De dokter staat onder druk

2 Connecties

Relaties

VvAA geneeskunde
14 Bijdragen

Nederlandse zorgverleners zijn niet altijd vrij om naar medisch inzicht patiënten te behandelen. De pressie op medische professionals is in de afgelopen tien jaar flink toegenomen. Externe partijen oefenen druk uit op artsen waardoor zij zich genoodzaakt voelen om onnodige zorg te leveren. En dat zou slecht zijn voor de kwaliteit van zorg. De grootste beïnvloeders van de dokter zijn zorgverzekeraars en patiënten met hun familieleden.

Voor het eerst is er in Nederland zicht op het verschijnsel ‘defensieve geneeskunde’. Bij defensieve geneeskunde verrichten zorgverleners onderzoeken en behandelingen niet om primair medisch redenen maar uit angst voor klachten en claims. In landen als Amerika waar een claimcultuur heerst is dit al jaren een veelbesproken onderwerp. Onder invloed van dreigende claims hebben artsen in de Verenigde Staten al geruime tijd het gevoel niet autonoom te kunnen handelen in de spreekkamer. Dat zou leiden tot kwalitatief slechtere zorg. Maar dat niet alleen: Amerika is het land met de hoogste zorguitgaven van de wereld en defensieve geneeskunde zou een flinke bijdrage leveren aan de torenhoge uitgaven aan gezondheidszorg.

Hoge percentages

Hoe groot de omvang van defensieve geneeskunde in Nederland is was tot voor kort een groot raadsel. Nog nooit was er onderzoek gedaan naar dit onderwerp. Hoewel een claimcultuur in Nederland ontbreekt blijkt defensieve geneeskunde op grote schaal plaats te vinden.  Tachtig procent van de ondervraagde zorgverleners geeft aan onder druk wel  eens suboptimaal te moeten behandelen. Zo constateert een onderzoek van de VvAA, een dienstverlener aan medisch professionals, en stichting Beroepseer, die op allerlei manieren ijvert voor het 'overbruggen van de kloof tussen sturen op maximaal rendement en vakmanschap en bezieling op de werkvloer'. Voor het onderzoek worden uiteenlopende medisch professies ondervraagd, enkele van de onderzochte groepen zijn: huisartsen, medisch specialisten, tandartsen en Ggz-professionals. In totaal hebben 1.200 zorgverleners meegewerkt aan het onderzoek.

Enkele onderzochte groepen: huisartsen, medisch specialisten, tandartsen en Ggz-professionals

‘De percentages in het onderzoek zijn opmerkelijk hoog’, concluderen Gerlach Cerfontaine en Herman van Hemsbergen van de VvAA in het rapport. ‘Zorgverleners ervaren druk waardoor zij meer of minder zorg verlenen dan vanuit hun medisch inzicht gewenst is, hierdoor dreigt de kwaliteit van zorg gevaar te lopen’, zo vervolgen de twee heren van de VvAA. Verder stellen zij dat defensieve geneeskunde onderdeel uitmaakt van een bredere maatschappelijke tendens: een afrekencultuur waarin fouten maken niet getolereerd wordt.

Het maximale doen

Er zijn verschillende redenen waarom zorgverleners kiezen voor defensieve zorgverlening. De meeste gehoorde reden is: de patiënt het gevoel te willen geven dat het maximale gedaan is. Toch is het de vraag of dit zuivere defensieve zorgverlening is? Een radioloog die aan het onderzoek meewerkte zei daarover het volgende: ‘Een extra foto ter geruststelling is niet direct defensief. Over het algemeen denk ik het ook veel onrust en klachten kan wegnemen. Het heeft ook een positief effect als je kan zeggen: we hebben dit onderzocht en dat is het in elk geval niet.’ Soms is de geleverde zorg misschien niet direct medisch noodzakelijk maar helpt het wel om de patiënt wat gemoedsrust te brengen. In die zin kan een 'onnodig' onderzoek de patient toch wat beter maken. Een andere veelgenoemde reden voor defensieve zorgverlening is de angst voor claims.

85 procent van de zorgverleners geeft aan tegenwoordig eerder toe te geven aan de druk van derde partijen dan tien jaar geleden

85 procent van de zorgverleners geeft aan tegenwoordig eerder toe te geven aan de druk van derde partijen dan tien jaar geleden. Die derde partijen blijken terrein te winnen in de spreekkamer. Een van de invloedrijkste derde partijen zijn de zorgverzekeraars. Terwijl de patiënt vaak meer verlangt van de dokter, wil de zorgverzekeraar vaak vanuit het kostenoogpunt minder zorg. Dat brengt de dokter in een spagaat. Iets meer dan 60 procent van de ondervraagden geeft aan dat de druk vanuit zorgverzekeraars groot of zeer groot is. Bij tandartsen en paramedici is dat zelfs 78 procent.   

 

Claimcultuur ook in Nederland?

Door veranderende wetgeving is het eenvoudiger geworden voor patiënten om schadeclaims in te dienen. Op 1 januari van dit jaar is de wet kwaliteit, klachten en geschillen zorg in werking getreden. Deze wet leidt er toe dat het niet langer nodig is om een medisch expert in te huren, die heeft door de nieuwe wet namelijk al een plek in de geschillencommissie. Administratieve kosten voor de eiser zijn door de wet ook sterk gereduceerd. De drempel voor een ontevreden patiënt om te klagen of een schadevergoeding te eisen ligt daarmee een stuk lager. Of dit er toe leidt dat zorgverleners frequenter geconfronteerd worden met schadeclaims moet nog blijken. De onderzoekers van het rapport zien in de wetswijziging redenen om een toename van claims in de toekomst te verwachten. Defensieve geneeskunde is in Amerika een reëel probleem, wellicht opent het onderzoek van de VvAA en Beroepseer ook in Nederland het debat over de spagaat van de dokter.