De kansloze private equity-missie van Henk Nijboer

PvdA-Kamerlid Henk Nijboer is al maanden bezig met zijn initiatiefnota over de private equity-sector. Zijn officiële doel is om via aangescherpte regelgeving de uitwassen van deze sector te bestrijden. Het lijkt langzamerhand meer op een mooi links project voor de bühne.

In augustus 2015 kwamen PvdA-kamerleden Henk Nijboer en Ed Groot met een initiatiefnota over private equity. Nijboer ging de kar trekken. Het uitknijpen van bedrijven is een interessant onderwerp voor sociaaldemocraten. Mensen verliezen hun baan immers doordat hun werkgever wordt kaalgeplukt door een op snel geld beluste private equity-partij. Dat is tenminste hoe veel Nederlanders het zien. 

Bekende trucs

De trucs zijn bekend: overnemen met veel vreemd vermogen, waarvan de rente aftrekbaar is, de overnameschuld op de balans van de prooi zetten, superdividenden uitkeren, gigantische managementvergoedingen rekenen, asset strippen, sale and lease back-constructies optuigen voor de panden en het personeel ontslaan en weer aannemen tegen een lager loon. Voormalig PvdA-premier Wim Kok sprak tijdens zijn regeerperiode al eens van sprinkhanen, insecten die het veld kaalvreten en weer verder trekken naar het volgende veld.

Het uitknijpen van bedrijven is een interessant onderwerp voor sociaaldemocraten.

PvdA-economoom Arie van der Zwan betoogde in 2008 in zijn boek Samen tegen het superkapitalisme, dat de partij de strijd moet aanbinden tegen de uitwassen van het superkapitalisme. Daarmee doelde hij op private equity-clubs en hedge funds. Nijboer en Groot besloten vorig jaar dat het tijd was om Van der Zwans advies ten uitvoer te brengen.

Rijnlands

De insteek van de nota was dat private equity-partijen zich in Nederland horen te voegen naar het hier heersende Rijnlandse economische model. Die Rijnlandse denkwijze gaat uit van een model, waarbij de belangen van alle betrokken partijen meewegen. Dus ook die van de werknemers, de klanten en de toeleveranciers.

In hun nota noemden Nijboer en Groot 12 punten die ze graag verbeterd zien. Een aantal heeft betrekking op de mogelijkheid om de rente op het voor de overname geleende geld af te trekken van de belasting. Op het moment mag de rente op de overnamesom gedurende zeven jaar worden afgetrokken. In die tijd moet de schuld zijn afgenomen van maximaal 60 procent van de overnamesom tot 25 procent van dat bedrag. Volgens de nota zijn er te veel mogelijkheden om die termijn van zeven jaar te ontwijken. Die gaten willen ze dichten.  


Arie van der Zwan PvdA-econoom, 2008

"De partij moet de strijd aanbinden tegen de uitwassen van het superkapitalisme"

In de initiatiefnota wordt ook aangedrongen op maatregelen die de financiële positie van het overgenomen bedrijf verzwakken. Daarbij wijzen de twee Kamerleden op de financieringstechniek waarbij de schuld van de overname wordt geparkeerd op de balans van het overgenomen bedrijf. Ook het gebruik om aan de nieuwe aandeelhouders van het overgenomen bedrijf een superdividend uit te keren, valt in slechte aarde bij de Kamerleden.

De werknemers moeten volgens de initiatiefnota meer invloed krijgen op en inzicht krijgen in wat er precies gaande is binnen hun bedrijf. Over het algemeen hebben de werknemers daarover weinig idee. 

Tot slot vinden de twee volksvertegenwoordigers dat er veel meer openheid moet komen over het verdienmodel. Op het moment wordt vaak pas duidelijk wat er er allemaal heeft plaatsgevonden als het doek is gevallen. 

Ruulke Bagijn, hoofd beleggingen van pensioenreus PGGM, schreef in november 2015 op haar blog positief te staan tegenover de plannen. Ze legde wel andere accenten: meer transparantie, een duidelijkere koppeling tussen beloning en geleverde prestaties aan de kapitaalverschaffer, meer focus op de lange termijn en lagere en goed uit te leggen kosten. Typisch verlangens van een institutionele belegger die zaken doet met private equity-specialisten. Bij Bagijn echter niets over superdividenden of de overnameschuld op de balans van de overgenomen partij zetten. Een specialiste als zij weet dat die laatse financieringstechniek een belangrijk onderdeel vormt van de private equity-aanpak.   

Het had er toch even de schijn van dat er een relevant maatschappelijk draagvlak aan het ontstaan was voor de initiatiefnota. Faillissementen als die van kinderopvangorganisatie Estro en recent dat van V&D, leken daarbij het momentum flink aan te jagen.

Onderuit gehaald

Toch moeten Nijboer en Groot de bui al hebben zien hangen. Op 21 december kwam het kabinet met een reactie op de initiatiefnota. Die was op zijn best nogal koeltjes. Bijna alle punten uit de nota werden gebagatelliseerd, via een belofte tot nader onderzoek vooruit geschoven, of volledig onderuit gehaald. Minister Jeroen Dijsselbloem van Financiën, een partijgenoot van de initiatiefnemers, betoogde dat er sinds 2012 al wetgeving is waarmee de opgesomde excessen goeddeels aan banden zijn gelegd. Er was wel wat beleefd enthousiame over het robuuster maken van de bepalingen die moeten voorkomen dat de rente op de overnameleningen ten laste komt van het overgenomen bedrijf.

Bijna alle punten uit de nota werden gebagatelliseerd, via een belofte tot nader onderzoek vooruit geschoven of volledig onderuit gehaald

Dijsselbloem belichtte ook de positieve effecten van private equity-investeringen. Hij stelde dat banken tegenwoordig vaak zeer terughoudend zijn met het verstrekken van leningen. Voor veel bedrijven is private equity volgens de minister een geweldige alternatieve financieringsbron. Hij zei dat in 2014 alleen al 226 startups verder waren geholpen door investeringen uit de private equity-hoek. Per saldo noemde de minister de effecten op de economie en de werkgelegenheid duidelijk positief.

Grootmoedig

Voor de goede observeerder waren er nog wel meer signalen die erop wezen, dat de private equity-sector weinig last zou krijgen van de initiatiefnota. Prominent VVD-lid Annemarie Jorritsma, voorzitter van de Nederlandse Vereniging van Participatiemaatschappijen (NVP), was op 9 maart 2016, tijdens haar spreekbeurt op de lenteborrel van de M&A Community en de NVP, wel heel erg ontspannen. Deze belangenbehartiger, die uitstekende contacten heeft binnen het kabinet, zei grootmoedig dat ze openheid en meer communicatie inderdaad heel belangrijk vindt. Maar uit alles bleek dat ze verder totaal niet gealarmeerd was door de zaken die meer ingrijpen op het verdienmodel.

Mazen

Op 21 maart sprak de commissie van Financiën met Nijboer en Groot en met Minister Dijsslebloem en staatssectretaris Eric Wiebes over de initiatiefnota. De VVD-, CDA- en D66-leden van de commissie bleken allemaal zeer positief over private equity. De minister zei Nijboer en Groot wel toe, te zullen uitzoeken of alle getroffen wettelijke maatregelen voldoende zijn om excessen tegen te gaan. Het kabinet wil verder in het Belastingplan 2017 maatregelen nemen, om de nog overgebleven mazen in de belastingwetgeving te dichten.

Die nota heeft veel van een poging om te laten zien dat de PvdA nog steeds bereid is om met bezieling te strijden tegen vuige vormen van kapitalisme

Waarom hebben de twee Kamerleden zoveel energie en tijd gestoken in een nota die veel te weinig draagvlak blijkt te hebben? Zowel binnen het kabinet als in de Kamer is men overduidelijk tevreden over zowel de rol van private equity in de economie, als over de mogelijkheden om excessen te voorkomen. Ze hadden alleen maar een keer koffie hoeven te drinken met partijgenoot Dijsselbloem, om te weten hoe de vlag erbij hing. Overigens weten financiële specialisten als Nijboer en Groot ook prima dat de Nederlandse economie behoefte heeft aan nieuwe vormen van financiering. De banken honoreren al heel lang niet meer iedere kredietaanvraag.  

Stokpaardjes

Die nota heeft veel van een poging om de buitenwereld te laten zien dat de PvdA nog steeds bereid is om met bezieling te strijden tegen vuige vormen van kapitalisme. Een sociaaldemocratische partij die in een kabinet zit, dat beleid ten uitvoer brengt dat door de achterban als kil en rechts wordt ervaren, heeft een marketingprobleem. Zo'n partij kan niets anders doen dan met veel tamtam vanuit de Kamer linkse stokpaardjes berijden. We moeten er ernstig rekening mee houden, dat het project vanaf het begin vooral voor de bühne was bedoeld.

Dat blijkt ondermeer uit de eenzijdige manier waarop de hele problematiek wordt aangevlogen. Nergens wijzen Nijboer en Groot erop dat het normaal gesproken de bedoeling is een bedrijf sterker te maken, zodat de private equity-partij een winstgevende exit kan maken. CVC en KKR hebben van te voren nooit het plan gehad om een gigantische afschrijving te moeten doen op vuilverwerker Van Gansewinkel. Ze wilden een sterk bedrijf maken, dat ze konden verkopen. 

Nergens wijzen Nijboer en Groot erop dat het normaal gesproken de bedoeling is een bedrijf sterker te maken

HIG Capital zit al 30 jaar in kinderopvangorganisaties. Dat Estro failliet ging, was uiteindelijk het gevolg van de recessie en niet zozeer van de agressieve aanpak van het private equity-bedrijf. Er was sowieso al veel mis met de kinderopvangorganisatie. De oorspronkelijke eigenaren verkochten hun bedrijf niet voor niets aan HIG Capital. Ze kwamen er zelf niet meer uit.

Sun Capital heeft nooit het plan gehad V&D failliet te laten gaan. V&D is ook zeker niet failliet gegaan als gevolg van de private equity-strategie. Het bedrijf had al sinds de jaren tachtig grote problemen. Reorganisatie volgde op reorganisatie. De private equity-aanpak was een laatste poging om de zaak vlot te trekken. Dat is niet gelukt, maar de patiënt was al ernstig ziek toen het private equity-medicijn werd toegediend.  

De vraag is of het publicitair wel zo gunstig is voor de PvdA als een partijgenoot die minister van financiën is, het plan hoogstpersoonlijk laar afzinken. Iedereen ziet de twee Kamerleden nu met de staart tussen de benen afdruipen. Gênant.

Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

Over de auteur

Peter Hendriks

Gevolgd door 1400 leden

Redacteur Woningmarkt. Signaleert en analyseert problemen waarmee Nederlanders op zoek naar woonruimte worden geconfronteerd.

Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
Annuleren