De Europese Centrale Bank (ECB) moet de prijzen stabiel houden, daar is ze voor. En dat bij een politiek neutraal monetair beleid. Maar intussen verlaagt de bank alweer de rentes en koopt nu ook bedrijfsobligaties op. Bankpresident Draghi wordt ‘een gevaarlijke gek’ en een ‘kamikazepiloot’ genoemd. En bepaald niet door de minsten.

    'Vernietigend'. Anders kun je de kritiek op het beleid van de door de Italiaan Draghi geleide Europese Centrale Bank (ECB) moeilijk omschrijven. Die kritiek op de ECB-president komt van alle kanten: van bestuurders van de Nederlandse grootbanken tot de ex-president van de Nederlandse Centrale Bank (NCB), Nout Wellink en voormalig Robeco-topman Jaap van Duijn. Ook de internationale pers spaarde Draghi niet. Het Duitse Handelsblatt zette een foto van Draghi op de voorpagina waar hij een sigaar opsteekt met een honderd euro-biljet. En wel omdat hij spaarders hun geld afneemt met zijn beleid.

    Het Duitse Handelsblatt zette een foto van Draghi op de voorpagina waar hij een sigaar opsteekt met een honderd euro-biljet

    ‘De spaarders worden onteigend. We maken een gigantische herverdeling van Noord naar Zuid mee’, citeerde het Duitse blad Bild Anton Börner. Hij is voorzitter van de grote koepelorganisatie Bundesverband Großhandel, Außenhandel und Dienstleistungen .

    Geld toe bij lening

    De aanleiding tot deze kritiek vormden de vorige week donderdag aangekondigde extra maatregelen. Verraste Draghi de financiële markten begin december vorig jaar nog door ‘te weinig’ te hebben gedaan, op 10 maart jongstleden verraste hij ze weer, maar dan precies andersom. Niet met de verdere verlaging van de depositorente van tien basispunten (0,1 procent) naar -0,4 procent en de nulrente op de herfinancieringsrente (die was met 0,05 procent al vrijwel nul), maar met de aankondiging dat de ECB het maandelijkse opkoopbedrag van obligaties met ingang van 16 maart 2016 zou verhogen van 60 naar 80 miljard euro per maand en dat de ECB nu ook bereid is om bedrijfsobligaties te zullen opkopen. Daarnaast verraste hij met de aankondiging van een TLTRO II pakket (Targeted Longer Term Refinancing Operations), waarbij banken geld toekrijgen als ze bij de ECB geld lenen. Daar waar spaarders steeds vaker te maken krijgen met negatieve rentes (en dus geld moeten betalen om hun kwartjes op de bank te zetten), krijgen de banken geld toe als ze in Frankfurt aan de deur kloppen. 

    Gevaar voor Europa

    Geen wonder dat de halve wereld over Draghi heenviel. Ex-DNB president Nout Wellink vergeleek het gedrag van Draghi met een ‘kamikazepiloot’ en voormalig Robeco-topman Jaap van Duijn noemde Draghi zelfs al eerder ‘een gevaarlijke gek’. Opvallend harde bewoordingen in de doorgaans tamme Nederlandse financiële sector. Volgens Van Duijn voert Draghi geen onafhankelijk monetair beleid, maar matst hij vooral zijn eigen land. Van Duijn: ‘Draghi zit daar als een Italiaan, niet als onafhankelijk centraal bankier. Hij is bovendien een slecht econoom en een gevaar voor Europa’, aldus de oud-belegger. Ook de Belgische econoom Geert Noels wees erop dat het ECB-beleid wel erg goed uitpakt voor het vaderland van Draghi. Volgens hem heeft Draghi’s beleid te maken met de erbarmelijke financiële situatie van een aantal zuidelijke landen. ‘Die hebben dermate hoge schulden dat er maar twee oplossingen zijn: een schuldherschikking of het creëren van grote inflatie om die schulden te doen verdampen. Die landen profiteren nu al van schuldverlichting door lagere rente, maar daar lijkt de ECB ook nog eens kunstmatige inflatie aan te willen koppelen’, aldus Noels.

    'Draghi muss zurücktreten'

    De voorzitter van het Duitse mkb, Hans Michelbach, beschuldigde Draghi er zelfs van aan verkapte monetaire financiering van lidstaten te doen, hetgeen bij verdrag verboden is. Met name Italië en Frankrijk zouden daarvan profiteren. Hij riep Draghi op om inzage te geven in de details van zijn opkoopprogramma, zodat daarover duidelijkheid geboden kon worden. Er is veel kritiek in Duitsland. CDU parlementslid Klaus Peter Willsch eiste publiekelijk Draghi's aftreden: ‘Draghi muss zurücktreten. Jeder Bundesligatrainer wird  entlassen, wenn seine Taktik nachhaltig nicht zum Erfolg führt. Mit Draghi sind wir unweigerlich auf dem Weg in die zweite Liga. Es sei daher an der Zeit, dass ein Vertreter eines auf Geldwertstabilität bedachten Euro-Mitgliedstaates das Ruder übernimmt’.

    De voorzitter van het Duitse mkb, Hans Michelbach, beschuldigde Draghi er zelfs van aan verkapte monetaire financiering van lidstaten te doen

     

    De massale Duitse kritiek is juist daarom opmerkelijk, omdat begin februari nog de Franse en Duitse centrale bankpresidenten, Francois Villeroy de Galhau en Jens Weidmann, in een gezamenlijke brief in zowel Le Monde als de Süddeutsche Zeitung pleiten voor een verdere integratie van de eurozone, met een eigen parlement en minister van Financiën. Weliswaar trok Weidmann deze keutel al diezelfde avond in, maar de toon was gezet. Weidmann geldt samen met DNB-president Klaas Knot als één van de felste tegenstanders van het door Draghi gepropageerde beleid.

    En dan nu: bedrijfsobligaties

    Het opkoopprogramma van de Italiaan gaat zich van staatspapier nu dus ook uitbreiden naar bedrijfsobligaties. Nu is dit voornemen niet nieuw, al in 2014 gingen er geruchten dat de ECB dit voornemens was, dan wel al gedaan had, volgens de financiële berichtendienst Reuters. En de Financial Times meldde in september vorig jaar dat de ECB de aankoop van Volkswagen obligaties had uitgesteld, wegens het toenmalige software schandaal. Kortom, nieuw was het allemaal niet. Maar toch reageerden de markten verrast op deze aankondiging. Het is net als bij de staatsobligaties van landen ook hier de vraag welke kwaliteit deze financial assets zullen hebben. Koopt de ECB rommelkredieten op om zodoende de – Italiaanse en Franse – bedrijven te hulp te schieten? Immers, de meeste economen zijn intussen toch wel van mening dat het grootschalige geldverruimingsbeleid niet helpt om de inflatie aan te jagen dan wel de economische groei te bevorderen.

    Koopt de ECB rommelkredieten op om zodoende de – Italiaanse en Franse – bedrijven te hulp te schieten?

    Intussen loopt de spread met vijfjaarsobligaties verder op (zie grafiek). Volgens analisten van Bank of America Meryll Lynch komt dat door de lage rente. Er is echter gerede twijfel onder marktanalisten of deze move van de ECB die verschillen gaat verkleinen door de opkoop van  Investment Grade bonds. Het risico bestaat juist dat de verschillen tussen ‘goede’ en ‘slechte’ kredieten in de bedrijfsobligatiemarkt verder worden uitvergroot, aldus analisten van Deutsche Bank. En voormalig ECB bestuurder Athanasios Orphanides, gouverneur van de centrale bank van Cyprus denkt zelfs dat juist de sterke landen – met een goed ontwikkelde bedrijfsobligatiemarkt – gaan profiteren van het ECB beleid. De kloof tussen Noord en Zuid daarmee verder vergrotend. Volgens Edward Farley, hoofd van European corporate bonds bij PGIM Fixed Income speelt de ECB ‘een gevaarlijk spel’.

    Een ander bezwaar dat wordt geuit, is dat mogelijk vooral grotere bedrijven van deze ECB actie zullen profiteren. Deze bedrijven hebben over het algemeen minder moeite om financiering aan te trekken in tegenstelling tot het midden en kleinbedrijf. En het is nu juist de bedoeling van het beleid van de Europese Commissie dat de kredietverlening aan dát segment sterk toeneemt. Maar we weten het niet. Net zomin als de ECB details geeft over de landenfinanciering, geeft zij informatie over de opkoop van bedrijfsobligaties. Blackrock obligatiespecialist Marilyn Watson noemt het opkopen van bedrijfsobligaties door de ECB ‘buitengewoon significant’ en zegt: ‘Everyone is trying to assess the impact on financials and nonfinancial corporates’. Andere kritiek is dat de omvang van de bedrijfsobligatiemarkt relatief beperkt is, zie onderstaande afbeelding.

    Maar volgens hoogleraar ondernemingsfinanciering en financiële markten Arnoud Boot lost het opkoopbeleid van de ECB niets op, het zal alleen maar leiden tot interne verdeeldheid binnen het bestuur. Voor Boot is het huidige financiële stelsel ‘failliet’, hij pleit voor een nieuw anker. ‘De tendens is dat het financiële systeem geen anker heeft en zich onbeperkt kan vermenigvuldigen zonder dat dit iets te maken heeft met de reële economie. En dat is een systeemfout’, woorden die sterk doen denken aan het begin van de financiële crisis in de VS, in de jaren 2007/2008, toen niemand in de gaten had hoezeer de subprimes hypotheken (en de verzekeringen daarop) uit de hand waren gelopen. Het kuddegedrag van de markten bracht toen het gehele financiële stelsel in gevaar, aldus de hoogleraar.


    Nout Wellink

    "We zijn de integriteit van het financiële stelsel aan het aantasten met quantitative easing"

    Inflatiedoelstelling ECB ‘onzin’

    Intussen vraagt Nout Wellink zich hardop af waar de ECB mee bezig is. Hij noemt de acties ‘disproportioneel’. De ECB focust volgens hem teveel op een tamelijk willekeurige inflatiedoelstelling en dat is ‘onzin’, aldus de gewezen centrale bankier: ‘Het is nooit de bedoeling geweest dat de ECB de hele wereld zou opkopen’. ‘We zijn de integriteit van het financiële stelsel aan het aantasten met QE (Quantitative Easing, zoals het opkoopprogramma van de ECB wel wordt genoemd)’, aldus Wellink.

    'Waar staat dat deflatie per se verkeerd is?'

    Dat is Jaap van Duijn met hem eens. Waar staat dat deflatie per se verkeerd is, vraagt Van Duijn zich af. Het beleid van de ECB leidt tot afname van onze koopkracht, een zwakke munt en een lage rente die funest is voor onze pensioenbeleggers, vindt hij. Daarmee doelt Van Duijn op de rekenrente waarmee de fondsen hun toekomstige verplichtingen berekenen. Pensioenfondsen moeten hun verplichtingen namelijk berekenen aan de hand van de huidige marktrente. Hoe lager deze marktrente is, hoe lager de dekkingsgraad van de fondsen en hoe groter de kans op premieverhogingen c.q. uitkeringskortingen voor de pensioendeelnemers.

    Overigens moeten de  effecten van het ECB-beleid op de pensioenen ook weer niet worden overdreven, stelt Léon Cornelissen, hoofdeconoom van vermogensbeheerder Robeco. 'Er wordt nu net gedaan of de ECB die rente bepaalt. Maar de ECB gaat alleen over kortlopende rentes op wat de geldmarkt wordt genoemd. Dat heeft enige invloed op de kapitaalmarkt. Maar dat laatste rentepercentage hangt vooral af van de vraag en het aanbod van kapitaal. En die vraag neemt toe als de inflatie aantrekt en het vertrouwen in de economie groeit. Dat wil de ECB bewerkstelligen en dat kan tot een hogere rente leiden', aldus de econoom in een interview met De Volkskrant. 'De ECB heeft geen keus', zegt Cornelissen. Maar dat is alleen maar waar als je als doel hebt de euro koste wat het kost te willen handhaven, zoals wordt toegelicht in dit artikel.

    Om de crisis te bestrijden moet de koopkracht van de burger juist omhoog, vindt Van Duijn. Deflatie is een logisch gevolg van een aantal technologische ontwikkelingen, daar is niets mis mee, zegt hij erbij. ‘De euro is één van de oorzaken van de huidige malaise en die crisis is door onszelf veroorzaakt’. Ook heeft de financiële crisis volgens hem niets opgelost: de schulden zijn hoger dan in 2008 en er is geen sprake van reële economische groei.

    Jubeljaar

    Als oplossing stelt Van Duijn voor om de staatsschulden, of een deel daarvan, af te schrijven. Een soort van bijbels Jubeljaar. Het eigen vermogen van de banken moet naar zijn mening omhoog: naar tenminste tien procent in plaats van de huidige drie á vier procent. We zitten volgens Van Duijn aan het eind van een investeringshausse en dat verklaart meteen waarom de prijzen van grondstoffen over een brede linie dalen. Deflatie is ook helemaal niet erg, zegt hij, ook tijdens de Renaissance was er sprake van deflatie terwijl  de welvaart steeg. Hetzelfde gold voor Nederland in de jaren tachtig en negentig van de negentiende eeuw: ook toen daalden de prijzen en steeg het welvaartsniveau. ‘Inflatie is alleen goed voor landen met schulden’, besluit Van Duijn. Zoals het vaderland van Draghi, dat met een schuld van 132,5 procent van het bbp op Griekenland na de hoogste staatsschuld heeft van het eurozonegebied.

    Vriendjespolitiek

    Bij externe kritiek blijft het niet. Ook van binnen de bank komt ernstige kritiek. Het Financieele Dagblad citeert klagende werknemersvertegenwoordigers, die in een open brief tegen het Duitse Handelsblatt zeggen: ‘Bij vacatures binnen de Europese Centrale Bank (ECB) wordt vaak niet de beste kandidaat benoemd. Door vriendjespolitiek krijgt soms zelfs de slechtste kandidaat de functie, omdat hij of zij de juiste mensen kent’. Ze onderbouwen hun beschuldiging van nepotisme met een interne enquête die door 90 procent van de ECB-medewerkers is beantwoord. Minder dan één op de vijf personeelsleden vindt dat de ECB er goed in is om de meest competente mensen te vinden. ‘Dat veroorzaakt bedrijfsrisico's', voegden ze er aan toe. De ECB ontkent alle aantijgingen.

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Jean Wanningen

    Gevolgd door 232 leden

    Jean Wanningen (Weert, 1957) is een veelkleurige persoonlijkheid. Ging na ‘verkeerde’ studies bij een gerenommeerde investmen...

    Volg Jean Wanningen
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren
    Dit artikel zit in het dossier

    De ECB-miljarden

    Gevolgd door 1211 leden

    Bij wie komen de miljarden aan publiek geld terecht? Het monetair beleid van de Europese Centrale Bank (ECB) lijkt een ver-va...

    Volg dossier