De grenzen van het leed-amusement van RTL

2 Connecties

Onderwerpen

John van den Heuvel RTL
28 Bijdragen

RTL zit in het verdomhoekje: het mediabedrijf heeft de afgelopen tijd een paar gevoelige tikken moeten incasseren. De kritiek komt echter niet uit de lucht vallen, want er is een patroon waarneembaar in het gedrag van RTL. Dit bleek ook weer uit de reactie van de zender op onze onthullingen over hulpprogramma Ontvoerd.

RTL Nederland zit al eventjes in de hoek waar de klappen vallen. Het begint eind 2016, als de zender uitgebreid in het nieuws komt door een reeks artikelen in de NRC over de hulpprogramma’s van RTL. Deelnemers aan die programma’s worden namelijk door de makers misleid, zo blijkt uit onderzoek van de krant.

Begin januari is het Youp van ’t Hek die in zijn column in NRC keihard naar RTL-zenderbaas Erland Galjaard uithaalt. Van ’t Hek noemt Galjaard een ‘gladjakker’ omdat hij een realityprogramma over de gevallen meneer Kaktus uitzendt. Een bekende ‘loser’ als de vroegere presentator Peter Jan Rens op televisie brengen om het publiek als amusement te serveren, dat gaat de cabaretier veel te ver.

Afgelopen zaterdag is het ons eigen Follow the Money dat een diepgravend en onthullend artikel publiceert over Ontvoerd, het meest prominente hulpprogramma van RTL. Het programma over ontvoerde kinderen uit gebroken gezinnen wordt gepresenteerd en mede geproduceerd door misdaadjournalist John van den Heuvel.

Achter de schermen van het ‘hulpprogramma’ Ontvoerd gaat er van alles mis

Het patroon dat zich hier openbaart, is dat van een zender die een bedrijfsmodel heeft weten te maken van de transformatie van andermans leed of zwaktes tot “kwalitatief amusement”  — en daarbij aardig wat steken laat vallen.

Want wat blijkt uit vertrouwelijke correspondentie van de ministeries van Buitenlandse Zaken en Veiligheid & Justitie die in het bezit zijn van FTM: achter de schermen van het ‘hulpprogramma’ Ontvoerd gaat er van alles mis. Het programma pakt zaken aan die nog onder de rechter zijn en negeert dringende adviezen van jeugdhulpinstanties. De tv-acties schaden betrokken kinderen en één kind doet zelfs een zelfmoordpoging. Desondanks blijft ons kabinet in het geniep doodleuk haar steun verlenen aan de makers van het commerciële televisieprogramma.

Gedeelde belangen

Om met dat laatste te beginnen; waar kijk je eigenlijk naar als je de televisie aanzet? Je wordt tegenwoordig als gebruiker van media namelijk langs alle kanten beïnvloed door de verborgen berichten in gesponsorde programma’s of artikelen. Meestal worden de belanghebbende bedrijven die hun centen of diensten in het programma of artikel hebben zitten — of dit nou doe-het-zelfcentra, modebedrijven of verzekeraars zijn — keurig bekend gemaakt. Als dat allemaal helder en duidelijk gebeurt, kan er weinig misverstand ontstaan over de gedeelde belangen van de zender, de programmamakers en de sponsor.

Bij Ontvoerd worden de meeste inspanningen die onze overheid levert om het commerciële programma mogelijk te maken echter bewust toegedekt. En dat terwijl het programma — zoals oud-staatssecretaris Fred Teeven eens verklapte — in zekere zin geldt als verlengstuk van het kabinetsbeleid rondom kinderontvoeringen. Er wordt op het hoogste niveau met de makers meegedacht en steun verleend; sterker nog, er worden zelfs diplomatieke handelingen verricht. Dat RTL en de makers van het programma — en dan met name John van den Heuvel — dit volkomen vanzelfsprekend vinden, is op zijn minst verontrustend te noemen. Op die manier dringt namelijk ongemerkt overheidsbeleid de huiskamer binnen.

"Óf John zit keihard te liegen, óf hij is inderdaad niet op de hoogte van deze uiterst essentiële informatie"

Deze praktijk is op zichzelf genomen al uiterst dubieus. Er blijkt echter ook nog van alles mis te gaan, zoals ambtenaren en andere betrokken instanties ondubbelzinnig onder woorden hebben gebracht. Het meest schokkende is dat een kind in de context van het programma een poging tot een zelfmoord heeft gedaan.

Essentiële informatie

Het maken van een televisieprogramma als Ontvoerd, waarbij het leedwezen van ontvoerde kinderen uit gebroken gezinnen het centrale thema vormt, is van zichzelf al een zeer gevoelige aangelegenheid. Je moet dan ongelooflijk goed weten wat er met die kinderen aan de hand is: zowel voor, tijdens en ná de uitzending. Op de ministeries was de poging tot zelfmoord bekend, maar John van den Heuvel zegt van niets te weten.

In mijn ogen zijn er dan twee opties: óf John zit keihard te liegen, óf hij is inderdaad niet op de hoogte van deze uiterst essentiële informatie. In beide gevallen zou het van gezond verstand getuigen als RTL besluit eens serieus met de makers om de tafel te gaan zitten om met elkaar te overleggen of ze dit risico voor kinderen willens en wetens willen lopen. En onze overheid had zich er intussen al lang op moeten bezinnen of de medewerking aan een amusementsprogramma als Ontvoerd wel gepast is. Mochten ambtenaren dat wel hebben gedaan, dan zijn de bezwaren klaarblijkelijk genegeerd of van tafel geveegd.

RTL en Van den Heuvel gaan blijkbaar uit van alternatieve feiten, maar die hebben zij ons niet kunnen overleggen

Het lijkt mij overigens onwaarschijnlijk dat Van den Heuvel en RTL dat gesprek met elkaar gaan voeren. Ondanks het feit dat ons hele artikel wordt onderbouwd met zinsneden uit documenten van verschillende instanties en citaten van personen die on the record spreken, beweren zij zich absoluut niet in het verhaal te herkennen. Een belletje met de betrokken moeder is voor hen voldoende om de zelfmoordpoging af te doen als niet bestaand. Ze stellen zich daarnaast op het standpunt dat het artikel wemelt van de ‘feitelijke onjuistheden’. RTL en Van den Heuvel gaan blijkbaar uit van alternatieve feiten, maar die hebben zij ons niet kunnen overleggen.

John van den Heuvel beweert overigens wel ‘met zijn hand op zijn hart’ in het belang van het kind te denken. Dat is geruststellend; ook wij gaan er vanuit dat zijn intenties welgemeend zijn. Maar, zo blijkt uit meerdere zaken, als het erop aankomt maken de mensen achter RTL’s Ontvoerd hun eigen belangenafwegingen en gaan ze hun eigen weg. Het commerciële TV-programma gaat daarmee op de stoel zitten van verschillende overheidsinstanties die hun bestaansrecht ontlenen aan het beoordelen van uiterst gevoelige en complexe aangelegenheden en wordt daarin zelf een partij — een partij met mogelijk een heel ander belang dan dat van de betrokken kinderen. Als de Raad voor de Kinderbescherming het betreurt dat er voor de kijkcijfers een programma als Ontvoerd wordt gemaakt, dan gaat Van den Heuvel daar natuurlijk niet in mee. Hij weet wel beter.

Flagrante schending

Van den Heuvel en RTL vinden dat ze aan de goede kant van de streep opereren; niets lijkt ze van die gedachte af te kunnen brengen. Hoe diep die overtuiging zich bij RTL heeft geworteld, blijkt ook uit de wijze waarop de zender afgelopen zaterdag meende dat het een door FTM gemaakt interview met John van den Heuvel zelf mocht publiceren.

Nog voordat wijzelf het artikel online zetten, had RTL het interview — in haar bezit omdat wij het keurig van te voren ter inzage naar Van den Heuvel en RTL hadden toegestuurd — gepubliceerd. Daarmee schond de zender op flagrante wijze ons publicatierecht en het auteursrecht van de aan FTM verbonden journalist Stefan Vermeulen. Je kunt dit ook het stelen van andermans werk noemen.

"Van den Heuvel en RTL vinden dat ze aan de goede kant van de streep opereren; niets lijkt ze van die gedachte af te kunnen brengen"

Omdat RTL zelf van mening was dat het interview eerder openbaar gemaakt diende te worden, nam de zender het recht in eigen hand. Mijn persoonlijke en dringende verzoek aan hoofd woordvoering RTL Kim Koppenol om het interview onmiddellijk te verwijderen had geen effect. Integendeel: ‘Beste Eric, heb geen enkele intentie om het te verwijderen,’ antwoordde ze krijgshaftig. ‘Mijn enige belang is het RTL-belang en dat is een evenwichtig beeld van de situatie schetsen. Wij zijn het bij deze niet eens over elkaars aanpak.’

Koppenol voegde daar nog aan toe dat ze ‘wel een keer’ met mij over het onderwerp van gedachten wilde wisselen. Vanzelfsprekend gaat dat nog gebeuren. RTL misbruikt hier namelijk de ruime en correcte wijze waarop wij — bovenop het al gepleegde wederhoor! — de beroemde presentator van Ontvoerd gelegenheid boden om zijn kant van het verhaal te vertellen.

Het spreekt vanzelf dat een werknemer de belangen van zijn of haar werkgever dient, maar dat ontslaat de mensen van RTL niet van hun plicht de wettelijke en morele grenzen te blijven respecteren. Die gelden wanneer je door journalisten ter verantwoording wordt geroepen, maar al helemaal wanneer je met hulp van de overheid een entertainmentprogramma maakt dat het leed van kinderen uit gebroken gezinnen in beeld brengt.

Eric Smit
Eric Smit
Mede-oprichter van FTM. Als voormalig professioneel squasher gewend om klappen te incasseren en uit te delen.
Gevolgd door 6882 leden
Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
Annuleren