Fraude en witwassen

Witteboordencriminaliteit wordt veronachtzaamd, terwijl daar absurd veel geld in omgaat. Lees meer

Dankzij de talloze belastingverdragen met andere landen is Nederland in de afgelopen decennia uitgegroeid tot een van de voornaamste belastingparadijzen op aarde.

 

Niet alleen lopen de geldstromen van de grootste bedrijven op aarde langs de Amsterdamse Zuidas, ook is de Nederlandse wet- en regelgeving zeer geschikt voor fraudeurs en witwassers. Tegelijkertijd is door onderbezetting in het opsporingsapparaat de pakkans voor deze financiële misdaden minimaal. FTM gaat op zoek naar de witteboorden die hun diensten verlenen aan criminelen, onderzoekt waarom de politiek geen hardere maatregelen neemt en hoe het ‘woud’ aan onderzoeksinstanties beter zou kunnen functioneren.

10 Artikelen

Beeld © Fraude Film Festival / Youtube

De opmerkelijke partners van het Fraude Film Festival

Bedrijven die zelf herhaaldelijk opduiken als facilitators in fraudedossiers zijn verbonden als partner aan het Fraude Film Festival. Vandaag start de zevende editie van dit festival, dat fraudebestrijding op de kaart wil zetten.

Wat als zich volgend jaar een filmmaker meldt die zijn documentaire De Val van Frank Oranje aanbiedt bij het Fraude Film Festival? Eelco Bosch van Rosenthal hoeft niet lang na te denken over die vraag: ‘Die zou ik onmiddellijk vertonen!’ De journalist en Nieuwsuur-presentator, verantwoordelijk voor het programma van het Fraude Film Festival (FFF), vindt een dergelijke keuze ‘leuk schurend’: Pels Rijcken, het advocatenkantoor waarvan de frauduleuze notaris Oranje mede-eigenaar was, is immers partner van FFF. 

Dezelfde vraag zou je kunnen stellen over festivalpartners die betrokken waren bij schandalen als de CumEx-Files, de Libor-affaire of het Houston-onderzoek. Wie de lijst van founding en funding partners bekijkt, ziet meer grote namen uit de financiële wereld met een bezoedeld blazoen. Van ING tot Deloitte en Van ABN Amro tot PwC, ze verbinden hun naam aan het tweedaagse festival dat bewustzijn over de impact van fraude wil creëren. 

Schuurt dat niet? ‘De partners hebben geen enkele invloed op de gekozen films, anders zou ik het ook niet willen doen,’ zegt Bosch van Rosenthal, die als voorzitter van de Programmaraad zorgt voor de filmselectie. Voor de sponsorkeuze verwijst hij door naar FFF-bestuurslid Marijke Kaptein. Zij benadrukt dat in principe iedereen welkom is. ‘Dat geldt ook voor verdachten en veroordeelden in relatie tot fraude. We hebben ook partners gehad die zelf betrokkenheid hadden in fraudedossiers, en actief maatregelen nemen en genomen hebben om herhaling te voorkomen.’ 

En de financiële dienstverleners zelf, ervaren zij deze week een spagaat op de rode loper van bioscoop Tuschinski? Neem de Rabobank. Die heeft zijn naam verbonden aan de documentaire Der große Fake, over het Duitse financiële techbedrijf Wirecard dat ten onder ging in een moeras van valse bankverklaringen, schimmige bv’s en wegkijkende accountants. 

Met de boel bedotten heeft de Nederlandse coöperatieve bank zelf ook ervaring. In de zogenaamde Libor-affaire manipuleerden Rabo-medewerkers de rente, wat in 2013 leidde tot een miljoenenboete. Daar heeft de bank van geleerd, zegt Nanne van Nunen, hoofd mediarelaties: de Rabobank treedt kordaat op tegen fraude. ‘Rabobank investeert veel in preventie, detectie, onderzoek en samenwerking met publieke en private partijen in de bestrijding van fraude, van WhatsAppfraude tot grootschalige belastingontduiking via offshoreconstructies.’ Dat ze zelf soms aan de verkeerde kant van de streep staat, daarvan is de bank zich naar eigen zeggen bewust. ‘Je somt een rijtje op van zaken waarin wij zijn genoemd. Zonder daar nu inhoudelijk over uit te weiden, het laat onverlet dat er dingen mis zijn gegaan.’

Louter lof 

De collega’s van de ING hebben ook geen moeite met een rol op FFF, ondanks het feit dat de bank meerdere keren de voorpagina’s haalde wegens betrokkenheid bij witwassen. De voormalige CEO Ralph Hamers moet zich nog verantwoorden voor de strafrechter en ING betaalde in 2018 een boete van 775 miljoen euro wegens ernstige gebreken bij diens witwascontroles. 

Desondanks is er nog wat geld over om Never Whistle Alone te sponsoren, een documentaire over klokkenluiders en corruptie ‘met lessen voor elke organisatie’. Blijkbaar heeft de bank z’n lesje al geleerd. ‘Voor ING is de bestrijding van financiële criminaliteit een van haar kerntaken’, laat een woordvoerder weten, vandaar de steun voor ‘een waardevol evenement’ als het Fraude Film Festival.

Tot slot die andere grote bancaire speler wier reputatie de afgelopen jaren flink is geërodeerd: ABN Amro. Net als de ING kreeg ook deze Amsterdamse bank van het Openbaar Ministerie een flinke draai om de oren: ABN Amro moest dit jaar 480 miljoen euro aftikken wegens gebrekkige witwascontroles. En net als bij ING staan hier oud-bestuurders als Joop Wijn, Chris Vogelzang en Gerrit Zalm op de nominatie om als verdachte te worden vervolgd. Daar blijft het niet bij: in augustus maakte de bank bekend dat het opnieuw onderwerp is van onderzoek door het Openbaar Ministerie.

‘Het festival brengt publieke en private organisaties in de strijd tegen financiële criminaliteit bij elkaar’

De Amsterdamse bankiers hebben zich vanaf de eerste editie (2014) gecommitteerd aan het festival. Ook hier geen twijfel over de rol van de bank op het festival, maar louter lof voor de beoogde kruisbestuiving. ‘Het festival heeft als doel vertegenwoordigers van publieke en private partnerorganisaties op tactisch en strategisch niveau in de strijd tegen financiële criminaliteit bij elkaar te brengen,’ luidt de reactie van ABN Amro. 

Bij deze fraude- en corruptiezaken waren FFF-partners betrokken

ABN Amro

De bank, die nog steeds voor 56 procent in handen is van de staat, heeft een waslijst aan aan dossiers van fraude, corruptie en witwassen. Naast de CumEx-Files bleek uit het Guardian-onderzoek, het strafrechtelijke onderzoek van het OM dat leidde tot de boete van bijna een half miljard euro, dat steekpenningen in het omvangrijke corruptieschandaal Odebrecht deels stroomden via rekeningen van ABN Amro. Tevens trad de ABN Amro op als financier voor Russisch staatsoliebedrijf Rosneft (lees: Poetins regime) in de beruchte Yukos-affaire. Daarnaast bleek uit de Panama Papers dat omstreden zakenmiljardair Beny Steinmetz bij de ABN Amro bankiert. ABN Amro doet met meer dubieuze partijen zaken, zoals met Golden Agri Resources (GAR) en Isabel dos Santos. In 2008 kwam naar buiten dat ABN Amro de bank transacties van Libische en Iraanse banken had verhuld, in strijd met Amerikaanse antiterrorismewetten.

ING

Uit het Houston-onderzoek kwam naar voren dat de bank was gebruikt als witwasvehikel in de Vimpelcom-affaire, een corruptiezaak omtrent toenmalig Oezbeekse presidentsdochter Gulnara Karimova. Nog voor ‘Houston’ had de ING al een recordboete voor de kiezen gekregen. Het Amerikaanse Office of Foreign Assets Control (OFAC) maakte eind 2012 bekend dat de ING een boete van maar liefst 619 miljoen dollar moest aftikken omdat het transacties uitvoerde voor staten die de van VS sancties opgelegd hadden gekregen, waaronder Cuba, Iran, Soedan en Libië. Met dubieuze cliënten heeft ING meer ervaring. Zo bleek uit de FinCen-Files dat Chelsea FC-eigenaar Roman Abramovich tientallen verdachte transacties verrichte via met ING-rekeningen. Net als ABN Amro en Rabobank dook de naam van de ING op in het Valutaschandaal en de CumEx-Files.

Rabobank

Van de fraudezaken waarbij de Rabobank betrokken was, is de Libor-affaire de bekendste. In deze zaak manipuleerden Rabobank-medewerkers de rente, wat in 2013 leidde tot een miljoenenboete. Er zijn echter meer zaken waar de coöperatieve bank bij betrokken was. Begin dit jaar werden er Kamervragen gesteld over de financiering van Vitol, onder andere door Rabobank. Vitol maakte zich jarenlang schuldig aan omkoping in de Nigeriaanse oliesector. 

Daarvoor kwam was de Rabobank al in opspraak door de eerder genoemde Libor-affaire, de investeringen in Agri Golden Resources en een deal met Joost Tjaden (verdachte van vastgoedfraude in de Klimop-Zaak) over drie Amsterdamse panden. Ook bleek de coöperatieve bank betrokken bij een omvangrijk mestfraudedossier en corruptie in Roemenië. Daarnaast is meer dan eens gebleken dat witwascontroles bij Rabobank gebrekkig waren.

PwC

Deze ‘Big 4’ accountant haalde meerdere keren het nieuws vanwege zijn betrokkenheid bij witteboordencriminaliteit. Recent merkte het Openbaar Ministerie PwC als verdachte aan in de corruptiezaak rondom omtrent SHV. Ook in de corruptiezaak rondom Isabel dos Santos dook de naam van PwC weer op. Verder bleek de accountant de spil te zijn in een reeks schimmige belastingdeals, die openbaar werden na publicatie van de LuxLeaks. Op Nederlandse bodem speelde PwC een dubieuze rol in het faillissement van Econcern.

Deloitte

De geschiedenis met fraude gaat voor het accountantskantoor terug tot en met het Ahold-boekhoudschandaal. De Nederlandse tak van Deloitte was verder betrokken bij de Steinhoff-affaire, een van de grootste accountantsschandalen in recente jaren. Net als bij Ahold en Steinhoff moest Deloitte een schikking treffen met gedupeerde beleggers van het bedrijf InnoConcepts, waarvan Deloitte de jaarrekeningen onvoldoende controleerde. Ook was het accountantskantoor een speler in het beruchte IMDB-schandaal.

De Brauw Blackstone Westbroek

Dit advocatenkantoor, een van de grootste van Nederland, kwam met regelmaat voorbij op dit platform. Met het verrichten van fraudeonderzoeken wist het Zuidaskantoor zijn frauderende cliënten grotendeels buiten schot van justitie te houden, zoals bij de NS-aanbestedingsfraude, Imtech en SBM Offshore.

Pels Rijcken & Droogleever Fortuijn

Het Haagse advocatenkantoor is de afgelopen maanden herhaaldelijk in het nieuws wegens het jarenlange gesjoemel van oud-bestuursvoorzitter en gevallen top-notaris Frank Oranje. Hij bleek vanaf zijn komst bij de landsadvocaat in 1992 tot aan zijn zelfmoord in 2020 er lustig op los te hebben gefraudeerd met geld van notariële derdenrekening. 

Lees verder Inklappen

Wat betreft FFF-bestuurslid Kaptein kunnen de genodigde partners straks gewoon de filmzalen aan de Amsterdamse Reguliersbreestraat binnenlopen. Sterker nog: ze moedigt partijen aan om erover in gesprek te gaan, en de gemaakte fouten onder ogen te zien. Het is juist goed dat ze hun gezicht laten zien, ondanks eerdere faux pas: ‘Ik zeg dan altijd tegen die partner: veeg niet onder tafel dat er ergens in de organisatie iets misgegaan is, ga er staan, maak het bespreekbaar.’ 

Buitenwereld

De organisatie van het festival heeft de financiers ook nodig, zegt FFF-voorzitter Arthur de Groot, voormalig forensisch onderzoeker en partner bij Deloitte, eveneens een bedrijf dat in het verleden als facilitator van grote fraudes optrad (zie kader). ‘Zonder deze partners kunnen we dit fantastische festival niet mogelijk maken.’ Liever dan de fouten uit het verleden te benadrukken, wijst De Groot op het gezamenlijke belang: ‘De bestrijding van ondermijnende criminaliteit, laten we het vooral vanuit dat perspectief bekijken.’ 

Dat klinkt redelijk. De films op het festival kunnen dienen als een spiegel voor de financiële wereld. Maar ondertussen blijven de affaires naar bovendrijven, ondanks de soul searching. Het is vooral de buitenwereld – toezichthouders, opsporingsinstanties, de journalistiek – die wijst op de rot in de eigen organisatie.   

Daar lijkt het Fraude Film Festival zich van bewust. Zo kan het dat warempel een hoofdredacteur en mede-oprichter van Follow the Money wordt omarmd. Eric Smit haalde de longlist van nominaties voor de Anti-Fraude Award, volgens de organisatie omdat hij zich ‘het afgelopen decennium bezig heeft gehouden met verschillende grote fraudezaken en met name de laatste acht jaar in Nederland de drijvende kracht is geweest achter de grootste fraude in de Europese geschiedenis die wordt geraamd op circa 55 miljard euro: de CumEx-handel door bankiers en financiële instellingen waarin Nederland een belangrijke rol speelt.’ 

ABN Amro hoopt dat het festival bijdraagt aan een betere financiële wereld

De CumEx-affaire is allesbehalve een smetje uit het verleden. Wereldwijd werden belastingdiensten op grote schaal getild door bankiers, handelaren, advocaten en investeerders. Deze partijen spanden in wisselende samenstelling samen bij het strippen van dividenden: met ingewikkelde financiële trucs dividendbelasting terugvorderen waartoe ze niet zijn gerechtigd. Eind oktober publiceerde het internationale samenwerkingsproject The CumEx-Files een tweede golf artikelen waarin onder andere de geschatte omvang van de schade flink naar boven werd bijgesteld: 150 miljard. Dankzij onthullingen van Follow the Money werd ook duidelijk dat ABN Amro een duistere geschiedenis in deze handel heeft. 

Dat laat onverlet dat ABN Amro de hoop koestert dat het festival bijdraagt aan een betere wereld, althans voor het financieel dienstverlenende deel daarvan. ‘Steevast zijn daarvoor vertegenwoordigers van publieke en private partnerorganisaties uitgenodigd op tactisch en strategisch niveau om maximale impact van het programma te stimuleren,’ zegt de bank in een reactie. ‘ABN Amro is vaak als mede-initiatiefnemer nauw betrokken bij een groot aantal samenwerkingsverbanden tussen banken, verschillende opsporingsdiensten en toezichthouders, met als doel bij te dragen aan een veiliger financieel stelsel en een veiliger Nederland.’ Na een opsomming van allerlei fraudebestrijdende initiatieven voegt de bank daar aan toe: ‘Natuurlijk zijn er terreinen waar wij als bank zelf nog zaken te verbeteren hebben en waar we hard aan werken, waaronder onze anti-witwasprocessen.’ 

Ze zullen elkaar op het festival ongetwijfeld tegen het lijf lopen, de delegatie van ABN Amro en de vertegenwoordigers het Functioneel Parket – de FIOD en het OM zijn immers ook als partner verbonden aan het FFF – in hun zoektocht naar ‘een veiliger wereld’, zoals de persvoorlichter van de bank het omschrijft. En misschien kunnen de bankiers van ABN, achter de gesloten deuren van de Koninklijke Loge in Tuschinski, bij de officieren van justitie peilen of een vorstelijk schikkingsbedrag voldoende is om de verdenkingen van dividendstrippen buiten de rechtbank te houden. 

Wederhoor: volledige reactie ABN Amro

ABN Amro is zeker een gepaste sponsor en ook trotse mede-oprichter van het Fraude Film Festival, dat sinds 2014 bestaat. Het festival heeft als doel vertegenwoordigers van publieke en private partnerorganisaties op tactisch en strategisch niveau in de strijd tegen financiële criminaliteit bij elkaar te brengen. 

Door de jaren heen zijn op dit evenement uiteenlopende financial crime-onderwerpen geagendeerd door middel van films (met aansluitend discussie), interactieve sessies met het publiek en besloten ‘break-out’-besprekingen waar nieuwe vormen van samenwerking zijn verkend (zoals de Terrorism Financing Taskforce). Daarmee is een groeiend publiek van senior beslissers uit het werkveld bereikt; in 2014 trok het jaarlijkse evenement vierhonderd bezoekers, in 2019 twaalfhonderd. ABN Amro zelf heeft hier ieder jaar aan bijgedragen met één of meerdere programma-onderdelen. Steevast zijn daarvoor vertegenwoordigers van publieke en private partnerorganisaties uitgenodigd op tactisch en strategisch niveau om maximale impact van het programma te stimuleren. 

Naast het Fraude Film Festival is ABN Amro, vaak als mede-initiatiefnemer, nauw betrokken bij een groot aantal samenwerkingsverbanden tussen banken en verschillende opsporingsdiensten en toezichthouders met als doel bij te dragen aan een veiliger financieel stelsel en een veiliger Nederland. 

Om een paar voorbeelden te noemen: ABN Amro is initiatiefnemer van het Institute for Financial Crime (IFFC) in Den Haag (sinds 2015), we zijn initiatiefnemer van de publiek/private samenwerking tegen Mensenhandel en Uitbuiting (sinds 2016) ism het Ministerie van SZW en de UvA, we waren mede-initiatiefnemer en oprichter in 2017 van de Terrorismefinanciering Taskforce, die later is uitgegroeid tot een van de meest effectieve vormen van publiek-private samenwerking in het financial crime-domein ter wereld, we zijn mede-initiatiefnemer van de Serious Crime Taskforce in 2019 ism politie en andere overheidspartijen. 

 Kortom, natuurlijk zijn er terreinen waar wij als bank zelf nog zaken te verbeteren hebben en waar we hard aan werken, waaronder onze anti-witwasprocessen. Maar zoals je hierboven kan lezen bewijst ABN Amro ook al vele jaren toegewijd te zijn aan het bestrijden van fraude en andere vormen van financiële criminaliteit met concrete en succesvolle initiatieven en deelname aan samenwerkingsverbanden met overheidspartijen. En daar zullen we ook in de toekomst onverlet mee doorgaan.’

Lees verder Inklappen