De listen van Mario Draghi

4 Connecties

President Mario Draghi van de Europese Centrale Bank ontpopt zich tot een arglistige Sinterklaas, constateert columnist Pieter Lakeman. Niet alleen deelt hij willekeurig cadeautjes uit aan particuliere banken en bedrijven, ook bereidt hij achter de schermen samen met onze Klaas Knot de lidstaten van de eurozone voor om de Griekse en Italiaanse schulden kwijt te schelden.

Het was weer een week waar ECB-president Mario Draghi zijn stempel op zette. Deze onvolprezen communicator had vier nieuwtjes in petto. Het eerste nieuwtje was dat de rente waartegen commerciële banken bij de ECB kunnen lenen van 0,15 procent naar 0,05 procent wordt verlaagd. Cijfermatig maakt het niet zo veel uit. Toch durf ik het een nieuwtje te noemen omdat Draghi enkele maanden geleden had gezegd dat met 0,15 procent de bodem wel zo’n beetje bereikt was. Die bodem bleek nog getiërceerd te kunnen worden en het tiërceren van een bodem is niet voor iedereen weggelegd.

Het tweede nieuwtje was dat de ECB voor € 1000 miljard asset backed securities (ABS) en andere obligaties van banken en bedrijven gaat opkopen. Nu is de ABS markt nog geen € 400 miljard groot. Het zwaartepunt van de koerssteun zal dus bij de bedrijfsobligaties liggen. Met dit voornemen wordt de ECB een broeinest van voorwetenschap. Dat is natuurlijk niet hetzelfde als het handelen met voorwetenschap maar wel ernstig is het feit dat van sommige banken en bedrijven de koers van obligaties gesteund wordt en van anderen niet. Ik ben benieuwd welke selectiecriteria Draghi c.s. zullen hanteren bij de keuze van dit Sinterklaasachtig optreden.

Bedrijven waarvan de obligaties niet worden gekocht, worden benadeeld, vals beconcurreerd door de ECB én gediscrimineerd

Bij zijn presentatie aan de media was Draghi hier (uiteraard, zou je bijna zeggen) niet al te gedetailleerd over. Toch is het interessant om te weten. Bedrijven waarvan de obligaties niet gekocht worden, worden immers benadeeld, vals beconcurreerd door de ECB en in ieder geval gediscrimineerd. Een van de belangrijkste en oudste pijlers van de Europese Gemeenschap is altijd geweest gelijke behandeling, volledige concurrentie en non-discriminatie (plus een snuifje transparantie)voor het Europese bedrijfsleven. Met deze aankoop wordt het meest elementaire basisidee in  de gemeenschappelijke markt genegeerd om het maar vriendelijk te zeggen. Hier moet voor een handige advocaat van een buiten de boot vallende onderneming brood op de plank liggen zou je zeggen. Ook voor handige Kamerleden kan misschien nog gescoord worden. De vraag is namelijk ook of de ECB voornamelijk Griekse, Italiaans, Portugese of ook Duitse en Nederlandse banken- en bedrijfsobligaties zal gaan kopen.

Negatieve rente

Het derde nieuwtje was dat de negatieve rente voor het stallen van geld bij de ECB van -0,1 procent tot -0,2 procent wordt verhoogd. Een commerciële bank die zijn geld aan de ECB uitleent moet daarvoor dus 0,2 procent rente betalen. Dit derde nieuwtje heeft relatief weinig aandacht van de media gekregen terwijl het toch een vrij interessante mededeling betreft. Een aantal banken geeft dus liever geld toe door zijn overtollige liquiditeiten bij de ECB te stallen dan gratis aan een collega bank te lenen. Een vrij ongebruikelijke manier van optreden, zou je zeggen.

Er is slechts één motief om dat gedrag te verklaren: banken hebben geen vertrouwen meer in andere commerciële banken. Zeven jaar geleden, toen de kredietcrisis begon, vertrouwden de banken elkaar ook niet meer. Van officiële zijde werd dat zelfs als een van de oorzaken van de kredietcrisis naar voren gebracht. Of dit laatste waar is kan men in het midden laten, maar wel staat vast dat we terug bij af zijn: banken vertrouwen elkaar niet meer. Bovendien is het onderlinge vertrouwen van banken in elkaars financiële gezondheid de laatste tijd nog afgenomen. Anders zou de verhoging van de strafrente van 0,1 procent naar 0,2 procent niet nodig zijn geweest.

Als banken elkaar mogen wantrouwen mogen wij als Europese burgers toch ook de president van de Europese Centrale Bank wel wantrouwen?

Draghi propageert al geruime tijd het idee dat banken meer moeten uitlenen aan het MKB, maar misschien bedoelt hij wel dat de banken meer aan elkaar moeten uitlenen. Als banken elkaar mogen wantrouwen mogen wij als Europese burgers toch ook de president van de Europese Centrale Bank wel wantrouwen?

Uit deze gang van zaken kan nog een andere conclusie worden getrokken: het komende verslag van het onderzoek door de ECB naar de financiële gezondheid van de Europese banken zal hetzij vervalst worden, hetzij een ongezonde situatie blootleggen. Over enkele maanden weten we het.

Nucleaire optie

Het vierde nieuwtje van de grote communicator was nog niet officieel een nieuwtje maar een nieuwtje in statu nascendi: de ECB gaat over enige tijd staatsobligaties kopen. Dat wordt ook wel de nucleaire optie genoemd. Tot nu toe was het gebruik dat echte atoombommen op andermans terrein werden gegooid en niet in eigen huis tot ontploffing worden gebracht. Of dat met de nucleaire optie van de ECB ook het geval is moet afgewacht worden want er is maar heel weinig keus.

Tot nu toe was het gebruik dat echte atoombommen op andermans terrein werden gegooid en niet in eigen huis tot ontploffing worden gebracht

Onder het presidiaat van Draghi is de staatsschuld van Griekenland niet kleiner geworden zoals de bedoeling was, maar juist veel groter geworden. Het is niet erg modieus om daarover te spreken, maar blijft een interessante zaak. Doordat Draghi c.s. de rente op ongekende wijze naar beneden hebben gemanipuleerd betalen Griekenland en Italië ondanks de enorm gestegen staatsschuld toch veel minder rente op hun staatsschuld dan enkele jaren geleden. Wanneer de rente tot het normale niveau stijgt (bijvoorbeeld het gemiddelde van de laatste 300 jaar) wordt de rentelast voor die landen ondraaglijk en moet er worden ingegrepen.

Die ingreep kan maar één vorm hebben: de lidstaten van de eurozone schelden de vorderingen op deze landen voor een belangrijk deel kwijt. Vermoedelijk zijn niet alle eurozone landen daartoe bereid. Toch staat de noodzaak vast. Draghi en Klaas Knot hebben daar wat op bedacht. Gedeeltelijke kwijtschelding in 2016 van de vorderingen op Griekenland en Italië moet, via de ECB, van de lidstaten worden afgedwongen. Alle lidstaten uit de eurozone zijn immers verplicht om pro rata in de verliezen van de ECB bij te dragen. Een bedrag van 1000 miljard euro moet als passend worden beschouwd om de komende kwijtschelding van de vorderingen op Griekenland en Italië te financieren.


Pieter Lakeman is voorzitter van www.sobi.nl en onderhoudt de website van www.meldpuntdnb.nl