© CC0 (Publiek domein)

    Een cruciale schakel in de illegale puppyhandel blijken malafide dierenartsen. Zij voorzien geïmporteerde pups van Nederlandse papieren. Ze vormen tegelijkertijd een zwakke schakel: hun collega’s zouden hen kunnen verlinken. Maar deze zijn terughoudend hierin. Waarom?

    Jurgen C. is opgepakt. De 43-jarige puppyhandelaar uit Hapert (Noord-Brabant), over wie Follow the Money eerder berichtte, wordt verdacht van valsheid in geschrifte, bezit van illegale dierengeneesmiddelen en belastingfraude. In onze serie over de illegale puppyhandel kwam de handelaar al eerder naar voren als een weinig klant- en diervriendelijke ‘fokker’. Zo berichtte Het Belang van Limburg in 2014 nog dat ‘toen een koppeltje met een zieke puppy terugkwam en het geld terugeiste, [C.] het hondje uit hun handen [heeft] getrokken en over het hek op straat [heeft] gegooid.’

    Maar Jurgen C. is niet de enige die werd gearresteerd: bij de actie, die op 24 oktober plaatsvond, werd in België ook een dierenarts opgepakt. Deze Jantina B. uit Arendonk zou illegale dierengeneesmiddelen aan Jurgen C. hebben verstrekt en hebben gefraudeerd met dierenpaspoorten. Op internetfora voor hondenliefhebbers is deze Jantina B. al jaren bekend, of beter gezegd: berucht. Zo is zij beschuldigd van het fokken met valse stambomen van paarden, zou ze ongezonde paarden goedkeuren voor de sport en daarnaast haar vader, hondenhandelaar Paul B., voorzien van vaccinatieboekjes voor zieke geïmporteerde Oostblok-pups. Een Nederlandse hondenopvang uit Zeeland waarschuwde op Facebook zelfs actief voor de handel en wandel van Jantina B. Ondanks deze beruchte reputatie is het Nederlandse parket zo’n anderhalf jaar bezig geweest om de zaak tegen Jurgen C., waar Jantina B. bij betrokken was, rond te krijgen.

    Follow de malafide dierenarts en je komt uit bij de malafide handelaar. Alleen blijkt de foute dierenarts zo makkelijk niet op te sporen

    Het geval van Jantina B. is desalniettemin niet uniek. Als criminele hondenhandelaren niet zelf creatief aan de slag gaan met vervalste stempels en stickers, werken ze regelmatig samen met malafide dierenartsen. Dit lijkt een publiek geheim onder dierenartsen, ontdekte Follow The Money. Bingo, zou je zeggen. Follow de malafide dierenarts en je komt uit bij de malafide handelaar. Alleen blijkt de foute dierenarts zo makkelijk niet op te sporen.

    Open en bloot gesjoemel

    Bij een bonafide fokker is het gebruikelijk dat de moederhond bij zwangerschap door een dierenarts wordt begeleid. De arts weet dus al vóór geboorte van de pups dat er een nestje aan zit te komen. In het geval van de criminele hondenhandelaren worden de pups echter veelal geïmporteerd; vervolgens vragen zij aan een dierenarts om deze – ongechipte en dus gesmokkelde – pups te voorzien van een chip en paspoort. Ook voor (onterechte) gezondheidsverklaringen kunnen illegale handelaars en broodfokkers bij deze dierenartsen terecht. Sommige artsen gaan zelfs zover dat zij handelaren voorzien van papieren zonder dat zij de pups ooit onder ogen hebben gehad.

    Wanneer deze pups na aanschaf allerlei kwaaltjes blijken te hebben, belanden ze veelal op de behandeltafel van ‘normale’ dierenartsen – zoals Karin Zweers uit Almere. Zij vertelt: ‘Ik kom in mijn praktijk regelmatig honden tegen die wel in het buitenland zijn geweest, maar geen vaccinatie tegen hondsdolheid hebben gekregen. Dat gegevens niet zijn ingevuld, of dat de pagina waar het chipnummer van de hond op staat niet is gelamineerd. Dit laatste is sinds 2015 verplicht, zodat er niet zomaar aanpassingen in het dierenpaspoort kunnen worden gemaakt.’

    De Belgische dierenarts Mieke Gryffroy deelt de ervaringen van haar Nederlandse collega:  ‘Op papier is alles perfect in orde qua geboortedatum en inentingen. Maar als je goed kijkt, zie je dat het niet klopt.’ Zweers: ‘Hoesten, diarree of lusteloosheid omdat ze niet zijn ontwormd. Eigenlijk zijn de meeste pups die uit het zuiden van het land komen wel verdacht.’

    Paul Overgaauw, dierenarts en specialist aan de Universiteit Utrecht

    "Het is dweilen met de kraan open. Er wordt gesjoemeld tot en met. We horen het, we weten het"

    Paul Overgaauw, dierenarts en specialist in zoönosen aan de Universiteit Utrecht, hekelt de gemakzuchtige houding in Nederland jegens de problematiek. ‘Er wordt open en bloot gesjoemeld,’ zegt hij. ‘Pups kun je bijvoorbeeld via het internet in Oost-Duitsland bestellen, en zijn aan de grens in Nederland af te halen. Die worden dan ter plekke door een Nederlandse dierenarts gevaccineerd en gechipt. Het is zo dweilen met de kraan open, want er wordt gesjoemeld tot en met. We horen het, we weten het.’ Maar we doen niets. Waarom niet?

    Curieuze incidenten

    Eén reden blijkt dat de malafide dierenartsenpraktijken zich lastig in kaart laten brengen. Je zou zeggen dat bonafide dierenartsen een goede bron zijn voor de melding van misstanden. Zij worden tenslotte – na de consument zelf – het eerst geconfronteerd met de zieke puppy’s. Deze ‘foute’ pups komen evenwel pas in de kliniek als het leed al is geschied. In die zin komt het probleem pas op de radar als het al te laat is – voor de pup en de koper. Er zijn dierenartsen die actie ondernemen om volgend leed te voorkomen. Zo heeft dierenkliniek De Kempen uit de regio Eindhoven besloten om een voorlichtingsprogramma op te starten. Via deze ‘pre-pup check’ kunnen toekomstige hondeneigenaren zich laten informeren en ontdekken waar ze op moeten letten bij de aanschaf van een pup. Dat is natuurlijk mooi, maar ze zouden meer kunnen doen. Dierenartsen zouden melding kunnen maken van dubieuze zaken die ze tegenkomen in hun praktijk. Sterker: dat móeten ze doen.

    Dierenartsen dienen volgens de wet hun verantwoordelijkheid te nemen en melding te maken van dieren met verdachte papieren

    Dierenartsen dienen volgens de wet hun verantwoordelijkheid te nemen, administratie bij te houden en melding te maken van dieren met verdachte papieren, zegt de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA): ‘Het melden van misstanden is niet vrijblijvend. Dierenartsen die wetenschap hebben van structurele misstanden van veterinaire aard, zijn op basis van het tuchtrecht verplicht actie te ondernemen om herhaling te voorkomen.’ Maar doen ze dit ook?

    In een poging zicht te krijgen op wat dierenartsen zoal in hun praktijk signaleren en om de meldingsbereidheid onder de artsen in kaart te brengen, zette Follow the Money via de Koninklijke Nederlandse Maatschappij voor Diergeneeskunde (KNMvD) een enquête uit. Helaas werd de vragenlijst door slechts 22 dierenartsen ingevuld: te weinig om algemene conclusies te trekken. Maar een aantal interessante zaken kwam er wel uit naar voren.

    Marktplaats-pups zonder melkgebit

    De ervaringen van de respondenten komen overeen met die van de dierenartsen waar Follow the Money eerder mee sprak. Ook deze 22 artsen melden dat ze pups op de behandeltafel krijgen die kampen met hoest, diarree, vlooien en oormijten. Ze zijn te klein voor hun leeftijd, of vertonen afwijkend (met name angstig) gedrag. Soms heeft dat laatste nare consequenties: één dierenarts herinnert zich een illegaal geïmporteerde en niet-gevaccineerde pup uit Servië, die ‘enkele weken later een kind beet’. 

    Een andere dierenarts vertelt dat vanuit een dorp met enkele honderden inwoners vier tot vijf nesten per week op Marktplaats worden verkocht. Meerdere dierenartsen spreken van Marktplaats-pups ‘zonder melkgebit, zonder chipnummer, zonder vaccinatieboekje’.

    Weer een andere dierenarts herinnert zich een curieus voorval: ‘Een pup was besmet met het parvovirus en “moest” daarom terug naar de fokker. Na enkele dagen kon de eigenaar de hond weer gezond ophalen. De pup was in drie dagen drie kilo gegroeid; ook was de vacht drie tinten donkerder. En dat voor een parvo-besmette labradorpup van zeven weken – maar dat kwam “natuurlijk” omdat hij nu weer gezond was.’ Helaas klopte het chipnummer met die van het voorgaande hondje; het was dus vrijwel onmogelijk om hard te maken dat het niet om dezelfde pup ging.

    In dit laatste geval gaat het dus om een vermoeden, dat de dierenarts niet kan onderbouwen met fysiek bewijs. De betreffende handelaar heeft zich strikt genomen aan de wet gehouden: een ondeugdelijk ‘product’ is teruggenomen en ‘gerepareerd’.

    Vermoedens, maar geen feiten

    Dergelijk gebrek aan hard bewijs leidt ertoe dat dierenartsen twijfelen om melding van dit soort praktijken te maken bij de NVWA. Ze hebben vermoedens, maar geen feiten om hun melding te onderbouwen. Hoewel de artsen dus een grote rol zouden kunnen spelen bij het opsporen en verkrijgen van informatie, is het nog maar de vraag of zij bereid zijn hun vermoedens te delen met de autoriteiten.

    Dierenartsen die wél melding maakten, geven aan dat zij nooit terugkoppeling vanuit de NVWA krijgen en dus niet weten of er überhaupt iets met hun melding wordt gedaan. De NVWA laat desgevraagd weten dat het ‘onmogelijk (is) om iedereen die een melding doet, persoonlijk en gedetailleerd een terugkoppeling te geven. Bovendien is dit ook in verband met privacy-wetgeving veelal niet mogelijk.’

    Dit betekent echter niet dat melden geen zin heeft. De NVWA laat weten meldingen van vermoedens wel degelijk waardevol te vinden: ‘Deze bevatten vaak extra informatie, die kan bijdragen aan het vaststellen van overtredingen door bijvoorbeeld een kopie van het paspoort en gezondheidscertificaat te krijgen.’ Bovendien kunnen ze de autoriteit helpen bij nader onderzoek: ‘Zo kunnen meldingen ook gezamenlijk aanleiding voor een controle vormen. Bijvoorbeeld als deze over dezelfde pupverkoper gaan, waardoor [voor de NVWA] een bepaalde werkwijze of netwerk duidelijk wordt. Daarnaast dragen meldingen bij aan het verkrijgen van inzicht in de omvang en de aard van de misstanden in de hondenhandel.’

    Mieke Gryffroy, dierenarts

    "‘Ik snap niet dat we het wisselen van tanden nog altijd niet gebruiken als bewijs van malafide praktijken'"

    Is het ook laksheid?

    Dat onderzoek zou de beroepsgroep zelf ook kunnen doen, vindt de Belgische dierenarts Mieke Gryffroy: ‘Men is laks. Het zit niet in onze aard [als dierenartsen, red] om een grondige administratie bij te houden, maar we zullen dat toch moeten doen. Wij hebben [zelf] enige tijd foto’s gemaakt van de dierenpaspoorten die in onze praktijk voorbijkomen. Dan zie je al snel dat er enkele namen zijn van dierenartsen die elke keer weer terugkomen: waar het dier ook is gekocht, je ziet dat maar een paar dierenartsen deze dieren grootschalig vaccineren en de papieren uitgeven. Dus als dierenartsen het zelf ook beter bij gaan houden, wordt het makkelijker om onderbouwd een melding te maken.’

    En daarbij: er zijn wel degelijk methoden om te achterhalen dat er iets niet in de haak is. Zo vertelt Gryffroy: ‘Ik snap bijvoorbeeld niet dat we het wisselen van tanden nog altijd niet gebruiken als bewijs van malafide praktijken. Zo komen deze honden op papier binnen met 4 maanden. Met ongeveer 3,5 maand moet je al de eerste tekenen zien van het wisselen van snijtanden, en met ongeveer 6 maanden wisselen de hoektanden.’ 

    ‘Zo’n hond heeft ondertussen wél vier maanden lang onveilig rondgelopen als het bijvoorbeeld gaat om hondsdolheid'

    Dit is geen wondermiddel. De leeftijd kan soms pas met terugwerkende kracht worden vastgesteld. Gryffroy: ‘Als ik vermoed dat een hond die op papier 4 maanden is, eigenlijk 2 maanden is, moet ik nog eens vier maanden wachten om dit te bewijzen. Want dan wisselen de hoektanden.’ Toch vindt de dierenarts het belangrijk dat er iets gebeurt, zeker gezien het risico voor de volksgezondheid: ‘Zo’n hond heeft ondertussen wél vier maanden lang onveilig rondgelopen als het bijvoorbeeld gaat om hondsdolheid. Er is een reden dat de honden pas met 12 weken gevaccineerd kunnen worden tegen hondsdolheid: op jongere leeftijd wordt het vaccin afgebroken en beklijft het niet. Je kunt een pup van 5 weken dus wel vaccineren tegen hondsdolheid, maar dan hebben ze alsnog geen antistoffen. Als je als baasje dan in het boekje kijkt, denk je dat alles klopt en veilig is voor de omgeving. Maar dat is dus niet het geval.’

    Ook zoönose-specialist Paul Overgaauw erkent de meerwaarde van het gebit als ijkpunt. ‘Aan onze universiteit is hier onderzoek naar gedaan om een duidelijke wetenschappelijke onderbouwing voor leeftijdsschattingen aan de hand van het gebit te krijgen. Zonder deze onderbouwing is het namelijk lastig handhaven. Momenteel krijgt een inspecteur van de NVWA dieren onder ogen die volgens het paspoort 16 weken oud zijn, maar waarvan de dierenarts zegt: “Deze is 8 tot 10 weken”. Een advocaat van de handelaar vraagt vervolgens: “En waar baseert de dierenarts dat op?”. Daar sta je dan. Dit is ook precies wat er is gebeurde vorig jaar in Hapert, waar in beslag genomen honden werden teruggegeven”.'

    Mogelijke neveneffecten

    Los van de verantwoordelijkheid van de consument om zich goed te informeren alvorens een hond aan te schaffen, valt er dus ook verderop in de keten het nodige te verbeteren. Maar vanzelf zal dat niet gaan: de beroepsgroep zal ook de handschoen moeten oppakken. Al is het maar omdat er ook voor de dierenarts mogelijke (financiële) neveneffecten aan illegale puppyhandel kleven. Gryffroy: ‘Wij hebben hier in de praktijk een keer te maken gekregen met een te vroeg geïmporteerde pup van 8 weken uit Polen. De klant was zelf van Poolse afkomst en had deze te goeder trouw gekocht in Polen. Uiteindelijk volgde er een boete en waren wij een klant kwijt. Dus ja, dierenartsen denken soms wel twee keer na.’

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Dieuwertje Kuijpers

    Gevolgd door 920 leden

    Geopolitiek junkie. Statistiek-pieler. Niet geïnteresseerd in politieke poppetjes, wel in mechanismes die deze voortbrengen.

    Volg Dieuwertje Kuijpers
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren
    Dit artikel zit in het dossier

    In het spoor van de clandestiene puppyhandel

    Gevolgd door 295 leden

    De handel in zieke pups levert jaarlijks tientallen miljoenen op en is na drugshandel Europa's meest lucratieve business. Ook...

    Volg dossier