Nationalisatie, rentefraude, vertrekkende topmannen, ruzies en nieuwe regelgeving. Wat waren de belangrijkste bankgebeurtenissen van het afgelopen jaar?

    De financiële crisis is al meer dan vijf jaar oud, maar desondanks was 2013 voor de bancaire sector weer een zeer bewogen jaar. Er verschenen diepe barsten in het brave, robuuste imago van Rabobank, er kwam kritiek op De Nederlandsche Bank, zowel ING, SNS, ABN Amro als Van Lanschot kregen nieuwe topmannen en Europa introduceerde nieuwe regels op het gebied van kapitaaleisen, bonussen en toezicht. Een overzicht van de tien belangrijkste bankgebeurtenissen in 2013.

    Nationalisatie SNS

    Op 1 februari 2013 wordt SNS Reaal genationaliseerd. SNS moest gaan afschrijven op de vastgoedtak Property Finance en fors: zo’n drie miljard.  Het gehele concern dreigde om te vallen en de Nederlandse staat moest ingrijpen. Aldus geschiedde. De onteigening kostte 3,7 miljard euro, waarvoor de overheid nu eigenaar was van de bank én het vastgoed. De afschrijvingen op de vastgoedportefeuille zijn het resultaat van verschillende probleemprojecten en struikelende vastgoedmannen. Het Spaanse project La Cigüeña kreeg 60 miljoen euro financiering, maar werd onlangs verkocht voor ongeveer 5 miljoen euro. In Luxemburg werd er 340 miljoen euro gestoken in Belval, een winkelcentrum/kantoorruimte/megabioscoop. Dit staat nu voor nog maar 150 miljoen euro in de boeken. Inmiddels neemt de bank stappen om het noodlottige Property Finance te ontmantelen en zich te verlossen van deze molensteen. SNS heeft inmiddels 2,8 miljard euro afgeschreven op de vastgoedportefeuille en zal de tak zo snel mogelijk afsplitsen. De nationalisatie bleek ook een rijke bron voor de journalistiek. Journalisten van zowel Het Financieele Dagblad als het NRC Handelsblad schreven een boek over de val van SNS Reaal.

    Kapitaaleisen

    Tijdens de crisis werd duidelijk dat veel banken te scherp in de wind hadden gezeild. De kapitaalbuffers bleken onvoldoende om de klappen op te vangen en zowel bij ING, ABN Amro als SNS moest de belastingbetaler bijspringen. Reden genoeg om de kapitaaleisen aan te scherpen, vastgelegd in de Basel iii akkoorden. Banken moeten -onder andere- meer kapitaal aanhouden: de core tier 1 ratio (het kernkapitaal) gaat omhoog van 2 procent naar 4,5 procent. Het resulteerde in een tweestrijd. Economen pleitten links en rechts voor hogere kapitaaleisen, de financiële sector is nadrukkelijk tegen. Robin Fransman, FTM-columnist en adjunct-directeur van het Holland Financial Centre gaf eerder deze maand een mini-college in het Nieuwsatelier. Volgens hem zijn hogere ratio’s wel mogelijk, maar niet realistisch. Als banken meer kapitaal moeten aanhouden, zal het rendement voor beleggers zo laag worden dat deze niet meer willen investeren. Andere economen, zoals Arnoud Boot en Sweder van Wijnbergen, vegen de vloer aan met de redenering van Fransman. Zij menen dat het niet zo moeilijk is om nieuw kapitaal op te halen voor banken, maar het gaat de aandeelhouders wel pijn doen. Vooralsnog hebben banken zich in de toekomst te houden aan de Europese eisen. Uit een onderzoek van de Europese Bankenautoriteit bleek dat de Nederlandse banken het relatief goed doen. Gemiddeld hebben de vier grote banken een kernkapitaalratio van 12,5 procent, waarmee ze zich boven het EU gemiddelde van 11,7 bevinden.

    Gerrit Zalm kondigt de beursgang van ABN Amro aan

    ‘Ik voel me een echte bankier,’ zei Gerrit Zalm, ‘en zo lijken anderen binnen de bank het ook te zien.’ Rijkman Groenink moest dan wel lachen toen we hem vroegen of de bestuursvoorzitter van ABN Amro een echte bankier is, Zalm wil de bank toch echt volgend jaar naar de beurs brengen. Met hemzelf erbij. Hij denkt dat ABN in 2014 best eens 22 miljard kan opbrengen op de beurs. Wat de nieuwe aandeelhouders van Zalm vinden, is nog maar de vraag. In 2010 kwam hij onder vuur vanwege zijn rol in de DSB-affaire en ontstond er twijfel over zijn aanblijven bij ABN.  Hij mocht uiteindelijk blijven, maar uit onderzoek van Follow the Money bleek dat Zalm wel degelijk weggestuurd had moeten worden. Onder zijn toezicht werden de problemen bij DSB alleen maar erger. Zelfs voormalig werkgever, de West-Friese woekeraar Dirk Scheringa, was (en is) niet overtuigd van Zalm’s ceo potentieel: ‘Hij is op dit moment geschikt voor ABN Amro, omdat het een overheidsbank is', zei hij tegen Follow the Money. 'Maar na de beursgang moet er gekeken worden naar een echte bankier als bestuursvoorzitter.’

    Bankiersbonussen aan banden gelegd

    Europa pakt niet alleen de banken aan, maar ook de bankiers. Vanaf 2014 mogen bankiers een bonus krijgen van ‘slechts’ eenmaal het jaarsalaris, twee maal als de aandeelhouders er mee instemmen. Groot-Brittannië vreest een exodus, Nederland niet. De Europese regels gaan de Minister van Financiën, Jeroen Dijsselbloem, niet ver genoeg en hij wil de bankiers hier nog meer aan banden leggen. ‘Ik wil daar waar mogelijk de regels in Nederland verder aanscherpen. Excessieve bonussen en vertrekvergoedingen zijn niet meer van deze tijd.’ Maximaal 20 procent van het jaarsalaris mogen bankiers van de minister aan bonus binnenhalen. Vanaf 2015, dus er is nog een jaartje speling. Het wetsvoorstel ligt nu voor de Tweede Kamer.

    Ook het MKB is gevangen in de fuik van de renteswap

    Vestia verkeek zich op derivaten, Slibverwerker SNB ging een te risicovolle positie aan met Deutsche Bank en zelfs ziekenhuizen, onderwijsinstellingen en semi-publieke overheden waren in het bezit van deze producten. En in 2013 kwamen hier ondernemers bij. Uit onderzoek van Follow the Money bleek dat banken grootschalig rentederivaten hebben verkocht aan het MKB, zonder voldoende voorlichting te geven over de mogelijke schadelijke financiële gevolgen. Veel MKB’ers zagen zich geconfronteerd met een onverwachte verhoging van de rente door de bank op de swap, waardoor ze plotseling hogere rentekosten kregen. Ook kwamen ondernemers niet zomaar van de swaps af. De onderliggende lening kan weliswaar worden opgezegd, maar voor de swap moest in veel gevallen een hoge afkoopsom betaald worden, iets dat grote financiële consequenties voor de MKB’ers zou hebben. Ondernemers waren niet of nauwelijks op de hoogte van deze risico’s. AFM startte een onderzoek en concludeerde dat de voorlichting in veel gevallen onder de maat is geweest. Vanwege de ernst van de problematiek heeft AFM een vervolgonderzoek aangekondigd.

    Het liborschandaal

    De Libor-affaire. Het sloeg een deuk in de reputatie van Rabobank, kostte twee bestuursleden de kop en wakkerde zelfs de coöperatieve strijd weer aan. De bank moet 774 miljoen euro betalen voor de rol in de fraude van de Liborrente, een schikking met vier toezichthouders. Bestuursvoorzitter Piet Moerland stapte aan de vooravond van zijn pensioen op. Sipko Schat leek even te mogen blijven. Ondanks dat het bestuurslid als verantwoordelijke werd gezien, kreeg hij -naar eigen zeggen- het vertrouwen van de raad van commissarissen en van toezichthouder DNB. Maar niet van de lokale Rabobanken, daar was ‘onvoldoende draagkracht voor zijn aanblijven.’ Exit Sipko Schat. Niet alleen de lokale Rabobanken lieten van zich horen, verontwaardiging was er alom. Vooral over het niet vervolgen van verantwoordelijke medewerkers. Zelfs Dijsselbloem riep hier toe op, maar wat bleek? Het OM had in de schikking met Rabobank afgesproken hiervan af te zien. Maar daarmee is de zaak nog niet afgedaan. De bekende strafpleiter Gerard Spong start een klachtprocedure om het OM alsnog te dwingen tot vervolging van de Rabobank-bankiers die betrokken zijn bij de fraude met de libor en euribor rentetarieven.

    Van Lanschot

    Het jaar 2013 stond bij Van Lanschot in het teken van verandering. Op 31 januari nam ceo Floris Deckers afscheid. Zijn opvolger Karl Guha wacht de taak om de pijnlijke erfenis van Deckers op te ruimen. In 2012 boekte de bank een verlies van ruim 155 miljoen euro, het grootste verlies uit haar 275-jarige geschiedenis. Al binnen twee maanden zet Guha dan ook het mes in de organisatie. Uiteindelijk vertrekken er zo’n 600 werknemers. Guha zal met minder mensen de inkomsten moeten opkrikken.  Om de leegloop op de kantoren te compenseren, lanceerde Van Lanschot dit jaar daarom Evi, een online coach, speciaal voor cliënten tot 500.000 euro. De kracht van Van Lanschot was altijd het persoonlijke contact met klanten geweest en juist daar begon het in de periode Deckers aan te schorten. Met Guha en Evi lijkt hier nog weinig verandering in te komen. Wel boekte Van Lanschot over het eerste half jaar van 2013 weer zwarte cijfers en wist haar nettowinst te verdriedubbelen ten opzichte van het voorafgaande jaar.

    DNB komt onder vuur te liggen

    Het was niet het makkelijkste jaar voor toezichthouder De Nederlandsche Bank (DNB). Het begon bij SNS. Hoe konden de problemen bij SNS zo lang onopgelost blijven? En hoe had de toezichthouder de aankoop van Bouwfonds Property Finance kunnen goedkeuren? Wellink bleek het helemaal niet te hebben geweten en de overige bestuurders zeiden dat Property Finance op dat moment heel gezond was, ‘van onbesproken gedrag’, en dat er ‘geen signalen waren dat er iets mis was’. Maar volgens Het Financieele Dagblad logen DNB’ers in de hoorzitting over SNS en had de toezichthouder wel degelijk vermoedens over mogelijke fraude bij Bouwfonds. Op antwoorden op deze vragen wachten we nog. Het evaluatierapport, ingesteld door Dijsselbloem, is uitgesteld. Naar verwachting is er in januari 2014 meer duidelijkheid over de handelswijze van de DNB. Toen was er de Libor-affaire. Ook bij Rabobank heeft DNB steken laten vallen. Dijsselbloem zei dat de toezichthouder maanden eerder had moeten beginnen met een eigen onderzoek. De Amerikaanse toezichthouder had de fraude al in 2010 op het oog, maar DNB begon pas in januari 2012 met een concreet onderzoek naar Rabobank. DNB lijkt inmiddels wakker geschud. Er komen veranderingen aan. In de toekomst kan de toezichthouder hogere boetes uitdelen, er komt een nieuw en breder toezichtmodel en signalen moeten eerder worden opgepakt.

    Bestuurswisselingen

    Erg rustig was het niet binnen de bankentop in 2013. Zowel bij SNS, ING als Rabobank vertrokken er topmannen. Als gevolg van de nationalisatie, moest SNS topman Ronald Latenstein per direct vertrekken. Maar Financiën weigerde de CEO een vertrekvergoeding van 2,5 ton mee te geven. Maar hij moest wel, samen met financiële rechterhand Ference Lamp, in februari aanblijven om zijn opvolger, Gerard van Olphen, in te werken. Onbetaald. De Raad van Commissarissen van SNS vond dit pijnlijk voor beide mannen en bood hen aan een maandsalaris uit eigen zak te betalen, zo onthullen FD journalisten in ‘De val van SNS Reaal’. Lamp sloeg dit aanbod af. Latenstein niet. Ook ING kreeg een nieuwe topman. De gevierde redder van de bank, Jan Hommen, kon dit jaar eindelijk met pensioen gaan. Hommen werd op in 2009 op zijn 65e gevraagd om het concern te leiden, iets dat hij naar eigen zeggen ‘domweg niet kon weigeren.’  Zijn opvolger is de jonge Ralph Hamers, een nog relatief onbekende bankier. Alleen het boek van een oud-collega over liet wat licht schijnen op de nieuwe topman en schetst een beeld van een ‘aanraakbare bestuursvoorzitter’ die zich mee laat slepen in bedrijfspolitiek en verwikkeld raakt in een machtsstrijd binnen ING. Kampioen der bestuurswisselingen was dit jaar Rabobank. President-commissaris Lense Koopmans vertrok en werd medio dit jaar opgevolgd door Wout Dekker, die direct zijn handen vol had. Alleen al in de raad van bestuur waren er vier wijzigingen. Gerlinde Silvis werd ontslagen door Moerland, vanwege het niet op orde zijn van de klantdossiers bij lokale Rabobanken. Financiële man Bruggink was boos en kwam minstens zes maal niet meer opdagen op bestuursvergaderingen. Hans van der Linden was amper vier maanden in zijn functie toen hij moest aftreden vanwege gezondheidsredenen. Moerland nam symbolisch afscheid op de dag van de Libor-bekendmaking en Sipko Schat werd naar huis gestuurd door de lokale banken. Rik op den Brouw zag zijn promotie in rook opgaan, Isaac Kalisvaart besloot niet te wachten op de afbouw van MAB Development, Pim Mol, directeur Private Banking, kreeg een andere functie en Ronald Slaats, topman van De Lage Landen, vertrok vanwege ‘een verschil van inzicht met de raad van commissarissen over de bedrijfsvoering.’ Nog niet alle Rabobank-vacatures zijn gevuld. De bank moet nog op zoek naar een opvolger voor Moerland en heeft nog een nieuw bestuurslid nodig om de plek van Schat te vullen.

    Europese bankenunie

    In 2014 gaat de Europese Bankenunie van start en gaat het bankentoezicht over naar de Europese Centrale Bank. De ECB krijgt 130 banken onder haar hoede, goed voor zo’n 85 procent van alle bankenactiva in Europa. Deel van het aanloopproces is de Europese stresstest. De ECB neemt momenteel de boeken door van alle banken. Volgens de Minister van Financiën, Jeroen Dijsselbloem, hebben de Nederlandse banken weinig te vrezen, ze zullen de test doorstaan verwacht hij. Wel zegt Dijsselbloem dat de ECB het helemaal niet erg vindt als er nog wat banken omvallen. Dat geeft namelijk alleen maar aan dat de nieuwe toezichthouder het onderzoek erg serieus neemt, aldus de minister. Een toezichthouder die serieus wordt genomen, is natuurlijk een goede zaak. Maar hoe die omvallende banken moeten worden opvangen, is een tweede. Met de bankenunie wordt er ook een crisisfonds in het leven geroepen, van zo’n 55 miljard euro. Dit is alleen pas in 2026 klaar.

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Jessica de Vlieger

    Er zijn maar weinig meisjes die een voorliefde voor prosecco en jurkjes weten te combineren met een passie voor rekenkundige...

    Volg Jessica de Vlieger
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren