Beeld © JanJaap Rijpkema

Omstreden jeugdzorgdirecteur schendt beroepsgeheim in gelekte opname

4 Connecties

Relaties

anorexia nervosa

Personen

Koos Föllings

Organisaties

Compass GGZ

Werkvelden

jeugdzorg
8 Bijdragen

FTM stuitte op een audio-opname van de voor stalking veroordeelde jeugdzorgdirecteur Koos Föllings van Compass GGZ. Daarop deelt hij ondanks zijn beroepsgeheim gevoelige privé-informatie over cliënten. De tape kan van belang zijn voor de onderzoeken die naar Föllings lopen. De jeugdzorgdirecteur bevestigt in eigen woorden mogelijk strafbare zaken waarvan hij in eerdere artikelen werd beschuldigd. ‘Ja, het kan allemaal nog veel erger.’

‘De wereld zit zo in elkaar dat je het zo moet doen dat je toch een beetje je eigen zin krijgt,’ mijmert Koos Föllings, jeugdzorgdirecteur van Compass GGZ. ‘Het is de kunst om je eigen pad te hanteren. Naarmate je het beter voor elkaar hebt, kun je je dat veroorloven.’

Deze overpeinzing is hoorbaar op een audio-opname waarover Follow the Money beschikt. Het betreft een gesprek tussen Föllings en een cliënt, dat eigenlijk over de zorg voor deze cliënt zou moeten gaan. Maar in het bijna anderhalf uur durende gesprek weidt de directeur en eigenaar van Compass GGZ voornamelijk uit over allerlei andere zaken. Van zijn persoonlijke levensfilosofie, tot uitleg over gesjacher met zorgverzekeringen van cliënten, tot en met uitgebreide verhalen over tal van zijn ‘persoonlijke’ patiënten. Patiënten die hij op dat moment overigens behandelt zonder de benodigde opleiding en onder een valse titel

Föllings noemt in die opname cliënten bij naam, vergezeld van allerlei herkenbare informatie; van hun woonplaats, leeftijd en persoonlijke omstandigheden tot medische en vertrouwelijke behandelinformatie. Bovendien graaft Föllings mogelijk zijn eigen graf; in zijn eigen woorden bevestigt hij een aantal beschuldigingen die eerder door FTM werden gepubliceerd. Hij zou tegen de protesten van medewerkers en de verantwoordelijke psychiater hebben opgetreden als enige behandelaar van een jonge anorexiapatiënte, zonder daartoe overigens bevoegd of bekwaam te zijn. De patiënte overleed nadat ze sterk verslechterde onder de ‘zorg’ van Föllings.

Het nu opgedoken audiomateriaal kan van belang zijn voor de lopende onderzoeken naar Compass GGZ en haar directeur.

‘Iris’ 

De geluidsopname neemt ons mee naar de zomer van 2018. Föllings heeft net een celstraf uitgezeten voor het breken van voorwaarden die de rechter in 2017 had gesteld bij zijn veroordeling wegens stalking en bedreiging met ernstig geweld. Weer op vrije voeten, bezoekt hij een cliënt in het kader van zijn behandeling.

Zodra de koffie op tafel staat, steekt Föllings echter direct van wal over ‘Iris’ – een jonge vrouw die aan ernstige anorexia lijdt en die op dat moment in behandeling is bij Föllings zelf. Follow the Money schreef het verhaal van Iris op omdat zij enkele maanden later, op 21-jarige leeftijd, overleed.

Het resultaat was dat Iris zeker een jaar lang verstoken is gebleven van specialistische hulp voor haar eetstoornis

Zorginstelling Compass heeft haar dood nooit gemeld – terwijl de behandeling van Iris door Föllings volgens medewerkers al zeker een jaar lang onderwerp van discussie was. Föllings zou ‘onverantwoord handelen’, tegen het advies van psychiater Stef Linsen in. Hij was haar enige behandelaar – zonder daarvoor over de juiste opleiding of expertise te beschikken. Het resultaat was dat Iris zeker een jaar lang verstoken is gebleven van specialistische hulp voor haar eetstoornis. Niet verwonderlijk dus dat ze bij Compass steeds verder achteruit ging.

Op die zomerdag in 2018 leeft Iris nog. Op de geluidsopname is te horen dat Föllings met haar communiceert via Whatsapp. Hij had eigenlijk een afspraak met haar op dat moment, maar zegt die tijdens de opname weer af. ‘Kijk, dat meisje waar ik eigenlijk heen zou gaan, die eet niet,’ zegt Föllings tegen zijn cliënt. ‘Daarom moet ik haar nu alles appen en voorstellen.’ 

Hij noemt Iris bij haar echte naam, benoemt haar gewicht, weidt uit over haar eetstoornis en de relatie met haar ouders. Hij leest berichtjes voor die hij op dat moment van haar ontvangt. En hij laat foto’s op zijn telefoon zien om zijn cliënt te illustreren hoe mager ze is: ‘Eh, Iris, die ziet er nu niet zo uit, maar toen ze 30 kilo woog, zag ze er zo uit… En dan schrik je toch. Even kijken, dit is van een tijdje geleden… Die zat in het ziekenhuis aan de sondevoeding. En nu ben ik met flesjes bezig.’

Dossier

Dossier: Zorgcowboys

In dit dossier gaan we op jacht naar zogenoemde zorgcowboys: gehaaide ondernemers, listige consultants en graaiende managers die zichzelf verrijken door misbruik van de wet- en regelgeving. Ze maken onze zorg veel duurder dan nodig is.

Volg dit dossier

Beschuldigingen

Uit het verhaal van Föllings blijkt dat verschillende beschuldigingen kloppen die medewerkers van Compass eerder tegenover FTM deden. De belangrijkste: Föllings ‘behandelt’ Iris uitsluitend zelf. Dat bevestigt hij tegenover zijn nietsvermoedende cliënt ten overvloede. Een greep uit zijn uitspraken: 

‘Iedereen vindt het zo heftig dat alle andere medewerkers het eigenlijk hebben opgegeven, alle behandelaren, dus ze kwam in het ziekenhuis terecht.’

‘[Iris] heeft elke eetkliniek of niet eetkliniek al gehad. En daar ben ik nou mee bezig.’

‘En daar ga ik minstens twee keer in de week naartoe. (...) Ik heb ze van 30 naar 35 kilo gekregen, ik moet ze naar 40 kilo krijgen.’

Ook noemt Föllings het verschil van inzicht met psychiater Linsen. Formeel is Linsen eindverantwoordelijk voor de behandeling van Iris. En hij zou volgens medewerkers van Compass van mening zijn geweest dat Föllings onverantwoord handelde. Linsen zou hebben gesteld dat emoties en cognities worden onderdrukt door een gebrek aan voeding. Een behandeling was daarom alleen zinvol als Iris op een bepaald minimumgewicht zou komen. In de opname bevestigt Föllings dat de psychiater dan pas behandeling bij Compass toestaat. Als de cliënt vraagt of 40 kilo het gewicht moet zijn voor Iris om opgenomen te worden, bevestigt Föllings dat: ‘Dan mag ze bij ons, dat komt eigenlijk omdat onze psychiater het zegt.’

Hij regelt haar voeding volledig naar eigen inzicht en zonder enige supervisie

Maar blijkens het gesprek trekt hij zich daar niets van aan. Föllings vertelt over het ‘traject met haar’ dat hij ondanks Iris’ ondergewicht voortzet. Hij regelt haar voeding volledig naar eigen inzicht en zonder enige supervisie, zoals medewerkers al eerder getuigden. Hij beschrijft hoe hij haar kort op de sondevoeding’ als ze haar flesvoeding inneemt – terwijl Iris volgens medewerkers en cliënten in die periode juist regelmatig zelf haar sondevoeding saboteerde.

Beroepsgeheim

Iris is niet de enige cliënt die tijdens de opname ter sprake komt. Föllings praat achteloos over tal van andere cliënten, en noemt daarbij de namen van nog eens drie van hen. Dit gaat vergezeld van opmerkingen over hun – soms meest intieme – persoonlijke omstandigheden en informatie die hun identiteit herkenbaar maakt. 

Over een minderjarige cliënte van wie Föllings ook de naam, diagnose, leeftijd, woonplaats, intieme persoonlijke problemen, onzekerheden en uiterlijke kenmerken benoemt, zegt hij: ‘Eigenlijk is dat kind zo, alles wat die aan aandoeningen heeft, dat komt echt door de  echtscheiding, door de moeder.’ Ook de moeder is bij Compass in zorg op dat moment.

Over een andere cliënt, wiens naam, leeftijd, beroep en pijnlijke persoonlijke situatie over de tong gaan, merkt hij lachend op: ‘Ja, het kan allemaal nog veel erger.’

Het is geen incident: ook in het gesprek dat Follow the Money afgelopen maart met Föllings voerde, sprak hij veelvuldig over ‘zijn’ cliënten. Daarnaast verklaarden meerdere oud-cliënten van Compass dat dit zijn gewoonte was.

Navraag bij meerdere advocaten leert dat Föllings ook hiermee de wet overtrad. Charlotte Meindersma, jurist bij Charlotte’s Law: ‘In elk geval wordt hier de AVG al overtreden. Maar er zijn ook andere wetten waarin de privacy van patiënten is geregeld en waarvan de regeling overeenkomt met die uit de AVG. Zoals de Wet op de geneeskundige behandelingsovereenkomst (Wgbo).’

Ook noemt Meindersma de Wet BIG. Maar Föllings deed zich valselijk voor als psychotherapeut en heeft dus ook nooit ingeschreven gestaan in het BIG-register. Valt hij dan wel onder deze wet? Volgens Meindersma is hij in ieder geval aansprakelijk: ‘Het beroepsgeheim staat ook al in het Burgerlijk Wetboek, in de Wgbo. Daarin staat dat persoonsgegevens en medische gegevens en behandelgegevens niet zomaar gedeeld mogen worden.’

Dat het delen van informatie over cliënten verboden is, weet Föllings overigens al te goed

Cliënten die Föllings zouden willen aanspreken op zijn schendingen van het beroepsgeheim, kunnen dat volgens Meindersma doen via een klacht bij de Autoriteit Persoonsgegevens. ‘Die kan tot een boete leiden,’ zegt Meindersma. Cliënten zouden Föllings ook via een civiele procedure voor het hekje kunnen slepen.’

Dat het delen van informatie over cliënten verboden is, weet Föllings overigens al te goed. Hij noemde dat in eerdere correspondentie met FTM zelf ‘strafbaar’ en liet meermaals weten aangifte te hebben gedaan tegen medewerkers van wie hij dacht dat ze informatie met FTM hadden gedeeld.

De laatste keer was dat bij monde van zijn advocaat Daniëlle Zwartjens van Nysingh Advocaten. Zij liet weten dat haar cliënt dit soort schendingen ‘zeer hoog’ opneemt. ‘Het zal u evenwel bekend zijn dat het beroepsgeheim eraan in de weg staat aspecten van de behandeling van patiënten – op welk moment en in welke vorm dan ook – met u als derde te delen,’ schrijft Zwartjens.

We legden de citaten uit de audio-opname via haar voor aan Föllings. Een inhoudelijke reactie bleef tot nu toe uit.

Zes suïcides

De opname waaruit wij hier citeren, is door de maker ervan beschikbaar gesteld voor eventueel onderzoek. Onder meer de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) is nog bezig met onderzoeken naar Compass GGZ. Een rondvraag bij gemeenten en zorgverzekeraars over de stand leverde ook nieuwe informatie op. Na Föllings’ gevangenisstraf in 2018 heeft de politie nieuwe meldingen gekregen van stalking door de zorgbestuurder, bevestigt de gemeente Den Bosch.

De regio Noordoost-Brabant heeft besloten alle jeugdigen bij Compass GGZ weg te halen en in de toekomst geen contractuele verplichtingen aan te gaan; de instelling weigerde informatie aan te leveren voor een rechtmatigheidsonderzoek. De gemeenten Nijmegen en Wijchen hebben geen cliëntenstop ingesteld. Hun overeenkomst voor jeugdzorg met de instelling loopt dit jaar ten einde. Of Compass volgend jaar een nieuw contract krijgt, is vanwege de lopende aanbestedingsprocedure nog niet bekend.

Ook zijn de gemeenten op de hoogte van meerdere suïcides bij Compass. In 2018, het jaar dat Iris overleed, waren dat er twee, blijkt uit recent gepubliceerde cijfers van de Inspectie. In 2019 waren er vier gevallen van zelfdoding. Op dat moment kregen volgens een inspectierapport zo’n 450 cliënten behandeling bij Compass. Zorginstellingen zijn onder bepaalde voorwaarden verplicht om suïcides en pogingen daartoe van patiënten te melden bij de IGJ. Als het bijvoorbeeld gaat om een cliënt die jeugdzorg krijgt, moet dat altijd worden gemeld, ook bij de gemeente waar de jongere staat ingeschreven.

Over de zes sterfgevallen is weinig bekend. De IGJ verzamelt de cijfers van zorginstellingen, maar doet alleen onderzoek naar de achtergrond van de suïcides wanneer instellingen deze zelf melden als calamiteit en de IGJ verder onderzoek nodig acht. De gemeenten Nijmegen en Wijchen kregen geen suïcidemelding van jongeren uit hun gemeente.

‘Zo gauw als ik ook maar enigszins denk ik heb hier advies bij nodig, dan mail ik’

Tegen Follow the Money en Pointer zei Föllings afgelopen april nog dat zelfdoding bij Compass slechts een enkele keer was voorgekomen: ‘Eén keer in het begin is het iemand gelukt, dat was een cliënt die nog maar net in behandeling was.’ Wel zouden er volgens Föllings ‘een paar pogingen’ zijn geweest.

Dat is niet terug te zien in de cijfers van de Inspectie: Compass heeft tussen 2016 en 2020 geen enkele suïcidepoging doorgegeven. Of dat gezien de regels wel had gemoeten, is onduidelijk. In het gesprek refereerde Föllings aan zijn ‘goede relatie’ met de inspectie: ‘Zo gauw als ik ook maar enigszins denk ik heb hier advies bij nodig, dan mail ik.’

Föllings en zijn advocaat reageerden niet op nieuwe vragen van FTM over de suïcides.