De grote decriminalisering

    Witteboordencriminaliteit mag!

    ‘De hele dag, de hele week, bezet Wall Street’ schreeuwden demonstranten zaterdag in New York. Van de bezetting kwam weinig terecht, een grote politiemacht blokkeerde de toegang tot Wall Street en twintig mensen werden gearresteerd. Waar het handhaven van de openbare orde geen problemen oplevert voor de Amerikaanse overheid is het moeilijker gebleken om de witteboordencriminelen op Wall Street te vervolgen. Klassejustitie vinden de demonstranten. “These are the people who decimated our economy and caused all the problems in the world, there on Wall Street,” beweert één van hen

     
    De demonstranten zijn niet alleen. Nobelprijswinnende economen als Joseph Stiglitz en George Akerlof benadrukken ook de rol van witteboordencriminaliteit in deze crisis. “This system of widespread fraud, lax regulation and non-deterrent enforcement, created a system of skewed incentives that rewarded criminality, gambling and other bad behavior, and left American workers, investors and homeowners holding the bill,” zegt Stiglitz in een interview met DailyFinance.  
     
    Hypotheekfraude
    In november 2007, toen de lijken in de kast van de Amerikaanse woningmarkt langzaamaan boven kwamen drijven, besloot de kredietbeoordelaar Fitch een aantal van haar rommelhypotheekportefeuilles te onderzoeken. “The results of the analysis were disconcerting at best,” schreven de analisten van Fitch in het rapport. “There was the appearance of fraud or misrepresentation in almost every file [we examined]. […] Fraud was not only present, but, in most cases, could have been identified with adequate underwriting, quality control and fraud prevention tools prior to the loan funding.” 
     
    Fitch was een laatkomer. De FBI waarschuwde al in 2004 in een hoorzitting voor het Huis van afgevaardigden voor een ‘epidemie van hypotheekfraude’. Als de epidemie niet zou worden gestopt zou een financiële crisis het gevolg zijn zo concludeerde de FBI. De FBI stelde bovendien vast dat 80 procent van alle hypotheekfraude werd geïnitieerd door de kredietgever, niet de kredietnemer. 
     
    Analisten van Credit Suisse schatten dat in 2006 81 procent van de Alt-A leningen (leningen met variabele rente) en 50 procent van subprime leningen (leningen aan lage inkomensgroepen) bestond uit liar’s loans, leningen waarbij de kredietgever expliciet aangeeft niet te onderzoeken of het opgegeven inkomen juist is. Kredietnemers werden vaak zelfs aangemoedigd door kredietverkopers om een vals inkomen op te geven. Uit de analyse van Credit Suisse bleek dat bij 60 procent van de liar’s loans het inkomen met meer dan 50 procent(!) werd overdreven. Zelfs de MBA (de vereniging van hypotheekbankiers) gaf in een rapport over hypotheekfraude aan dat liar’s loans een ‘open uitnodiging’ tot fraude waren. “It appears that many members of the industry have little historical appreciation for the havoc created by low-doc/no-doc products that were the rage in the early 1990s.  Those loans produced hundreds of millions of dollars in losses for their users,” schreven de onderzoekers van de MBA. 
     
    Ameriquest
    De Amerikaanse journalist Michael W. Hudson schreef een schokkend boek getiteld The Monster over de manier waarop deze frauduleuze hypotheken aan de man werden gebracht. Typisch voor het genre was Ameriquest, de grootste subprime kredietverstrekker in de VS en uitvinder van de ‘stated-income loan’, beter bekend als de liar’s loan. Ameriquest stond onder leiding van Roland Arnall, de latere Amerikaanse ambassadeur in Nederland, en de op één na grootste donor aan de verkiezingscampagne van president George W. Bush. Arnall en zijn vrouw gaven samen meer dan $12 miljoen aan Republikeinse politici
     

    Roland Arnall en premier Jan-Peter Balkenende. 
     
    Arnall zorgde ervoor dat zijn hypotheekverkopers zich uitsluitend concentreerden op leenkwantiteit, niet op leenkwaliteit. De beloning van verkopers was afhankelijk van de grote van de lening en de kosten van de lening. Hoe hoger de kosten, hoe groter de beloning. Of de lening terugbetaald kon worden was een latere zorg. “We are all here to make as much fucking money as possible. Bottom line. Nothing else matters,” zo beweerde een Ameriquest medewerker tegen Hudson.
    Ethische verkopers verlieten het bedrijf al snel aangezien de leningen van Ameriquest zo vol zaten met verborgen kosten en nare verassingen dat voor het verstrekken ervan misleiding meestal noodzakelijk was. “Anyone who wasn't doing bad things was getting replaced. The people who were doing the illegal things were the ones making the money and getting the promotions," vertelde een voormalig werknemer van Ameriquest. Een veelgebruikte techniek was om boven op een stapel te ondertekenen papieren een lening met een vaste rente te leggen en pas onderop, zonder dat de lener hiervan op de hoogte was, de ware lening met een variabele rente en hoge verborgen kosten. Wanneer het inkomen van de lener onvoldoende was werd de kredietnemer aangemoedigd om een vals inkomen op te geven, mocht de kredietnemer weigeren dan werden inkomensopgaven vervalst in het zogenaamde ‘kunst departement’ om de lening toch door te kunnen laten gaan. 
     
    De leningen die Arnall en de zijnen afsloten waren gegarandeerd verliesgevend. Wanneer men weigert om het inkomen te checken en mensen zelfs aanmoedigt te liegen over het inkomen is de kans dat de lening terugbetaald kan worden gering. Dit soort leningen zorgden er echter wel voor dat het op de korte termijn leek alsof er enorme winsten werden behaald. Voor slechte leningen kan men hogere rentes en kosten in rekening brengen. Ameriquest hield nauwelijks reserves aan om te toekomstige verliezen te compenseren, waardoor de winstcijfers compleet waren opgeblazen. Dit stelde Arnall in staat om zichzelf enorme beloningen toe te kennen. Deze strategie, waarbij de instelling bankroet gaat maar de CEO wegloopt met een bak geld, werd  al beschreven in een artikel van Nobelprijswinnaar George Akerlof en  Paul Romer over de Savings & Loan crisis, waarin het een veelgebruikte strategie was, getiteld “Looting: The Economic Underworld of Bankruptcy for Profit.”
     
    Door haar woekerpraktijken moest Ameriquest in augustus 2005 een schikking treffen met 49 procureur-generaals ter waarde van $325 miljoen. Ameriquest hoefde geen schuld te bekennen. Een half jaar na de schikking besloot Ameriquest haar eigen verkoopteams op te doeken en alleen nog via makelaars te werken. Arnall was vlak voor de schikking genomineerd en geïnstalleerd als ambassadeur in Nederland. Hij heeft nooit een cent hoeven in te leveren en stierf een maand na zijn vertrek uit Nederland met een geschat vermogen van $1.5 miljard. 
     
     
    Decriminalisering
    In de Bush jaren was toezicht een vies woord. Het door Bush benoemde hoofd van de Office of Thrift Supervision (verantwoordelijk voor het toezicht op hypotheekbanken en houdstermaatschappijen), James Gilleran, hield in juni 2003 een persconferentie waarbij hij zich met een kettingzaag letterlijk ontdeed van een stapel in rode tape gewikkelde regelgeving. Drie lobbyisten voor de financiële industrie en John Reich, vice-president van de Federal Deposit Insurance Corporation (het depositogarantiestelsel) waren ook aanwezig voor het grootse moment. De boodschap was duidelijk, onder toezichtstaande instellingen stond vrij om te doen en laten wat ze wilden. 
     
    De resultaten waren indrukwekkend - in negatieve zin. In de nasleep van de crisis bleek dat de OTS slechts één verzekeringsspecialist in dienst had, dit terwijl het was belast met het toezicht op de grootste verzekeringsmaatschappij ter wereld, AIG (dat later $182.5 miljard aan staatssteun nodig had om overeind te blijven). De OTS heeft tot op de dag van vandaag nul aangiftes gedaan tegen de witteboordencriminelen in het Amerikaanse hypotheekbankwezen. 
     
    Het gebrek aan strafrechtelijke vervolging van bankiers is ook opmerkelijk wanneer dit wordt vergeleken met de Savings & Loans crisis begin jaren ‘90, toen ongeveer duizend S&L insiders werden veroordeeld. Meer dan duizend FBI agenten werden in 1992 ingezet om de witteboordencriminelen in de S&L’s veroordeeld te krijgen. Het Amerikaanse ministerie van justitie maakte gebruik van 2926 medewerkers om de Savings & Loans crisis te bestrijden. 
     
    De huidige crisis is in omvang ongeveer 40 maal zo groot als de S&L crisis, maar vooralsnog is er niemand veroordeeld (met uitzondering van Bernie Madoff die door zijn zoon werd aangegeven). Na de waarschuwing voor een ‘epidemie van hypotheekfraude’ van de FBI werd er niets gedaan, slechts 15 FBI agenten werkten aan hypotheekfraude in 2005. In 2007, toen de crisis in al haar hevigheid was losgebarsten, weigerde Bush’ procureur-generaal Michael Mukasey nog steeds om een nationale taskforce op te zetten om de ‘epidemie van hypotheekfraude’ te bestrijden. De hypotheekfraude was slechts ‘white-collar street crime’ vond Mukasey, een ‘gelokaliseerd probleem’ dat het best kon worden bestreden door individuele staten. In 2007 werkten er dus slechts 120 FBI agenten aan hypotheekfraude, een jaar later werd dit opgehoogd naar 180 agenten, slechts 20 procent van het aantal FBI agenten dat beschikbaar was tijdens de veel kleinere S&L crisis. Het ministerie van justitie maakte gebruik van ongeveer 500 medewerkers die werkten aan hypotheekfraudebestrijding, ongeveer 16 procent van het aantal beschikbare medewerkers tijdens de S&L crisis.
     
    Ook onder Obama hoeven bankiers zich geen zorgen te maken. Recentelijk heeft Obama’s procureur-generaal Eric Holder een strafrechtelijk vervolging tegen Angelo Mozilo, de zonnebankbruine voormalig CEO van subprime gigant Countrywide, gestaakt. Bovendien probeert Obama activistische procureurs-generaal als Eric Schneiderman van de staat van New York te overtuigen om te schikken met de grote banken, in plaats van hen strafrechtelijk te vervolgen. 
     
    Nobelprijswinnaars als George Akerlof en Joseph Stiglitz zijn het er over eens dat witteboordencriminaliteit een belangrijke oorzaak was van de crisis. Toch wordt er geen actie ondernomen om de daders strafrechtelijk te vervolgen. “This is the greatest financial crime in the history of the world and no one senior, at any of the major places that drove the crisis, has gone to jail,” concludeert William K. Black, professor witteboordencriminologie en voormalig toezichthouder tijdens de S&L crisis. 

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Jesse Frederik

    In de zomer van 2011 ontvingen we per email een open sollicitatie van de 22-jarige Jesse Frederik uit Nijmegen die zichzelf o...

    Volg Jesse Frederik
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren