De herverpakte mkb-miljarden van minister Kamp

Minister Kamp belooft twee miljard euro aan krediet voor mkb-bedrijven. Kan de minister daarmee het miljardengat dichten dat banken laten vallen? En hoe realistisch en 'nieuw' is het geld van Henk Kamp eigenlijk?

'Mkb kan eindelijk weer lenen' kopte het AD woensdagochtend op de voorpagina. Een instituut met een degelijke naam, de Nederlandse Investeringsinstelling (NLII), lanceerde gisteren twee fondsen die ieder voor zo’n een miljard euro aan mkb-financiering moeten gaan zorgen. Maar wat er níét werd bijverteld, was dat een van die fondsen vorig jaar ook al met veel tamtam werd gelanceerd. Robeco-topman Roderick Munsters en Chris Buijink, voorzitter van de Nederlandse Vereniging van Banken, sloegen gezamenlijk op de gong van Beursplein 5 om het NL Ondernemingsfonds te lanceren. Dat fonds, met een omvang van - u raadt het al - een miljard euro 'zal de eerste leningen nog dit jaar verstrekken,' zo werd aangekondigd in het persbericht. Maar die leningen kwamen er niet, want investeerders bleven weg.
NLII veranderde de naam en presenteerde het als een nieuw fonds
De NLII nam het NL Ondernemingsfonds onder haar hoede, veranderde de naam in 'Bedrijfsleningenfonds,' en lanceerde het afgelopen woensdag als nieuw. Volgens een woordvoerder van de NLII is er verder inhoudelijk weinig veranderd aan het fonds. 'Voor zover ik weet is het redelijk in stand gebleven en is het qua dynamiek hetzelfde gebleven.' Toch is zij optimistisch dat het nu wel gaat lukken met het hernoemde Bedrijfsleningenfonds. 'Het fonds was tot nu toe nog niet operationeel. De Nederlandse Investeringsinstelling is opgericht door institutionele beleggers. Doordat NLII nu gelieerd is aan het fonds, geeft dat voor hen voldoende vertrouwen om er in te stappen.' Het Bedrijfsleningenfonds leent alleen bedragen groter dan 10 miljoen euro uit.

Voorzichtig scenario

Maar hoeveel geld is er toegezegd? Minister Kamp en de NLII spreken zelf van 2 miljard euro aan extra kredietverlening, maar pensioenfondsen en andere institutionele investeerders hebben tot nu toe slechts zo’n 400 miljoen euro toegezegd, zo bevestigt de woordvoerder van de NLII. De verwachting van de NLII is dat dat bedrag nog wordt verdubbeld. Elke euro die de fondsen investeren, moet door de banken minimaal gematched worden. 'Het meest voorzichtige scenario is dat er 1,6 miljard euro wordt uitgeleend,' stelt de woordvoerder, die er dus van uitgaat dat de inleg van institutionele beleggers sowieso wordt verdubbeld tot 800 miljoen euro. Naast het Bedrijfsleningenfonds, richt de NLII ook een Achtergestelde Leningen Fonds (ALF) op, dat ook voor een miljard euro aan krediet moet zorgen. Een cruciaal element van dat fonds is dat de overheid garanties verstrekt. Institutionele beleggers kunnen via ALF de helft van hun inleg terugkrijgen als het onverhoopt misloopt met het bedrijf waar zij in investeren. De hoop is dat door achtergestelde leningen te verstrekken via het ALF, de balansen van de mkb-bedrijven worden versterkt, waardoor de banken ook weer geld durven uit te lenen. Lenen is nu een groot probleem voor mkb'ers. Het onderpand van mkb’ers bestaat traditioneel veel uit vastgoed, dat sinds de kredietcrisis sterk in waarde is gedaald. De buffers weer opkrikken door winst in te houden was de laatste jaren voor veel ondernemers moeilijk, door de slechte economie. En doordat de buffers laag zijn, is het voor banken risicovoller om geld uit te lenen: als de buffers worden versterkt met vers aandelenkapitaal of achtergestelde leningen, volgt kredietverlening door de bank vanzelf, zo is het idee achter onder meer het ALF.

ALF alleen voor groeifinanciering

Het ALF maakt gebruik van een bestaande garantieregelening van het ministerie van Economische Zaken, de 'Groeifaciliteit.' De naam van die garantieregeling zegt het al: de leningen zijn bedoeld om te groeien, of om overnames te doen. Al mogen er ook management buy-outs mee worden gedaan. Investeerders die gebruik willen maken van de Groeifaciliteit moeten wel een premie betalen aan de Staat, om te voorkomen dat er sprake is van staatssteun.
De staat garandeert niet alleen bedrijfsleningen, maar ook investeringen van private equity
In tegenstelling tot het Bedrijfsleningenfonds, heeft de garantieregeling achter het ALF wel een track record. De overheid zette vorig jaar 35,5 miljoen euro opzij voor de Groeifaciliteit. Dat ging niet alleen naar garanties voor banken, maar ook naar private equity-partijen, die risicodragend vermogen inbrachten. De NLII mag dus gebruik maken van een bestaande garantieregeling, waar ook zonder de NLII al gebruik van wordt gemaakt. Ook dit fonds is dus, net als het Bedrijfsleningenfonds, een herverpakking van een oude regeling.

Brancheorganisatie blij

De herverpakking van bestaande regelingen in twee 'nieuwe' fondsen, werd door MKB-Nederland enthousiast ontvangen. Het ALF was volgens de belangenorganisatie zelfs 'het resultaat van een succesvolle lobby van de ondernemingsorganisatie.' 'Hiervan kunnen duizenden ondernemers profiteren,' voegde MKB-Nederlandvoorman Michaël van Straalen daaraan toe. Het is niet de eerste ‘succesvolle lobby’ die MKB-Nederland heeft gedaan om de kredietverlening voor zijn achterban te redden. Vorige maand meldde Follow The Money dat MKB-Nederland zich niet wilde inzetten voor een klachtenloket waar mkb’ers kunnen klagen over hun bank, omdat zij vrezen dat banken de kredietkraan dan nog verder dicht zouden draaien. Niet alle ondernemers komen in aanmerking voor het ALF. Zo worden bedrijven in de gezondheidszorg en de landbouw uitgesloten van de achterliggende Groeifaciliteit, en dus waarschijnlijk ook van het ALF. Ook moet het geld worden gebruikt voor groeiplannen. Ondernemers die moeite hebben om hun bestaande financiering op peil te houden, bijvoorbeeld omdat zij in Bijzonder Beheer zitten en extra moeten aflossen, kunnen weinig met het ALF. Ook voor ondernemers die in de tang zitten omdat hun renteswap onder water staat, biedt het ALF in principe geen uitkomst.

Krimp mkb-kredieten: 8 miljard

De vraag waarom het gaat is of de twee fondsen een deel van het gat kunnen dichten dat banken de afgelopen jaren hebben laten vallen in hun kredietverlening aan het mkb. Cijfers die De Nederlandsche Bank vorige week online zette, tonen de omvang van dat probleem. In een jaar tijd nam het totaal aan mkb-krediet af met 8,3 miljard euro tot 135 miljard euro in het vierde kwartaal van vorig jaar, een krimp van bijna zes procent. Dat betekent dat kleine en middelgrote ondernemers niet alleen lastig aan nieuw krediet komen, maar ook dat zij per saldo flink (moeten) aflossen op bestaande leningen. DNB kredietverlening mkb

DNB-tabel over kredietverlening grootbanken aan het mkb

  'Leningen aan kleine bedrijven minder rendabel voor banken'
Minister Kamp schreef woensdag in een brief aan de Tweede Kamer een korte analyse over de vraag waarom de kredietverlening aan het mkb in het nauw zit. 'Door de aanhoudend lage binnenlandse vraag is de financiële positie van het mkb verslechterd,' schrijft de minister. 'Daar komt bij dat het voor kredietverleners relatief lastig en kostbaar is om te bepalen of leningen aan kleinere bedrijven verantwoord zijn. Dat maakt de leningen minder rendabel. Voor banken gelden bovendien sinds de crisis strengere regels met betrekking tot de aan te houden kapitaalbuffers. Van hun kant zijn de bedrijven te afhankelijk van de (grote) banken. Dat de bedrijven weinig alternatieven hebben, draagt bij aan de onevenwichtigheid van de financieringsmarkt.' MKB-Nederland en minister Kamp zijn zijn blij met de twee miljard euro die woensdag werd beloofd. Maar de 'onevenwichtigheid van de financieringsmarkt,' zoals Kamp het zelf noemt, blijft bestaan. En ook de 8 miljard euro krimp die alleen al vorig jaar optrad, is met de nieuwe Kamp-miljarden nog lang niet gedicht.

Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

Over de auteur

Joris Heijn

Joris Heijn (1985) studeerde Internationale Betrekkingen in Groningen, maar wilde eigenlijk liever journalist worden. Deed da...

Volg Joris Heijn
Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
Annuleren