De bittere strijd van het Functioneel Parket tegen witteboorden [Interview]

De strijd tegen witteboorden-criminaliteit is de afgelopen jaren met 75 miljoen euro verder aangewakkerd. Wat is de status quo? Follow The Money bezoekt het Functioneel Parket voor een interview met Vincent Leenders, landelijk coördinerend officier van justitie. 'Fraude is een enorme groeimarkt.'

Witmarmeren vloeren, maagdelijk witte gangen, hightech sluisdeuren en uitzicht op het IJ, de voormalige Shell-toren en het EYE filmmuseum. Afgaande op de hoofdzetel van het Functioneel Parket, de justitiële sectie belast met de vervolging van financieel-economische strafzaken, lijkt de aanpak van witteboordencriminelen voortvarend te verlopen. Follow The Money bezoekt het nieuwe kantoor in het Paleis van Justitie aan het IJdok voor een interview met Vincent Leenders, landelijk coördinerend officier van justitie Fraude. Op 1 januari 2003 werd het Functioneel Parket (FP) opgericht, een parket waar ‘fraude-officieren’ zich exclusief bezighouden met verschillende vormen van financieel-economische criminaliteit. Een van de grootste zaken nadien betrof de vastgoedfraude-zaak tegen Jan van Vlijmen c.s. De aanleiding voor de oprichting van het FP vormde de eclatante nederlaag die het Openbaar Ministerie leed in Operatie Clickfonds, het grootste onderzoek naar beursfraude uit de Nederlandse geschiedenis. Het leidde ertoe dat eind jaren negentig vooraanstaande beurshandelaren in de boeien werden geslagen, maar uiteindelijk niet of nauwelijks vervolgd werden. Hoofdverdachte Han Vermeulen en twee van zijn vroegere directeuren kregen later bij de Hoge Raad zelfs een schadevergoeding van enkele miljoenen toegewezen. Om een dergelijke blamage in de toekomst te voorkomen moest er een financieel-economisch expertisecentrum komen: het Functioneel Parket.

Investeren in kennis en mankracht

De bestrijding van witteboorden-criminelen is de afgelopen jaren bekritiseerd (onder meer op Follow The Money) vanwege een schrijnend tekort aan mankracht, een lage pakkans en straffen die bepaald niet afschrikwekkend waren. Dit werd in een rapport van de Algemene Rekenkamer uit 2008 al onderstreept. De onderzoekers concludeerden dat de bestrijding van witteboordencriminaliteit tekortschoot door een gebrek aan financieel-economische mankracht, kennis en de informatie-uitwisseling tussen verschillende (opsporings)instanties. Voor het bestrijden van financieel-economische criminaliteit hebben de opeenvolgende kabinet-Balkenende IV en de kabinetten-Rutte geïnvesteerd door middel van het lanceren van het FinEc-programma en het ketenprogramma Afpakken van crimineel vermogen. Zo kwamen er witwasteams, afpakteams, combiteams en een programmadirecteur witwassen. De totale investering in de periode 2008-2012 bedroeg 75 miljoen euro en leidde er onder meer toe dat er bij de politie 359 fte’s bijkwamen om financieel-economische delicten te bestrijden. De inspanningen worden onderschreven in een begin dit jaar gepubliceerd vervolgrapport van de Algemene Rekenkamer. Het onderwerp heeft de afgelopen jaren ook meer prioriteit gekregen bij de verantwoordelijk ministers . Zo begon Ivo Opstelten, minister van Veiligheid en Justitie, een offensief tegen faillissementsfraude waarbij hij onlangs poogde om ook curatoren aan zijn (opsporings)zijde te krijgen. Daarnaast deed hij in 2012 een voorstel om de straffen voor witwassen te verdubbelen waardoor gespecialiseerde witwassers (het zogeheten gewoontewitwassen) tegen een maximale straf van 8 jaar cel aankijken. Bedrijven kunnen een maximale boete op te leggen van 10 procent van de jaaromzet. Het voorstel ligt nog in de Tweede Kamer.

Met hagel schieten

Desondanks kan de vlag nog niet uit, want in het nieuwste Rekenkamer-rapport wordt aangegeven dat er vooral met hagel wordt geschoten. Er wordt te weinig onderzoek gedaan naar de risicogebieden voor witwassen. ‘Ik verbaas me erover dat er beleid wordt gevoerd zónder dat het probleem duidelijk kenbaar is,’ aldus voormalig Fiod-medewerker Jan van Koningsveld eerder nog tegen Follow The Money. ‘Ik mis de cijfermatige onderbouwing op het gebied van witwassen. Laten we eerst betrouwbare cijfers over de aard en omvang te verkrijgen, want dan pas kunnen er gerichte maatregelen genomen worden.’ Naast successen waren er ook "witteboorden" die een celstraf wisten te ontlopen zoals eind december bij een grootschalige zaak rond faillissementsfraude. Daarnaast vonden er de afgelopen jaren een aantal grote schikkingen plaats bij de ex-oliehandelaar/bankier John Deuss, Rabobank en KPMG. Wat ook niet positief bijdraagt aan de law-and-order beeldvorming rond witteboorden, is dat de veroordeelde zakenman Jan Dirk Paarlberg ‘leeft als een god in Frankrijk’. Zo kopte De Telegraaf eerder deze maand. Volgens de wakkere krant mag Paarlberg ‘tot grote ergernis van justitie’ nog de hele zomer in zijn luxe villa aan de Côte d’Azur doorbrengen. Paarlberg is ook in hoger beroep veroordeeld tot 4 jaar celstraf vanwege het witwassen van 17 miljoen euro die Willem Holleeder uit Willem Endstra (af)geperst zou hebben.  

In een interview met FTM gaat coördinerend fraude-officier van justitie Vincent Leenders in op de complexiteit bij de vervolging van fraude-verdachten.Volgende week dinsdag verschijnt deel II van het interview waarin de schikkingen van KPMG en Rabobank aan bod komen.

 

fp  

 

Het Openbaar Ministerie brengt dreigingsanalyses uit. Wat zijn momenteel de speerpunten van het Functioneel Parket wat betreft fraude?

‘Fraude die het financiële stelsel ondermijnt heeft de prioriteit. Beleggingsfraude bijvoorbeeld, want die zien we niet afnemen en tast iedere vorm van vertrouwen in het financiële systeem aan. Ook buitenlandse handelsstromen hebben prioriteit. Bij Milieu zijn het afvalstromen, bij fraude is het toch nog de btw-carrousel – met al dan niet echte goederenstromen. Daarnaast wordt er extra geld uitgegeven om witwasbestrijding op te tuigen.’

De Algemene Rekenkamer bracht in maart een kritisch rapport naar buiten met betrekking tot de kenniskloof op het gebied van witwassen. Bottom line: geen inzicht in de risico’s en resultaten - er wordt gejaagd zónder dat eerst het bos is verkend.

‘Het rapport van de rekenkamer gaat met name over niet-OM aangelegenheden, dus het is voor mij als OM-er lastig te becommentariëren. De rekenkamer kijkt alleen naar de vervolging van meldingen van ongebruikelijke transacties. Een groot deel van de witwaszaken in de opsporing heeft een ander startpunt dan een melding van een ongebruikelijke transactie.’

Maar vormt bijvoorbeeld vastgoed nog steeds een groot risico voor witwassen?

‘Dat is altijd moeilijk voorspellen. Strafrecht werkt in het verleden, maar we proberen wel effect te sorteren in de toekomst. Het is voor ons ook moeilijk om te zeggen of bijvoorbeeld BTW-carrousels morgen nog steeds heel veel voorkomen. We kunnen alleen zeggen dat het een risico is. We weten wel dat witwassen welig tiert als de facilitators zoals accountants, advocaten en notarissen geen strobreed in de weg worden gelegd. Soms zijn dat kwaadwillende facilitators, maar soms ook goedwillenden die maar een partje onder ogen krijgen. Het ziet er dan ogenschijnlijk keurig uit, maar als je het hele veld zou zien dan is het veel dubieuzer. Ons speerpunt binnen witwassen is het kritisch kijken naar de facilitators: welke rol vervullen ze bij het - al dan niet bewust – helpen van criminelen of ex-criminelen met het witwassen van hun geld.’

Er is de afgelopen jaren 75 miljoen euro geïnvesteerd in de bestrijding van financieel-economische delicten. In hoeverre verhoogt dat de druk op het Functioneel Parket?

‘Als er geld wordt vrijgemaakt voor witwasbestrijding dan zal een deel van de koek ook naar ons moeten gaan. Wij zullen dat deel zonodig ook claimen. Als je 100 man opsporing zijn werk laat doen, en er is geen enkele officier om die zaak te laten doen, dan houdt het op. Je moet het hele huis op orde hebben.’

Is het aantal van 60 officieren van justitie bij het Functioneel Parket dan afdoende?

We werken met de capaciteit die we hebben. We hebben inmiddels 80 officieren van justitie, dat zijn officieren voor fraude, milieu en afpakzaken. Het is niet onze ambitie om álle fraude op te sporen en te vervolgen, want dat is onhaalbaar. Dat was altijd al zo: niet iedereen die een pak koffie stal, belandde voor de rechter. En zo zullen wij ook niet iedere beleggingsfraude gaan vervolgen. Fraude is een enorme groeimarkt. Dat komt omdat we het misschien beter zijn gaan bekijken. Het betekent dat je zaken heel zorgvuldig moet selecteren. Strafrecht is bovendien niet altijd dé oplossing. We zijn ook heel erg bezig met: wat is het probleem en hoe wil je dat oplossen? De toeslagen-discussie begon met: “Er is fraude dús strafrecht”. Maar in de Kamer werd later ook gesproken dat er in het toeslagensysteem blijkbaar mogelijkheden zitten die misbruik faciliteren. Je kan bijvoorbeeld ook nadenken óf en hóe regelgeving minder fraudegevoelig gemaakt kan worden. Alléén maar het strafrecht inzetten omdat je fraude hebt, is dan volstrekt niet efficiënt.’

Waarom?

‘Strafrecht komt altijd pas wanneer de fraude al gepleegd is. Wij zijn afschuwelijk sloom. Als je mazzel hebt, staan bij grote zaken mensen pas na twee jaar voor de rechter. Je kunt er dan ook voor kiezen om het systeem te wijzigen, aanvragen niet honoreren, onterechte toeslagen terugvorderen en beboeten. Dat werkt een stuk sneller.’

Er wordt regelmatig geklaagd dat fraudezaken te lang op de plank blijven liggen met strafkorting tot gevolg.

‘Als er zaken op de plank blijven liggen dan kunnen we daar ook heel gefrustreerd over raken, maar het is een fact of life. Strafrecht is een sloom traject. Rechtstatelijk is daar alles voor te zeggen, want het is een zwaar traject en mensen kunnen de gevangenis in gaan. En zeker fraudezaken zijn vaak heel complex.’

Wat maakt het vaak zo complex?

‘Het geld gaat over veel schijven, het zit diep verstopt in boekhouding, diep verstopt in allerlei vennootschappelijke- en advocaten-adviesstructuren. Witteboorden-verdachten weten ook vaak redelijk goed van zich af te bijten en verzamelen actieve advocaten om zich heen. Daardoor duurt het strafproces vaak lang.’

Wat zijn volgens u mogelijkheden om het traject te versnellen?

‘De gegevensuitwisseling kan efficiënter. DNB en AFM hebben heel stringente geheimhoudingsbepalingen. Dat is terecht, maar kan efficiënter. We kunnen nu enkel informatie opvragen als we een redelijk vermoeden hebben. Maar bij een verkennend onderzoek naar witwassen, de pre-opsporing, is er nog geen sprake van redelijk vermoeden en dan krijgen we het niet. Terwijl voor het zoeken naar witwaspatronen tussen B.V.’s de bankgegevens goed van pas kunnen komen.’

En u pleitte onlangs in NRC ook voor het inperken van het verschoningsrecht van advocaten en notarissen. Een gevaarlijk terrein?

‘In Nederland is het verschoningsrecht een zeer hoog goed. En dat is het ook. De informatie die bijvoorbeeld een gevangene uitwisselt met een advocaat, dat mag je nooit zien. Natuurlijk. Maar het verschoningsrecht gaat in Nederland wel heel ver, verder dan in andere landen. Advocaten die civiele diensten verlenen zoals het opzetten van een vennootschap hebben ook verschoningsrecht. Er worden heel veel vennootschappelijke structuren tot stand gebracht, waar gelden doorvloeien, maar we kunnen moeilijk constateren of dat wel eens om crimineel geld zou kunnen gaan. Vanwege het verschoningsrecht krijgen we dat nooit onder ogen. Terwijl als we rechtshulp vragen aan Liechtenstein of Andorra - en de informatie ligt op een advocatenkantoor - dan krijgen we dat gewoon. Alleen als ze aan óns rechtshulp vragen, en het ligt op een advocatenkantoor, dan weten ze nooit of ze het zullen krijgen.’

Wat zou volgens u een oplossing kunnen zijn?

‘We zouden civiele diensten graag , als er een redelijk vermoeden is, in het strafrecht willen kunnen onderzoeken. In andere landen hebben ze bijvoorbeeld een crime-fraud exception waardoor niet alle diensten waar geheimhouding op van toepassing is, óók het verschoningsrecht heeft. Die discussie zou in Nederland ook moeten plaatsvinden. De FATF heeft al twee keer gezegd dat het hier niet heel soepel loopt. Zeker als je als Nederland een fiscaalvriendelijk vestigingsland wilt zijn dan moet je er ook voor zorgen dat de dienstenstructuur schoon blijft. In 9 van de 10 keer zal blijken dat de advocaat of notaris helemaal niet fout is, maar daar gaat het ook niet om. We willen kunnen onderzoeken of er wel/geen crimineel geld door ons land stroomt via vennootschappelijke structuren.’

Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

Over de auteur

Dennis Mijnheer

Gevolgd door 1217 leden

Ontspoorde bedrijfskundige die alles wil weten van mannen en vrouwen met witte boorden. Tags: fraude, witwassen, omkoping.

Volg Dennis Mijnheer
Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
Annuleren