Medewerkers van de soa-poli moeten steeds vaker ‘nee’ verkopen: door aangescherpte bezuinigingen mogen zij niet iedereen meer testen op seksueel overdraagbare aandoeningen. Twee verpleegkundigen konden het niet langer aanzien en begonnen een innovatieve onderneming — met succes.

Het is alsof je een kroket of bamihap uit de muur trekt: bij de apotheek op het Prins Hendrikplein in Den Haag kun je sinds twee weken een anonieme soa-test kopen bij een uitgifte-automaat. Toevallige voorbijgangers – de deelnemers aan de yogaklas om de hoek of het personeel van de nabijgelegen Rabobank bijvoorbeeld – zullen de verandering niet bemerken. De automaat ligt aan het oog onttrokken, verzonken in de muur. Naast zelftesten voor geslachtsziekten kunnen bezoekers ook voor herhaalrecepten bij de automaat terecht.

In de media was er veel aandacht voor de opening: van omroep West tot de NOS, allemaal maakten ze melding van deze eerste ‘soa-testautomaat’ van het land. De innovatie markeert een trend die al enige jaren gaande is: het testen op een geslachtsziekte behoort niet langer exclusief tot het werkgebied van de soa-poli of huisarts, maar kan zich ook voltrekken binnen het privédomein van de tester.

Groeiende markt

Ondernemers spelen in op de kansen van een grote — en groeiende — markt. Kennisinstituut SOA Aids Nederland schat dat er jaarlijks zo’n 60.000 zelftesten worden verkocht; ondertussen daalt het aantal bezoeken aan de GGD en huisarts gestaag. De testen voor de Haagse automaat worden geleverd door het bedrijf Soapoli-online. Dit bedrijf bedient degenen die de huisarts of GGD liever mijden. Ook voor de automaat in Den Haag verscheen was het bedrijf al redelijk succesvol. Soapoli-online is sinds 2012 actief en tot nu toe groeit de afzet ieder jaar. 

DenHaagTV maakte bovenstaande reportage over de automaat.

Het ‘hoofdkantoor’ van de onderneming bevindt zich een kleine drie kwartier rijden van de soa-testautomaat. Of wat heet: oprichters en verpleegkundigen Marlous Lasschuyt en Klazien Visser verdelen de bedrijfsactiviteiten en opslag van spullen tussen hun twee huizen in Stolwijk, een dorp onder de rook van Gouda. Dat spaart niet alleen de kosten van een bedrijfspand uit, maar zorgt er ook voor dat de onderneming gemakkelijk te combineren is met het gezinsleven van beide moeders. 

Groeiende frustratie

Thuis in Stolwijk ontfermen Marlous en Klazien zich over de duizenden pakketten die jaarlijks verstuurd worden; aan de keukentafel behandelen ze de stroom van e-mails en telefoontjes die dagelijks voorbij komt. Tegenover Follow the Money vertellen de dames hoe groeiende frustratie aanleiding gaf tot oprichting van de online soapoli.

‘We kennen elkaar nu ruim vijftien jaar,’ zegt Marlous. ‘We werkten samen bij de GGD Hollands-Midden, hier in Gouda. Daar coördineerden we de soapoli. Zes jaar geleden werden de criteria aangescherpt door het ministerie van Volksgezondheid,  waardoor een aantal doelgroepen niet meer bediend mochten worden door de GGD. Dat betekende dat wij ‘nee’ moesten verkopen tijdens het spreekuur; dat vinden wij als verpleegkundige natuurlijk heel erg vervelend, want je wil mensen helpen.’

"Sinds 1 januari 2015 hebben centra voor seksuele gezondheid een maximum budget voor soa-consulten"

Op dit moment komen alleen risicogroepen in aanmerking voor een gratis en anonieme test bij de plaatselijke GGD. Tot die groep behoren mannen die seks hebben met mannen, sekswerkers, jongeren tot en met 24 jaar, en slachtoffers van seksueel geweld. Iedereen die niet tot de risicogroep behoort wordt doorverwezen naar de huisarts.

De test die de huisarts uitvoert is echter niet gratis en gaat ten koste van het eigen risico. Afhankelijk van wat er getest wordt, kunnen de kosten variëren van een paar tientjes tot meer dan 300 euro. Sinds 1 januari 2015 worden de centra voor seksuele gezondheid geconfronteerd met een maximum budget voor de vergoeding van soa-consulten. Dat betekent dat centra voor seksuele gezondheid maar tot een vooraf vastgesteld bedrag aan soa-consulten mogen leveren. Wanneer dat plafond is bereikt, moet de GGD mensen die willen testen op een geslachtsziekte weigeren.

Online Soapoli

‘Als wij mensen niet mochten helpen, stuurden we ze door naar de huisarts, maar de geweigerde cliënten gaven aan dat ze juist naar ons toe kwamen omdat ze niet naar de huisarts willen,’ aldus Marlous. ‘Mensen willen zo’n test ook liever anoniem doen en bij de huisarts ben je niet anoniem. Wij hoorde dan ook wel dat ze op internet van die schimmige testjes kochten waarvan de betrouwbaarheid discutabel is,’ vertelt Klazien. ‘Ze wilden ons ook echt wel betalen,’ vult Marlous aan, ‘als ze maar geholpen werden. Maar dat staan de regels niet toe. En omdat we daar zelf gefrustreerd door raakten en er op dat moment niets betrouwbaars op de markt was, dachten wij: we gaan iets opzetten voor de mensen die tussen wal en schip belanden.’

‘We dachten: we gaan iets opzetten voor mensen die tussen wal en schip belanden’

Zo ontstond het idee om een soapoli na te bootsen op het web. Een jaar lang zijn de verpleegkundigen in de weer geweest met de voorbereidingen van het plan: allereerst legden ze het idee voor aan een arts die werkzaam is bij de afdeling dermatologie van het Groene Hart ziekenhuis in Gouda. Die was direct enthousiast. 

Vervolgens startte de zoektocht naar een laboratorium. ‘Dat was een heel proces. Los van het contact met het lab moet je handleidingen maken, moet je bedenken hoe je alle testen gaat verzenden en moet je op de hoogte zijn van de richtlijnen,’ vertelt Klazien. ‘Toentertijd was zoiets er nog niet, dus met de laboratoria waarmee wij in gesprek gingen was het heel spannend: niemand had nog op deze manier gewerkt. Daarnaast was er de prijskwestie, want de laboratoria hielden zich allemaal aan de NZa-tarieven en die zijn best hoog, daarom is het ook zo duur bij de huisarts. We zijn met vier verschillende laboratoria in gesprek gegaan om onze klanten de beste prijs te bieden,’ zegt Marlous. Uiteindelijk viel de keuze op het geaccrediteerde laboratorium Star-MDC, in Rotterdam.

Gat in de zorg

‘Op 1 januari 2012 hebben we ons ingeschreven bij de Kamer van Koophandel en in juni van dat jaar zijn we officieel begonnen,’ zegt Klazien. ‘Misschien waren we ook wel een beetje naïef, vertelt Marlous lachend. ‘We gingen echt naar de Kamer van Koophandel met de missie om iets goeds neer te zetten, helemaal niet vanuit een commercieel oogpunt. Het is uiteindelijk wel commercieel geworden — soms zijn we nóg verbaasd dat het zo goed loopt — maar we zijn dit zeker niet vanuit dat oogpunt gestart. Onze drijfveer is echt dat wij een gat zien in de zorg en dat we daarom deze dienstverlening willen bieden.’

Op de website van Soapoli-online kan iedereen die twijfelt aan zijn of haar seksuele gezondheid een zelftest in de digitale winkelmand plaatsen. De website biedt testen aan voor bijna alle geslachtsziekten: Chlamydia, Gonorroe, Hepatitis B, Syfilis en HIV. Bij twijfel over de noodzaak van een test kan de SOA-testwijzer worden doorlopen, daar komt een advies uit dat past bij het seksueel gedrag van de klant. Een dag na het plaatsen van de bestelling worden de testen thuisbezorgd. Daar onderwerpt de klant zich aan de zelftest; deze moet vervolgens naar het laboratorium in Rotterdam worden gezonden. Na twee dagen is de uitslag beschikbaar.

"Soms zijn we nóg verbaasd dat het zo goed loopt"

Webshop wordt carrière

Wat begon als een eenvoudige webshop is nu een heuse carrière geworden. ‘Dit is meer dan fulltime werk’, zegt Klazien. ‘Zelfs het weekend wordt eraan opgeofferd,’ roept Marlous uit. ‘Vorig jaar hebben we tegelijkertijd onze baan bij de GGD opgezegd. We werkten toen al niet meer op de soapoli; we waren verhuisd naar een andere afdeling binnen de GGD om het zuiver te houden. Al die tijd hebben we wel geprobeerd om het te combineren, maar dat ging op een gegeven moment niet meer.’

Tot nog toe zijn de twee verpleegkundige de enige medewerkers van het bedrijf, dat jaarlijks ‘duizenden’ testen verkoopt. Nu ook de soa-testautomaat een succes lijkt te gaan worden is het waarschijnlijk dat dit in de toekomst gaat veranderen. ‘In de eerste week na de opening is de automaat al goed gebruikt,’ zegt Klazien. Marlous: ‘Dat zegt dus ook dat de behoefte van mensen niet aansluit bij het aanbod. Het is niet verstandig om met soa door te lopen; je besmet anderen of loopt zelf schade op. Als je vervolgens de stap neemt van “oké, ik moet mij laten testen”, dan moet dat ook op de eenvoudigste manier kunnen en daar is die automaat uiterst geschikt voor. Volgens ons sluit het ook prima aan bij de trend om je zorg meer zelf te managen.’

De komende maanden gaan Marlous en Klazien op zoek naar meer verkooppunten. Als het initiatief aanslaat, zal het mogelijk zijn om op meerdere plekken in Nederland een soa-test uit de muur te halen. Dankzij het feit dat de handel in zelftesten verloopt via de uitgifteautomaat van de apotheek, wordt het gemakkelijker om in korte tijd meer verkoopplekken te realiseren. Wellicht is een zelftest uit de muur halen dankzij twee ondernemende verpleegkundigen straks net zo’n ingeburgerd begrip als eten uit de muur.

Jeffrey Stevens
Jeffrey Stevens
Jaagt op mensen en systemen die de Nederlandse zorg schade toebrengen.
Gevolgd door 735 leden