Waar businessclubs van andere grote partijen door donaties invloed kopen, oogt D66 als het braafste jongetje van de klas. Toch proberen ook liberaal-democratische ondernemers en lobbyisten hun ideeën in het regeerakkoord te krijgen. Zo nodig buiten het verkiezingsprogramma om. ‘Een smetje op het imago van D66 als transparante partij.’

Dit stuk in 1 minuut
  • De businessclub van D66 heeft korte lijntjes met de partijtop. Kort genoeg om suggesties te doen voor nieuw beleid. Zo verzamelde de club een aantal aanbevelingen onder ondernemers voor het nieuw regeerakkoord en gaf die mee aan de partijtop voor de onderhandelingen over een nieuw regeerakkoord.
  • Ondanks een grote hoeveelheid lobbyisten in de partijtop blijkt echter weinig van belangenverstrengeling. Toch hebben experts kritiek op de toegang die de businessclub heeft tot de partijprominenten en noemen het een smetje op het blazoen van een partij die transparantie hoog in het vaandel zegt te dragen.
  • Omdat de partij de kritiek begrijpt, wordt de businessclub opgeheven en omgebouwd tot een netwerk binnen de partij die besluiten voor zal leggen aan de algemene ledenvergadering. Het is daarmee de eerste van de huidige coalitiepartijen die zo’n stap zetten in de richting van meer transparantie over de rol van de businessclub.
Lees verder

Eigenlijk wilde ze niet praten, Hester Duursema. Aan de telefoon is ze aanvankelijk kortaf. In het dagelijks leven is ze corporate affairs & communication manager bij frisdrankenfabrikant Vrumona, binnen D66 is ze verantwoordelijk voor fondsenwerving en is ze bestuurslid van de businessclub. 

Het binnenhalen van donaties is een gevoelig dossier sinds haar partij onder vuur kwam te liggen vanwege een gift door IT-miljardair Steven Schuurman. Hij maakte eind 2020 een miljoen euro over naar de campagnekas voor de Tweede Kamerverkiezingen. Voor dat geld heeft Schuurman zijn belangen niet in het partijprogramma gekregen: van mogelijke beïnvloeding is tot nu toe niets gebleken.

Donaties spelen bij de D66-businessclub geen rol, in tegenstelling tot die van VVD en CDA

Bij de VVD en het CDA gebeurde iets soortgelijks. De partij van premier Mark Rutte ontving negen ton van de businessclub, bijeengebracht tijdens een diner op het landgoed van Cor van Zadelhoff. De christendemocraten mochten 1,2 miljoen euro bijschrijven na een gift van Hans van der Wind, rijk geworden door de verkoop van Van Dijk Schoolboeken. 

Waar bij deze twee partijen de businessclub een middel is om geld binnen te halen, spelen donaties bij haar D66-equivalent geen rol. De gift van Steven Schuurman kwam dan ook niet via die weg de partij binnen en staat los van de businessclub. Waar gaat het de leden van het zakelijk netwerk dan wel om?

Minister legt oor te luister bij de businessclub

De stichting Business Club D66 werd in 2011 opgericht. Een van de drie initiatiefnemers was Menno Witteveen, voormalig penningmeester van de partij en medeoprichter van fondsmanagementbedrijf DIF. Hij doneerde sinds 2019 36.500 euro aan de partij.

De andere twee oprichters waren Jurriaan Pröpper, een voormalig partner bij consultancyfirma Adstrat, tegenwoordig is hij directeur van een bodycamfabriek. Het vorig jaar uit de partij gestapte Teylingense raadslid Theo Koot completeerde het trio.

De bij de oprichting vastgestelde statuten zijn goedgekeurd door het hoofdbestuur van de partij. Dat is niet zo gek, aangezien de businessclub een zogenaamde neveninstelling is van D66 en daarom onder de verantwoordelijkheid valt van de partij. Het lidmaatschap van de businessclub is voorbehouden aan D66’ers.

Zo’n veertig businessclubleden betalen een jaarlijkse contributie van 66 euro

Zo’n veertig leden betalen een jaarlijkse contributie van 66 euro. Daarnaast zijn er zo’n 150 geïnteresseerden die wel eens een bijeenkomst bezoeken. In een normaal jaar (dus niet tijdens een pandemie!), komt de club zo om de twee maanden samen. 

Wat het gezelschap gemeen heeft met de businessclubs van VVD en CDA, is dat partijprominenten vaak acte de présence geven tijdens bijeenkomsten. Michiel Verkoulen, penningmeester van de businessclub: ‘We hebben ooit een sessie gehad waarbij partijgenoot Wouter Koolmees, op dat moment minister van Inburgering, sprak met ondernemers om te horen waar zij tegenaan liepen bij het aan het werk helpen van statushouders.’ 

Zo’n gelegenheid sluit aan bij het doel van de stichting: ‘De bevordering van het gedachtegoed van D66 door de politiek en het bedrijfsleven met elkaar in contact te brengen over economische vraagstukken, de betrokkenheid vanuit het bedrijfsleven bij D66 te versterken, alsmede de ondersteuning van die partij.’

‘Het is gewoon een club mensen die graag met elkaar in contact komt en met elkaar in gesprek wil blijven over bepaalde onderwerpen,’ zegt bestuurslid Hester Duursema op de vraag hoe we de bijeenkomsten moeten interpreteren. In geen enkel officieel document duiken feiten op waaruit iets anders zou blijken. 

Grote donateurs

Als de businessclub geen geld in het laatje brengt, wie dan wel? D66 ontving tussen 1 januari 2019 en 24 februari 2021 (drie weken voor de Tweede Kamerverkiezingen) in totaal 1.456.310,30 euro aan donaties boven 4500 euro, waarvan 32.344 euro dit jaar en 1.423.966,30 in 2020. In 2019 waren er geen giften boven de 4500 euro. Dit is terug te lezen in het overzicht van giften boven 4500 euro dat het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties op 10 maart van dit jaar publiceerde. De grootste donateurs waren:

  • IT-miljardair Steven Schuurman: 1.000.000 euro
  • Beurshandelaar Rob Defares : 100.000 euro 
  • Menno Antal, bestuurder bij de investeringsmaatschappijen Egeria en 3i Group: 100.000 euro
  • Menno Witteveen, medeoprichterinvesteringsmaatschappij DIF: 36.600 euro
  • Carla Pauw, Politiek adviseur D66: 27.500 euro
  • Mark Koek, eigenaar Hack Defense: 15.330 euro
  • Ronald Pechtold, broer van Alexander, ontwikkelaar zonneparken: 14.500 euro
Lees verder Inklappen

Het gaat de businessclub van D66 dus niet om geld, maar om het onderhouden van een netwerk van gelijkgestemden. Wat opvalt bij D66 in het algemeen en de businessclub in het bijzonder: het grote aantal invloedrijke lobbyisten.

Naast borrelen combineren deze beroepsnetwerkers het aangename met het nuttige. Het bloed kruipt waar het niet gaan kan, blijkt als een woordvoerder van de partij vertelt over de activiteiten van het afgelopen jaar: ‘De businessclub organiseerde onder andere online openbare bijeenkomsten, ook voor niet-leden, tussen ondernemers en D66-politici. Zij zijn met elkaar in gesprek gegaan over uiteenlopende thema’s. De uitkomsten van deze bijeenkomsten zijn gebundeld in een memo, inclusief aanbevelingen. En die is aangeboden aan de partijtop.’ 

Het adagium van deze memo? ‘Voor een nieuw regeerakkoord zijn de volgende aanbevelingen uit de gesprekken met ondernemers ter harte te nemen.’ Waarom deze moeite? Penningmeester Verkoulen: ‘Het kan soms heel erg effectief zijn, dat een Kamerlid bijna jouw verhaal staat af te steken, een andere keer valt het volledig dood en hoor je er nooit meer iets van.’

‘Het kan soms heel erg effectief zijn, dat een Kamerlid bijna jouw verhaal staat af te steken’

Bekende D66’er die deelnam aan de online gesprekken was onder andere staatssecretaris Stientje van Veldhoven van Infrastructuur en Waterstaat. Ook Europarlementariër Sophie in ’t Veld en de voormalige Kamerleden Kees Verhoeven en Matthijs Sienot waren (digitaal) aanwezig.

Vanuit het bedrijfsleven schoven onder andere hoofdeconoom Sandra Phlippen van ABN Amro aan en diverse ondernemers en bestuurders van grote bedrijven en semioverheidsorganisaties. Jochem de Groot bijvoorbeeld, tot mei van dit jaar director corporate affairs van Microsoft Nederland en Marcel Galjee, managing director bij Nouryon. Dit chemiebedrijf is de voormalige chemie-divisie van Akzo Nobel, waar een andere D66’er, Hans Wijers, tot en met mei 2012 aan het roer stond.

De aanbevelingen betreffen dossiers als ondernemerschap, energietransitie en digitalisering. Ze bieden FTM een mooie gelegenheid te testen hoe ver de invloed van de businessclub eigenlijk reikt.

Geen opzetje

Uit de sessie met Kees Verhoeven, die tegenwoordig bedrijven en overheden adviseert over digitale zaken en in september het Bureau Digitale Zaken oprichtte, kwam bijvoorbeeld de wens naar voren een vaste Kamercommissie Digitale Zaken in te stellen. 

Van een opzetje was echter geen sprake, dit idee stond ook al in het verkiezingsprogramma van de partij. Verhoeven, desgevraagd: ‘Ik vond het een leuke naam die nog niet bestond en omdat ik me bezig hou met digitale zaken leek het passend. Ik ben verder geen lid van de businessclub, ik heb er een keer als gast gesproken.’ 

Belangrijk is hier echter om te melden dat het programma op 28 november 2020 al door de leden is vastgesteld, terwijl de memo pas op 27 juli van dit jaar werd verstuurd naar de leden van de businessclub. In het zogenaamde ‘document op hoofdlijnen’, opgesteld door VVD en D66 als opzet voor een nieuw regeerakkoord, kwam het plan al niet meer terug. Dat schrijven werd op 2 september van dit jaar met de Kamer gedeeld.

Wat wel terug komt in dat document is een belangrijk doel van FutureNL, een stichting die in 2018 door Steven Schuurman (de man van één miljoen) is opgericht: het stimuleren van digitale vaardigheden bij leerlingen.

In dat wat bekend werd als ‘de aanzet voor een opzet tot een regeerakkoord’ van VVD en D66 stond onder het kopje digitalisering: ‘Daarbij krijgt iedereen de kans om mee te komen door digitale vaardigheden in het onderwijs en via om- en bijscholing aan te bieden en digibetisme aan te pakken.’ Hierbij dient te worden aangetekend dat de wens om ‘effectieve toepassingen van ICT in onderwijs’ al in het in 2012 in het verkiezingsprogramma wordt genoemd.

Scheepvaart

Tussen de lobbyisten voor de zorg, digitalisering of multinationals in de partijgelederen bevindt zich een opmerkelijk groepje: die van de belangenbehartigers uit de scheepvaart. Femke Brenninkmeijer, Alice Krekt en Hester Duursema, drie van de vijf bestuursleden van de businessclub, zetten zich tijdens hun dagelijkse bezigheden in voor de haven van Rotterdam en de binnenvaart. Thomas Hermans, tot februari van dit jaar hoofdbestuurslid, doet dat voor de haven van Amsterdam. 

Wie zoveel lobbykracht in stelling kan brengen zou moeiteloos onderwerpen op de partij-agenda moeten kunnen plaatsen. Maar gebeurt dat ook? Worden de belangen van schippers en havenbedrijven  voorgetrokken binnen D66?

Zo wil de partij een subsidie invoeren voor schonere scheepsmotoren op binnenvaartschepen, iets wat in het verkiezingsprogramma staat maar wat meerdere partijen vinden. Ook voorzitter van de businessclub Brenninkmeijer pleit hiervoor in Nieuwsblad Transport. ‘Ik hoor van ondernemers die wel een nieuwe motor willen, maar deze niet kunnen betalen omdat daar nu geen subsidie voor beschikbaar is.’ 

Schokkend is dit streven niet: het is nu al regeringsbeleid dat de uitstoot door de binnenvaart omlaag moet, tot de helft minder in 2030 ten opzichte van 2015. 

Een volgend programmapunt uit het verkiezingsprogramma is de wens van D66 ‘de inkoopmacht van de overheid te gebruiken om circulaire innovatie te stimuleren’. In de memo die de businessclub schreef lezen we hierover: 

‘In lijn met de Green Deal Zeevaart, Binnenvaart en Havens zetten we in op de versnelling van de maritieme energietransitie met de overheid als launching customer (eerste afnemer; red.) voor de Koninklijke Marine en Rijksrederij.’ Een pleidooi voor subsidie dus, ver na de vaststelling van het verkiezingsprogramma, en erg algemeen gesteld.

Waterstof als scheepsbrandstof

Dat Brenninkmeijer met haar achterban nadenkt over toekomstige toepassingen van waterstof blijkt uit een interview met de Rotterdam Port Promotion Council: ‘Zo kijken wij bijvoorbeeld met binnenvaartondernemer Harm Lenten en verlader Nouryon hoe wij waterstof kunnen gaan inzetten als scheepsbrandstof.’ 

De al genoemde Marcel Galjee van Nouryon zat in dezelfde online bijeenkomst, op 11 januari 2021, als Brenninkmeijer. Zijn bedrijf kreeg begin 2020 een subsidie van 11 miljoen euro voor een waterstofproject in Delfzijl. Nouryon is ook betrokken bij het project in Werkendam, met Harm Lenten. En dacht mee over de adviezen voor een nieuwe regering. 

Een derde punt uit het verkiezingsprogramma van D66, het realiseren van walstroomvoorzieningen voor zee- en binnenvaartschepen op strategisch logische plekken in Europa, komt ook voor in de Cluster Energie Strategie, die werd opgesteld door een werkgroep waar Alice Krekt namens de haven- en industriële bedrijven uit de Rotterdamse haven zitting in had. Andere partijen als CDA en VVD hadden deze wens overigens ook in het partijprogramma voor de Tweede Kamerverkiezingen, eerder dit jaar.

‘Dat is wel een smetje op het zelfgecreëerde imago van D66 als partij die meer transparantie wil in het bestuurlijke proces’

Gerrit Voerman, hoogleraar Ontwikkeling en functioneren van het Nederlandse en Europese partijstelsel aan de Rijksuniversiteit Groningen, vindt dit type aanbevelingen niet verstandig. ‘Door hiervoor te kiezen wek je toch een bepaalde schijn van belangenverstrengeling. Omdat er in het bestuur van de businessclub een aantal lobbyisten zitten, die input geven aan de partij voor de kabinetsformatie zonder transparantie en zonder daarover aan de leden verantwoording af te hoeven leggen.’ 

‘Dit is gewoon belangenbehartiging,’ zegt ook Arco Timmermans. Hij is bijzonder hoogleraar aan de Universiteit Leiden en houdt zich onder andere bezig met politieke agendavorming. Timmermans  vindt het overigens niet vreemd dat belanghebbenden proberen hun stokpaardjes te parkeren bij een partij, ook niet als een businessclub dat doet. Hij benadrukt wel het belang van verantwoording die op deze manier ontlopen wordt. De memo is niet besproken op een algemene ledenvergadering, om maar te noemen.  

‘Dat is wel een smetje op het zelfgecreëerde imago van D66 als partij die meer transparantie wil in het bestuurlijke proces. Als een partij daarvoor weg lijkt te duiken, kun je daar vragen bij stellen.’

Van businessclub naar netwerk

Een woordvoerder van de partij legt uit dat D66 vaker vragen krijgt over de positie van de businessclub. ‘Daarom hebben we besloten om in de nabije toekomst de stichting op te heffen en de businessclub tot een netwerk om te vormen. Gezien het feit dat andere politieke partijen stichtingen gebruiken om de identiteit van hun gevers anoniem te houden, maakt dat het zijn van een stichting ons meer in de weg zit dan het iets oplevert.’

Het is een ongewone stap, in een jaar waarin er veel kritiek was op verschillende grote partijen die enorme donaties ontvingen. VVD -voorzitter Christianne van der Wal kondigde overigens afgelopen weekeinde aan tijdens een digitaal congres dat de partij een maximumbedrag voor donaties wil invoeren van 100.000 euro. 

‘Het opheffen van deze club is een goede stap, juist om de schijn van belangenverstrengeling te voorkomen’ 

De partij van demissionair premier Mark Rutte ligt al jaren onder vuur om de donaties die voortkomen uit de diners op het landgoed van vastgoedmagnaat Cor van Zadelhoff.

‘Voor ons is transparantie over de inkomsten belangrijk, duidelijkheid over de herkomst van de middelen, en helderheid dat er geen enkele tegenprestatie tegenover staat,’ vervolgt de D66-woordvoerder. ‘Verder hechten wij eraan dat de Wet Financiering Politieke Partijen wordt nageleefd naar de geest van de wet, niet de letter.’

De Groningse hoogleraar Gerrit Voerman: ‘Als je zegt transparantie hoog in het vaandel te hebben, moet je geen club hebben voor mensen met zekere belangen die suggesties kunnen doen tijdens een kabinetsformatie. Hoewel een businessclub an sich niet verkeerd is, is het opheffen van deze club een goede stap, juist om de schijn van belangenverstrengeling te voorkomen.’