© ANP / John Gundlach

De frontlinie van corruptie in Kazachstan ligt op de Amsterdamse Zuidas

  • dat is inderdaad een typo, bedankt. het is aangepast
  • Waarschijnlijk wordt hier "door zwaveldioxiDe" bedoelt

De WTC-toren op de Amsterdamse Zuidas herbergt talloze holdings waarin miljarden aan Kazachstaanse olieconcessies zijn verpakt. De presidentiële schoonzoon Timur Kulibayev is spin in het web, maar aan hem kleven corruptieverdenkingen. En terwijl een Moldavische oligarch via de Nederlandse rechtbank beslag laat leggen op 28 miljard dollar aan Kazachstaanse bezittingen, lobbyt een Nederlandse oud-wielrenner in Brussel voor meer investeringen in het Eurazische land. Bizarristan.

Dit stuk in 1 minuut
  • De president van Kazachstan, Nursultan Nazabayev doet momenteel talloze staatsbedrijven in de uitverkoop, maar Shell moet er niets van hebben.
  • Dat komt omdat de staatsbedrijven, de president en zijn schoonzoon een iets te innig trio vormen.
  • Aan de presidentiële schoonzoon Timur Kulibayev kleeft bovendien een zweem van corruptie.
  • Ver van je bed? Nee hoor. Uit een inventarisatie van Follow The Money blijkt dat de WTC-toren op de Amsterdamse Zuidas een toevluchtsoord is voor allerhande Kazachstaanse oliebelangen.
Lees verder

‘Shell ziet af van de mogelijkheid om een belang te nemen in Kazachstaans staatsoliebedrijf’, kopte persbureau Bloomberg op 9 oktober. Shell lijkt daarmee een buitenkansje te laten lopen in het olierijke land, want de Kazachstaanse president Nursultan Nazarbayev doet momenteel talloze staatsbedrijven in de uitverkoop. Aan de vooravond van de geplande privatiseringsgolf lekte uit dat Shell - dat in Nigeria is verwikkeld in een omkopingsaffaire - zijn handen niet wil branden aan een direct belang in het staatsoliebedrijf genaamd KazMunaiGas. Het risico op corruptie is te groot vanwege de rode vlaggen die omhoog gaan door de informele controle van schoonzoon Timur Kulibayev binnen het staatsoliebedrijf. Saillant detail: Bloomberg verwees als struikelblok ook naar de in Nederland gevestigde vennootschap KazStroyService Global bv. Dit olieservicebedrijf, dat voor eenderde in handen is van de schoonzoon, bouwt raffinaderijen en legt duizenden kilometers aan oliepijpleidingen aan. Een van de klanten is staatsoliebedrijf KazMunaiGas, dat onder verantwoordelijkheid valt van zijn presidentiële schoonvader. De Nederlandse link brengt het ogenschijnlijke ver-van-ons-bed-nieuws over Kazachstan opeens een stuk dichterbij. Om precies te zijn: in de WTC-toren op de Amsterdamse Zuidas.

WTC-toren als toevluchtsoord

Schoonzoon Kulibayev blijkt niet de enige Kazakh die zijn weg heeft gevonden naar de Amsterdamse Zuidas. Uit een inventarisatie van Follow the Money (zie kader onderaan dit artikel) blijkt dat de WTC-toren een populair toevluchtsoord is voor allerhande Kazachstaanse oliebelangen. Een daarvan is KMG Kashagan BV, met maar liefst 12 miljard dollar aan bezittingen op de balans. Het betreft het Kazachstaanse aandeel in het beroemde Kashagan-olieveld. Dit gigantische olieveld in de Kaspische Zee was de ontdekking van de eeuw: het is met 13 miljard vaten winbare olie een van de grootste olievelden ter wereld. Het veld is ook berucht vanwege de extreme weersomstandigheden, ijsvorming en (door zwaveldioxide) lekkende pijpleidingen. De bijnaam van Kashagan is dan ook cash all gone.

Kazachstan: Hoog op de olie- en corruptieladder

Het gigantische Kazachstan (65 keer zo groot als Nederland, ongeveer evenveel inwoners als Nederland, eenvijfde van het Nederlands bruto binnenlands product) staat al sinds 1990 onder leiding van Nursultan Nazarbayev (78). Hij is een van de langstzittende presidenten ter wereld. Kazachstan bezet de 122ste positie (van de 180 landen in 2017) in de bekende corruptie-index van Transparency International. Het land staat daarmee op gelijke hoogte met Liberia, Azerbeidzjan en Djibouti. Het corruptierisico heeft een internationale dimensie, want Kazachstan heeft veel grondstoffen in de aanbieding. Naast goud en uranium herbergt het land in totaal 30 miljard winbare vaten olie. Daarmee staat Kazachstan in de top 15 van ’s werelds grootste olie-en gasreserves. De spectaculairste vondst betreft het in 2000 ontdekte Kashagan-olieveld in de Kaspische Zee. Dit 5600 vierkante kilometer olieveld herbergt 13 miljard vaten winbare olie. Een consortium van de energieconcerns Shell, Eni, Total, ExxonMobil en China National Petroleum Company exploiteert dit Kashagan-olieveld. Daarnaast herbergt Kazachstan nog het Karachaganak-gasveld, het Tengiz-olieveld en een aantal kleinere velden. De olie-en gasreserves vormen al decennia het brandpunt in juridische gevechten, onteigeningen, door de overheid opgelegde winstherverdelingen en met enige regelmaat omkopingsaffaires. Een daarvan is Kazakhgate, waar buitenlandse oliebedrijven smeergeld (met een speedboot als bonus) betaalden aan de Kazachstaanse president Nursultan Nazerbayev en andere politici om een aandeel te (mogen) nemen in het Tengiz-olieveld.

Lees verder Inklappen

Wielrenner gaat peloton oliebedrijven voor

De vele Nederlandse links in de Kazachstaanse olie-en gassector komen deels op conto van Rini Wagtmans. Deze oud-wielrenner en ondernemer belandde eind jaren tachtig in de Sovjet-Unie vanwege een sponsorcontract met de Russische wielerploeg. ‘Ik was toen samen met Joop Steenbergen van de Kwantum Hallen bezig om de Russische ploeg uit de financiële zorgen te halen, zodat ze konden meedoen aan de Olympische Spelen in Barcelona’, vertelt Wagtmans. Bij een van zijn bezoeken aan Moskou was ook de Kazachstaanse minister van sport aanwezig. Wagtmans kreeg een uitnodiging om dezelfde avond naar Kazachstan te vliegen om de befaamde schaatsbaan Medeo in de bergen bij Almaty te bezoeken. ‘We kwamen daar midden in de nacht aan en ze hadden de lichtjes van de baan aangezet. Het leek wel of ik in de hemel was, zo mooi. Daarna hebben we nog een sjasliek gegeten en de volgende ochtend om 11 uur was ik weer terug in Moskou. Vanaf dat moment heb ik mijn hart verloren aan Kazachstan’, vertelt Wagtmans.

De oud-wielrenner sleepte nadien zowel andere sporters als Nederlandse ondernemers mee naar het beloofde land Kazachstan. ABN Amro breidde in 1993 uit naar Kazachstan en toen er in de jaren daarna ook nog een belastingverdrag (1996) en investeringsverdrag (2002) met Nederland bijkwam, was de fiscale route van een holding in Nederland geplaveid. ‘Hier heb je goede accountants, juristen en een goede toegang tot de overheid met wie goede afspraken zijn te maken. Toen de bedrijven vanuit Kazachstan toestemming kregen om een holding in Amsterdam te vestigen, ging het snel. Bijkomend voordeel van een holding in de Nederlandse hoofdstad is dat zakenpartners uit bijvoorbeeld de VS snel kunnen invliegen zonder visum,’ vertelde oud-ABN bankier Frank Kuijlaars in 2012 tegen Het Financieele Dagblad.

Het gevolg: een heel peloton aan Kazachstaanse oliebedrijven vestigde zich in onder meer de WTC-toren in Amsterdam (zie kader). Wagtmans werd uiteindelijk ook beloond voor zijn pionierswerk. In 2010 werd hij honorair consul van Kazachstan. Inmiddels heeft hij ook kennisgemaakt met schoonzoon Kulibayev. ‘Ik heb weleens koffie met hem gedronken en toen ging het alleen maar over wielrennen’, zegt Wagtmans. ‘Hij is een echte wielerliefhebber die ieder jaar naar de Tour de France gaat. Samen met hem heb ik de Astana-wielerploeg opgericht. Hij is heel machtig en een van de rijkste mensen ter wereld.’

Staatsschoonzoon

Timur Kulibayev is niet alleen de gedoodverfde opvolger van president Nazarbayev, hij is ook een 52-jarige multimiljardair die wordt beschouwd als de belangrijkste olieman in Kazachstan. Niet voor niets luidt zijn bijnaam ‘de olietsaar’, een officieuze titel die hij op basis van zijn indrukwekkende curriculum vitae kreeg. Zo was hij tot 2005 first vice president van het Kazachstaanse staatsoliebedrijf KazMunaiGas, dat destijds bijna 7 miljard dollar omzet draaide en meer dan 30 duizend medewerkers in dienst had. Hij belandde daarna weer in een topfunctie: tot 2011 was hij bestuursvoorzitter van Samruk-Kazyna, het Kazachstaanse staatsbeleggingsfonds waar honderden strategische deelnemingen in Kazachstaanse nutsbedrijven onder vallen. De portefeuille vertegenwoordigde destijds een waarde van 70 miljard dollar. Zijn cv vermeldt ook dat hij tot 2013 ‘parttime adviseur van de president’ was. Oftewel, adviseur van zijn schoonvader.

Goed voor 3 miljard dollar

Momenteel vervult hij nog steeds topfuncties: Kulibayev staat aan het roer van de branchevereniging van energieproducenten genaamd Kazenergy en is bestuurslid van het Russische gasconcern Gazprom. Daarnaast is hij een succesvol investeerder. Samen met zijn vrouw is hij goed voor 3 miljard dollar en daarmee staat hij op plek 729 van de Forbes-rijkenlijst. In 2004 wist hij flink te cashen (samen met de broer van de president en de presidentsdochter waarmee hij getrouwd is) bij de verkoop van het Kazachstaanse telecomprovider KaR-Tel aan VimpelCom. Dit telecombedrijf geniet in Nederland vooral bekendheid vanwege zijn megaschikking met het Nederlandse Openbaar Ministerie en de recente ING-schikking. Een groot deel van Kulibayevs vermogen bestaat echter uit zijn aandeel in de Halyk Savings Bank, de grootste leningverstrekker van Kazachstan. Zijn familierelatie met de president verhindert niet dat Halyk alle pensioenuitkeringen en salarisbetalingen aan overheidspersoneel verzorgt.

Kulibayev heeft daarnaast ook nog een in Singapore gevestigd investeringsvehikel Steppe Capital waarin hij zijn belangen in de olie-en gassector, medische industrie, hospitality en luchtvaart heeft ondergebracht. Een groot deel van Steppe Capitals’ dochterbedrijven is gevestigd in de WTC-toren in Amsterdam (zie kader).

Hengelen naar steekpenningen

De vele kruisbestuivingen tussen Kulibayevs’ privébelangen en de overheidsbelangen van zijn schoonvader doen niet alleen bij Shell de wenkbrauwen fronsen. In het verleden is miljardair Kulibayev regelmatig beschuldigd van corruptie. Een van zijn criticasters is Maksat Idenov, een voormalig first vice president van KazMunaiGas. Via een WikiLeaks-kabel lekte uit dat Idenov in januari 2010 tegen een Amerikaanse diplomaat uitweidde over de precaire situatie waarin hij zich bevond. Als een van de topmannen van het staatsoliebedrijf moest hij enerzijds voor president Nazarbayev het landsbelang dienen. Tegelijkertijd hengelde zijn machtige schoonzoon steeds naar steekpenningen. Idenov hekelde Kulibayevs hebzucht (Letterlijk: ‘avarice for large bribes’). Het leidde tot een ruzie tussen Kulibayev en Idenov, waarin hij Kulibayev beledigde door hem te omschrijven als ‘een Boeddha met een Parijse manicure’. Interessanter: Idenov gaf inzage in de achterliggende mechanismen. Degenen met de beste contacten kunnen het hoogste smeergeldbedrag vragen. Idenov: ‘If Goldman Sachs executives can make 50 million dollars a year and then run America's economy in Washington, what's so different about what we do?' they ask.

Nieuwe beschuldiging aan het adres van Kulibayev

De Zwitserse ngo Public Eye publiceerde op 14 november een longread over de betrokkenheid van Timur Kulibayev bij een joint venture van de Zwitsers-Nederlandse oliehandelaar Vitol, die in 2017 een omzet draaide van 181 miljard dollar. Vitol is het een na grootste bedrijf van Nederland. Public Eye wist de hand te leggen op gehackte e-mails en documenten van Vitol-bestuurders en twee vertrouwelingen van schoonzoon Timur Kulibayev. Public Eye dook vervolgens diep in de mysterieuze joint venture Ingma Holding BV, die is gevestigd in Rotterdam. De helft van deze joint-venture is in (duidelijke) handen van Vitol, maar de andere helft is een stuk ondoorzichtiger vanwege een vennootschap op Curaçao en een Nederlandse coöperatie. Public Eye reconstrueerde hoe Kulibayev indirect (via dividenduitkeringen) meedeelde in de winst van Vitol’s joint-venture. Dat is pikant, want Vitol wist in 2015 twee grote oliedeals te sluiten met het staatsoliebedrijf KazMunaiGas ter waarde van 5,2 miljard dollar. Vitol en Kulibayev ontkenden tegen Public Eye dat laatstgenoemde meeprofiteerde.

Lees verder Inklappen

Advocaat Barbara van Straaten

"De opbrengsten van corruptie lopen wél via trustkantoren op de Zuidas"

Zwarte wereld

Dit zijn niet de enige publieke beschuldigingen van corruptie aan het adres van de schoonzoon. De meest concrete info kwam een paar jaar daarna van Mukhtar Ablyazov, een voormalig politicus en eigenaar en ceo van de Kazachstaanse BTA Bank. Deze oligarch vertelde in 2010 tegen The Guardian dat BTA Bank onteigend was door de president, waarna de bank geschaard werd in de portefeuille van het staatsbeleggingsfonds Samruk-Kazyna. Hij beschuldigde Kulibayev er onder meer van dat hij voor 140 miljoen dollar was omgekocht door het Chinese olieconcern China National Petroleum Corporation. Ablyazov beweerde ook dat Kulibayev een belang van 4,6 procent had verworven in het staatsoliebedrijf KazMunaiGaz. Deze beschuldigingen leidden tot corruptieonderzoeken in Kazachstan en Zwitserland, maar daaruit kwam geen bewijs voor strafbare feiten.

Wat niet meehielp, was dat de naar Londen gevluchte ‘klokkenluider’ Ablyazov verdacht werd van het verduisteren van 6 miljard dollar van de BTA bank. Deze bizarre fraudezaak, die wordt aangeduid als ‘een van de grootste in de moderne geschiedenis’, houdt tien jaar na dato nog steeds de gemoederen bezig, ook in Nederland. De verdachte bankier Ablyazov en zijn medeverdachte Viktor Khrapunov (oud-burgemeester van Almaty) maakten namelijk gebruik van twee Nederlandse bv’s: Kazbay en Bayrock. Op 22 oktober deed advocaat Barbara van Straaten van kantoor Prakken d’Oliveira aangifte tegen deze twee ondernemingen vanwege hun rol in de miljardenfraude. De aangifte was deels gebaseerd op onderzoek van televisieprogramma Zembla. ‘In Nederland denken we dat we heel transparant, netjes en niet-corrupt zijn’, zegt Van Straaten tegen Follow The Money. ‘En er wordt arrogant gereageerd op corruptie in andere landen. Zo van: ‘Het is toch wat met die corruptie in Afrika of oligarchenstaten zoals Kazachstan’. Maar de opbrengsten van de corruptie lopen wél via trustkantoren op de Zuidas. Ze worden daar geholpen om de gestolen gelden te materialiseren in vastgoedprojecten in bijvoorbeeld New York en Genève. Als je goed kijkt waar dat geld nu precies vandaan komt, is dat uit die zwarte werelden waar zo denigrerend over gedaan wordt. We hebben in de aangifte daarom ook aandacht besteed aan de Nederlandse facilitators, degenen die trustdiensten aan KazBay en Bayrock verleenden.’

Megabeslag van 28 miljard dollar

De vermeende onteigening van Ablyazov staat niet op zichzelf. Kazachstan is momenteel met de Moldavische oligarch Anatol Stati in een slepend conflict verwikkeld, dat zich deels afspeelt in Nederland. Stati werd in de jaren ’90 voor 100 procent eigenaar van twee Kazachstaanse olie-en gasbedrijven. In 2009 werd hij stevig onder druk gezet om de bedrijven tegen bodemprijzen te verkopen aan KazMunaiGas, het staatsoliebedrijf waar Kulibayev destijds de scepter zwaaide. Stati weigerde, waarna de Kazachstaanse autoriteiten de druk opvoerden. Zo kwam er een fraudeonderzoek naar het illegale (zonder licentie) gebruik van een pijpleiding, belandde een general manager in de gevangenis, kreeg het bedrijf een boete van 124 miljoen dollar opgelegd en werd Stati in juli 2010 uiteindelijk onteigend. De Moldaviër deed vervolgens een beroep op investeringsbescherming onder het Energiehandvestverdrag en startte in Zweden een procedure bij het arbitrage-instituut van de Kamer van Koophandel van Stockholm. Stati werd daar op 19 december 2013 in het gelijk gesteld en kreeg een schadevergoeding toegewezen van ruim 500 miljoen dollar, te verhalen op de Kazachstaanse overheid.

Op wereldtournee wegens wanbetalen

Kazachstan bleef schuld ontkennen en weigerde te betalen. Daarom ging Stati op ‘wereldtournee’ naar Washington, Londen, Luxemburg, Zweden, België en Nederland, op zoek naar Kazachstaanse staatsbezittingen waarop hij beslag kon leggen. Zijn oog viel onder meer op het Nationale Fonds van Kazachstan, een soeverein fonds van 60 miljard dollar dat sinds 2000 gevuld wordt met onder meer olieopbrengsten. Dit fonds wordt deels beheerd door de Bank of New York Mellon, die bijkantoren heeft in Brussel en Amsterdam.

Zodoende wist Stati vorig jaar in september, via onder meer de Amsterdamse rechtbank, de New York Mellon Bank te dwingen beslag te leggen op de Kazachstaanse fondsen. De bank sputterde eerst nog wat tegen vanwege de immuniteit van staatsfondsen, maar ‘bevroor’ uiteindelijk toch de Kazachstaanse staatsmiddelen onder beheer. Daarbij ging het om bijna 23 miljard dollar. Daarnaast wist Stati ook nog voor 5,2 miljard dollar beslag te leggen op aandelen van KMG Kashagan, een Nederlandse bv die voor de helft in handen is van het staatsoliebedrijf KazMunaiGas en voor de andere helft van het staatsbeleggingsfonds Samruk-Kazyna. Kortom, via de Nederlandse route wist Stati beslag te leggen op bijna 28 miljard dollar, ongeveer 17 procent (!) van het Bruto Nationaal Product van Kazachstan. Vanwege een vordering van 500 miljoen dollar.

‘Onder de Nederlandse wet is het toegestaan, en zeer gebruikelijk, dat er voor een hoger bedrag beslag wordt gelegd dan de vordering van een crediteur’, zegt Gerard Meijer, advocaat bij NautaDutilh en hoogleraar Arbitrage aan de Erasmus Universiteit Rotterdam. Hij is een van de advocaten die Stati bijstaan in het incasseren van zijn vordering. ‘Het rationale is dat er altijd een mogelijkheid is dat andere schuldeisers op dezelfde bezittingen beslag leggen. In dat geval moet de eventuele verkoopopbrengst worden verdeeld over meerdere schuldeisers. Dat is de reden dat de Bank of New York Mellon 22,6 miljard dollar bevroor bovenop het beslag van 5,2 miljard op de aandelen KMG Kashagan BV.’ Het miljardengevecht, dat onder de radar bleef in Nederlandse media, is echter nog niet gewonnen. Zowel in Amsterdam als in Brussel lopen nog hogerberoepszaken.

In honderd stappen hervormen

De aanhoudende onteigenings- en corruptieverhalen rondom de Kazachstaanse familie schrikken volgens honorair consul Wagtmans investeerders niet af. Integendeel zelfs. ‘Het is ongelofelijk hoeveel kapitaal er nu al heen gaat: vanuit Nederland en België is er het afgelopen jaar al 24 miljard euro geïnvesteerd. Kazachstan wordt een van de rijkste landen ter wereld vanwege alle grondstoffen’, zegt Wagtmans tegen Follow the Money. Hij is dan  net terug van een zakenreis, waar hij 22 Nederlandse en Belgische bedrijven naar Brussel begeleidde. Daar kwam president Nazarbayev uitleg geven over zijn ambitieuze hervormingsagenda (het honderdstappenplan) waarmee Kazachstan de komende jaren meer buitenlandse investeringen wil binnenhalen.

De nieuwe plannen van Nazarbayev behelzen onder meer de oprichting van het Astana International Financial Centre op het voormalig Expo 2017 terrein in Astana. Het doel: Astana omtoveren tot het financiële centrum van de Eurazië-regio. Om investeerders enige zekerheid te geven, komt er een internationaal arbitragehof, dat handelsgeschillen (denk aan Anatol versus Kazachstan) op basis van Britse wetgeving beslecht. Daarnaast worden buitenlandse investeerders en werknemers gepaaid met belastingvoordelen. Kortom, Kazachstan gaat de deuren wijder openzetten voor buitenlandse investeerders.

Zolang Nazabayev president is en zijn schoonzoon de economische macht heeft, veranderen de hervormingen weinig

Honorair consul Wagtmans is optimistisch, maar er zijn ook twijfelaars. ‘Het klinkt allemaal fantastisch en Kazachstan heeft het ook nodig, maar ik denk dat de hervormingen te vroeg komen’, zegt een consultant, die de afgelopen twee jaar in Kazachstan opdrachten uitvoerde. ‘Met alle respect, maar de hervormingen zullen weinig veranderen zolang Nazarbayev president is en zijn schoonzoon de economische macht in handen houdt. De oude structuren, waarin de oude kliek het voor het zeggen heeft, blijven overeind. Ik verwacht dat er nog een generatie overheen gaat voordat Kazachstan écht opengaat.’

Wagtmans heeft nog steeds zijn hart verloren aan Kazachstan. ‘Ieder land heeft zijn voors en tegens: in Nederland zie ik dat ING het allemaal kan afkopen. Ik heb daar overigens geen interesse in en ik heb zelf ook weinig uit te leggen. Ik heb nooit een rekening verstuurd naar iemand, want ik doe alles pro deo.’

Klein Kazachstan in de polder

In het Nederlandse handelsregister valt het resultaat te zien van Kazachstaanse olie- en gasbelangen die in de polder zijn ondergebracht. Het varieert van de Kazachstaanse overheid tot de schoonzoon Timur Kulibayev en Shell. Dit is een selectie.

Steppe Capital pte ltd (Kulibayev)

Locatie: Singapore / totaalwaarde bezittingen 2017: 1,3 miljard dollar / kerncijfers: omzet 419 miljoen dollar, verlies 131 miljoen dollar (dit terwijl er in 2016 nog 317 miljoen winst werd gemaakt)

Dit is een in Singapore gevestigde privéholding van schoonzoon Timur Kulibayev waar voor 1,3 miljard dollar aan deelnemingen in allerhande bedrijven zitten. Het jaarverslag van Steppe Capital ligt bij de Nederlandse Kamer van Koophandel, vanwege de negentien Nederlandse dochtervennootschappen die eronder vallen. Dat is een bonte verzameling van deelnemingen in mijnbouwbedrijven, de cateringmaatschappij op Almaty luchthaven, een aandeel in het gasbedrijf Caspi Neft, een medisch bedrijf en een privéluchtvaartmaatschappij Prime Aviation.

Kulibayev is ook mede-eigenaar van Ak-Bulak Properties BV vanwaaruit hij samen met Arvind Tiku het Kazachstaanse luxe resort Ak-Bulak Club Resort ontwikkelt. Het resort ligt in het Tian Sha-gebergte en omvat golfbanen, hotels en villa’s. In 2020 moet het project gereed zijn.

In het jaarverslag van Steppe Capital valt ook te lezen dat sinds 2016 een nogal omstreden plukje vastgoed van Kulibayev is overgenomen van een andere vennootschap van Kulibayev: Merix International Ventures limited op de Britse Maagdeneilanden. In 2007 kocht Kulibayev voor 15 miljoen pond het landgoed Sunninghill Park van de Engelse prins Andrew, hertog van York. De prins was destijds de ‘speciale vertegenwoordiger voor Britse handel en industrie’. Kulibayev betaalde 3 miljoen pond bóven de vraagprijs en de deal verliep via een anonieme trust op de Britse Maagdeneilanden. Uiteindelijk wist de Britse pers toch de namen van de dealmakers te achterhalen: Kulibayev en prins Andrew. Een pijnlijke affaire waarover de afgelopen jaren steeds meer details over naar buiten kwamen. Zo kwam prins Andrew in 2016 te boek te staan als ‘fixer’ voor zijn Kazachstaanse contacten. Een aantal Britse parlementariërs wilde destijds zelfs een onderzoek naar Andrews Kazachstaanse contacten en de deals die hij in Kazachstan wist te sluiten.

KazStroyService Global BV (Kulibayev)

Locatie: WTC-toren in Amsterdam / vestigingsjaar: 2009 / totaalwaarde bezittingen: 843 miljoen dollar / kerncijfers (2015): omzet 620 miljoen dollar, winst 47 miljoen na belastingen  

Deze in Nederland gevestigde vennootschap is in Kazachstan de prominentste speler op het gebied van projectontwikkeling in de (staats)olie-en gassector. KazStroyService bouwt raffinaderijen en heeft in het verleden al 5000 kilometer aan pijpleidingen aangelegd. Het bedrijf claimt in het meest recent gedeponeerde jaarverslag marktleiderschap. KazStroyService is in handen van de Indiase miljardairs Arvind Tiku en Lakshmi Mittal, en Timur Kulibayev (zijn aandeel is ondergebracht in Steppe Capital). Opvallend: De accountant heeft het jaarverslag 2016 nog niet afgetekend, hoewel dat allang gebeurd had moeten zijn. Volgens de Nederlandse trustbestuurder David Overbeek is er oponthoud ontstaan bij een buitenlandse dochteronderneming.   

KMG Kashagan BV

Locatie: WTC-toren in Amsterdam / oprichtingsjaar: 2005 / totaalwaarde bezittingen: 12 miljard dollar / kerncijfers 2016: omzet 48 miljoen dollar, winst 45 miljoen dollar (vanwege een belastingvoordeel van 171 miljoen)

In deze besloten vennootschap is het Kazachstaanse aandeel (16,88%) in het Kashagan-olieveld in de Kaspische Zee opgenomen. Het is weliswaar een van de grootste olievelden ter wereld, maar de exploitatie ervan is een drama. De velden worden geteisterd door extreme weersomstandigheden, ijsvorming en (door zwaveldioxide) lekkende pijpleidingen. De bijnaam van Kashagan-olieveld is dan ook ‘cash all gone’. De olieproductie werd in 2016 weer hervat.

De Nederlandse vennootschap KMG Kashagan BV is voor de helft in handen van het Kazachstaanse staatsoliebedrijf KazMunaiGas en de andere helft is in bezit van het Kazachstaanse staatsbeleggingsfonds Samruk-Kazyna. NB. Op de helft van deze bv ligt nog het beslag van de Moldavische oligarch Anatol Stati.

Coöperatieve KazMunaiGaz UA

Locatie: WTC-toren in Amsterdam / oprichtingsjaar: 2006 / totaalwaarde bezittingen: 5,4 miljard dollar (2016) / kerncijfers: 121 miljoen dollar winst

Deze coöperatie is een houdster-en financieringsmaatschappij van het staatsoliebedrijf KazMunaiGas. De uiteindelijke eigenaar is het staatsbeleggingsfonds Samruk-Kazyna.

Shell Kazakhstan Development BV

Locatie: Den Haag / vestigingsjaar: 1992 / totaalwaarde bezittingen (balanstotaal): 9,4 miljard dollar (2016) / kerncijfers 2016: Omzet 55 miljoen dollar, verlies 180 miljoen dollar

Via deze onderneming participeert Shell, met een aandeel van 16,81 procent, in de exploitatie van het gigantische Kashagan-olieveld in de Kaspische Zee. Shell maakt deel uit van het zogeheten North Caspian Sea Production Sharing Agreement waarin ook ENI, ExxonMobil, Total, China National Petroleum Company, Inpex en KMG Kashagan BV een aandeel hebben. Deze vennootschap is zwaar verliesgevend vanwege de hoge exploitatiekosten van het lastige olieveld Kashagan.

In het meest recente jaarverslag 2016 waarschuwt Shell voor politieke nukken. ‘From time to time, cultural and political factors play a role in unprecedented and unanticipated judicial outcomes that could adversely affect the Company.’ Ook staat het bedrijf stil bij het voorkomen van corruptie: ‘The challenge is to ensure that all employees and contractors comply with these principles and code. Shell Group has put a program in place to mitigate the risk of staff or contractors breaching the code, including Anti-Trust, trade controls and Anti-Bribery & Corruption.’

Karachaganak Petroleum Operating BV

Locatie: WTC-toren in Amsterdam / vestigingsjaar: 1998

Deze (doorstroom-)vennootschap herbergt het Karachaganak-gasveld in het noordwesten van Kazachstan. De exploitatie ervan wordt verzorgd door Agip (ENI), LukOil, Chevron, Shell en KazMunaiGas. Deze deelnemers maken ook weer zelf gebruik van de Nederlandse route. Zo heeft Agip Karachaganak BV (29,25% aandeel in het consortium) een balanstotaal van 2,8 miljard dollar (2017).

Mangistau Investments BV

Locatie: WTC-toren in Amsterdam / vestigingsdatum: 2009 / totaalwaarde bezittingen: 1,3 miljard dollar (2016)/ kerncijfers 2016: omzet 1,6 miljard dollar, winst 167 miljoen dollar

Deze vennootschap is eigenaar van 36 olie-en gasvelden in de Kazachstaanse regio Mangistau. Het is voor de helft in eigendom van het staatsbeleggingsfonds Samruk-Kazyna en de andere helft is in handen van China National Petroleum Company.

KMG International NV

Locatie: WTC-toren in Amsterdam / oprichtingsdatum: 1999 /  totaalwaarde bezittingen: 1,7 miljard dollar / kerncijfers 2017: omzet 8,3 miljard dollar: winst: 80 miljoen dollar
KMG International is een voormalig Roemeens staatsoliebedrijf dat in 1998 werd opgekocht door de Roemeense oligarch Dinu Patriciu. Het is inmiddels een dochteronderneming van het Kazachstaanse staatsoliebedrijf KazMunaiGas. Deze Nederlandse vennootschap herbergt onder meer de grootste raffinaderij van Roemenië genaamd Petromidia. Deze raffinaderij is gelegen aan de Zwarte Zee waar vandaan olie geëxporteerd wordt naar vestigingen in Moldavië, Bulgarije en Georgië.

Lees verder Inklappen

Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

Over de auteur

Dennis Mijnheer

Gevolgd door 1170 leden

Ontspoorde bedrijfskundige die alles wil weten van mannen en vrouwen met witte boorden. Tags: fraude, witwassen, omkoping.

Volg Dennis Mijnheer
Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
Annuleren