De ongeleide aanval op witwassers

    Witwassen staat deze week zowel nationaal als internationaal prominent op de agenda. De plannen variëren van het afschaffen van het 500 eurobiljet tot een ubo-register tot automatisch belastinggegevens-uitwisseling. ‘Er wordt beleid gevoerd zónder dat het probleem duidelijk kenbaar is.’

    Anti-witwasmaatregelen staan deze week hoog op de Europese agenda en afgelopen weekend ontvouwden de PvdA-ers Henk Nijboer en Jeroen Recourt op nu.nl alvast hun actieplannen op nationaal niveau. Het duo wil onder andere meer financieel rechercheurs, hogere straffen, betere samenwerking, afschaffing van het 500 eurobiljet en meer toezicht op bitcoins. ‘Er is al veel aandacht voor fraudebestrijding, maar de bestrijding van witteboordencriminaliteit is nog onderbelicht,’ concludeerde Nijboer op nu.nl en verwees naar de mondiale anti-witwasorganisatie Financial Action Task Force (FATF) die zou stellen dat er in Nederland in 2011 voor ‘bijna 13 miljard euro is witgewassen’.

    Dark number

    Het aangehaalde cijfer wijkt twee miljard euro af van het in het bewuste FATF-rapport vermelde bedrag (14 miljard USD), maar dat is weinig verrassend. In de loop der jaren is het Nederlandse witwascijfer behoorlijk volatiel gebleken. In 2006 bleek uit een door het Ministerie van Financiën ingesteld onderzoek – uitgevoerd door de Utrecht School of Economics en de Australian National University - dat er jaarlijks in Nederland voor ‘ten minste 18,5 miljard euro’ wordt witgewassen. Het begrip ‘witwassen’ is bovendien aan inflatie onderhavig. In juridische zin – artikel 4:20 in het Wetboek van Strafrecht – staat enkel het voorhanden hebben van crimineel geld al gelijk aan witwassen. In criminologische zin is er dan nog geen sprake van witwassen: het geld is bijvoorbeeld enkel verplaatst van A naar B maar de status is nog steeds ‘zwart’, er is nog geen fictieve legale afkomst aan gekoppeld en geen belasting over betaald.

    ‘Ik mis de cijfermatige onderbouwing op het gebied van witwassen’

    De voormalig Fiod-rechercheur Jan van Koningsveld, de oprichter van het Offshore Kenniscentrum, pleit voor meer onderzoek. ‘Ik verbaas me erover dat er beleid wordt gevoerd zónder dat het probleem duidelijk kenbaar is. Ik mis de cijfermatige onderbouwing op het gebied van witwassen. Laten we eerst betrouwbare cijfers over de aard en omvang te verkrijgen, want dan pas kunnen er gerichte maatregelen genomen worden.' Van Koningsveld verwijst naar het jaar 2001 toen witwassen in Nederland strafbaar werd gesteld. 'Wat zijn de nieuwe inzichten van de afgelopen 13 jaar? Hoeveel meldingen van ongebruikelijke transacties zijn er binnengekomen, hoeveel zaken zijn er aangepakt en wat waren de resultaten? Waar blijven al die briefjes van 500 euro? Moet er meer capaciteit komen bij de opsporing of moeten we juist investeren in betere opleiding? De hele keten moet eerst in beeld worden gebracht om de zwakke plekke te tonen. En dan pas weten we waar we over praten en kan er afgewogen worden of de kosten opwegen tegen de effectiviteit van een maatregel.’

    Het ubo-register: Wie is het?

    In Brussel is men minder afwachtend. In navolging van de Britse premier David Cameron is er door Europarlementariër Judith Sargentini (GroenLinks) een voorstel ingediend om een ubo-register te introduceren, een openbare database met alle ultimate beneficial owners (ubo’s) van Europese vennootschappen. Het register moet de daadwerkelijke eigenaren/belanghebbenden opnemen zodat het makkelijker te achterhalen is welk natuurlijk persoon achter een limited, trust of commanditaire vennootschap schuilt. Van Koningsveld heeft zijn twijfels bij de effectiviteit ervan. ‘Het gaat veel kosten om alle namen achter alle ondernemingsvormen bij te houden, waarvan het overgrote deel legaal bezig is. De veronderstelling is ook dat er steeds meer wordt witgewassen via rechtspersonen. De vraag is dan of de echte criminelen hun naam gaan opgeven in het ubo-register. Ik heb daar mijn twijfels over. Toen ik nog bij de Fiod werkte, bleek dat degene die zich presenteerde als de ubo, nooit de echte ubo was. Het was juist degene die níet op papier de aandeelhouder was, maar uiteindelijk wél kon beschikken over het geld van de onderneming. We konden enkel afleiden wie dat was door bijvoorbeeld de bankafschriften en financiële transacties te bestuderen.’

    Automatische gegevensuitwisseling

    De Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) heeft in opdracht van de G20 een plan gemaakt voor meer mondiale (belasting)transparantie in de vorm van automatische gegevensuitwisseling tussen de verschillende belastingdiensten. Het idee werd vorige week gepitched en zal later deze week in Sydney worden besproken tijdens een overleg tussen ministers van Financiën uit de G20. Van Koningsveld is ook hier sceptisch. ‘Vanuit mijn oude functie was ik daarbij betrokken, maar automatische gegevensuitwisseling gaat niet de oplossing brengen. In veel belastingparadijzen is die informatie in de basis niet aanwezig. En wat niet aanwezig is, kun je ook niet uitwisselen,’ aldus de oud-Fiod rechercheur. ‘De Nederlandse belastingdienst is groot en beschikt over veel informatie, maar in sommige belastingparadijzen is er nul procent belasting en amper een belastingdienst. Zij hebben geen basisinformatie over personen en vennootschappen. Er moet dus eerst gezorgd worden dat de basisgegevens aanwezig zijn in alle aangesloten landen.' Kortom, first things first volgens Van Koningsveld, die het plan niet bij voorbaat afschiet. 'Het idee is aardig, maar de praktische impact zal niet heel groot zijn. Het zal er vooral voor zorgen dat mensen met zwart geld schrikken, tot inkeer komen en daardoor zal geld in de staatskas vloeien.’

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Dennis Mijnheer

    Gevolgd door 953 leden

    Ontspoorde bedrijfskundige die alles wil weten van mannen en vrouwen met witte boorden. Tags: fraude, witwassen, omkoping.

    Volg Dennis Mijnheer
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren