De onwrikbare egelstelling van Griekenland en Dijsselbloemgroep

    Dat een EU-land failliet kon gaan, hadden de opstellers van het Verdrag van Lissabon nou nooit gedacht. Dus toen Griekenland technisch failliet bleek, werd dat behandeld als een liquiditeitsprobleem en bestreden met austerity. Logisch dat dat niet werkt, betoogt Frans Goedhart. Maar wat, vraagt hij zich af, als Duitsland 'no austerity' niet pikt? We stevenen af op een 'to be or not to be' voor eurozone.

    Griekenland  blijft de gemoederen bezig houden. Alsof er geen Oekraine of Chinese afnemende inflatie meer bestaan. Geen Zweedse verhoging van de negatieve rente, geen vrees voor een mislukking van de Japanse Quantitative Easing tsunami. De eerste krachtmetingen zijn achter de rug. Dat er geen gezamenlijke slotverklaring kwam, was te verwachten, met 17 leden in de ene egelstelling, de 18e in de andere. Beide met een onwrikbare logica, de 17 met de onaantastbaarheid van een programma dat voor de bevolking van de 18e maatschappelijke en economische rampspoed veroorzaakt heeft. Rampspoed die niet langer aanvaardbaar blijkt na de uitslag van de Griekse verkiezingen. Maar dat onaantastbare  programma loopt eind februari af.

    Tafel met 18 poten

    De 17 voorstanders willen het programma verlengen. Griekenland wil dat niet. Het land wil een overbruggingskrediet, het wil op eigen benen staan. Weg van de Trojka en de voorwaarden van Europees Stabiliteits Mechanisme (ESM). Of die eigen benen krachtig genoeg zijn, willen zij zelf bewijzen. De huidige weg, vinden zij, leidt alleen tot meer verpaupering. Voor Griekenland is de keus is dus niet moeilijk. fDe EU stelt echter dat Griekenland zich aan de afspraken (lees: het bail out programma) moet houden. Maar zonder die overbrugging naar een moment dat Griekenland, naar eigen berekeningen, weer voor zichzelf kan zorgen, gaat dat land failliet. Dus Griekenland heeft dus wel een krachtig argument: Als het land failliet gaat moet het de eurozone verlaten. Hoewel Duitsland daartoe bereid lijkt, geldt dat niet voor Brussel. Al heeft de tafel 18 poten, als er één wordt afgezaagd kan dat ook met andere gebeuren. Vooral omdat sommige van die poten eveneens wankel zijn. Bovendien moet dan de Griekse schuldenberg geregeld worden. Bij een faillissement bloeden de crediteuren. En dat zijn ook de toch al tot over de oren in de schuld zittende zwakkere landen waarvan vijf met een schuldpercentage van meer dan 100 procent van het bbp. Beter lijkt het dat over dertig of vijftig jaar te doen.

    Financiële risico's

    Ik heb al meer betoogd dat het verdrag van Lissabon een kiem van financiële risico's in zich draagt. Een van die risico's is het negeren van het feit dat een land failliet kan gaan. Lees het verdrag: het is een verhaal van voortdurende vooruitgang. De enige clausule die van voorzichtigheid getuigt, is de no bailout-clausule. Dat was ook meteen de eerste clausule die genegeerd werd. Het  ESM omzeilde dus die clausule. Maar in dat ESM  is ook een grens ingebouwd, want bailouts waren uitsluitend bedoeld voor het oplossen van liquiditeitsproblemen, niet voor solvabiliteitsproblemen, met andere woorden: niet voor een faillissement.

    Technisch failliet

    Wat het negeren van dat verschil voor gevolgen kan hebben, blijkt nu bij Griekenland. Daar was duidelijk sprake van een solvabiliteitsprobleem; Griekenland was technisch failliet. Daarin voorzag het verdrag niet. In het Franse l'Echo verscheen een artikel dat dit probleem onderschrijft. Binnen het IMF gingen bij het bespreken van de steun aan Griekenland in 2010 al stemmen op, die waarschuwden voor de te grote gestrengheid van de voorwaarden voor een land waarvan iedereeen wist dat het insolvabel was. De nieuwe minister van Financiën, Varoufakis, heeft dat in een interview bij de BBC uiteengezet: ‘In Griekenland is de kwestie van de onhoudbaarheid van de schuld behandeld als een liquiditeitsprobleem.’ Die behandeling, in 2010, bedoeld als schoktherapie om de economie weer op gang te brengen, heeft het tegenovergestelde bereikt. Griekenland en de eurozone zitten nu met de gevolgen van een therapeutisch programma waarvan in 2010 al door een aantal mensen gezegd werd dat het onmogelijk kon werken. Het IMF heeft er desondanks meegewerkt met maatregelen om het gevaar van besmetting van andere lidstaten af te wenden. Daarvoor moesten wel de statuten van het IMF omgebogen worden, omdat hulp aan een insolvabel land verboden is.

    Onkruid woekert voort

    In oktober 2012 heeft het IFM achteraf toegegeven dat het daarnaast de gevolgen van het austerityregime in de andere lidstaten had onderschat. IMF-hoofdeconoom Olivier Blanchard heeft in het jaarverslag erkend dat de negatieve factoren voor de budgettaire opschoning veel sterker waren dan berekend. In de Financial Times van 26 januari stelt Reza Moghadam, de vroegere directeur Europa van het IMF, dat de van Griekenland geëiste 4,5 procent primair surplus in 2016 de sociale cohesie zou bedreigen en daarmee alle kansen voor een opleving van de economie. Hij stelt een kwijtschelding van 50 procent van de Griekse schuld voor. Het moge duidelijk zijn dat deze uitspraken van het IMF een steun in de rug zijn voor Tsipras bij zijn onderhandelingen met de Dijsselbloemgroep. Vooral voor Duitsland is deze ontwikkeling een moeilijk te verteren zaak. De macht van Duitsland in de eurozone is de laatste jaren al danig verzwakt. Bailouts door het ESM, de voorlopige opinie van het Europees Hof over Outright Monetary Transactions (OMT) en dus Quantitative Easing (QE) en het stemrecht bij toerbeurt bij de ECB-beslissingen hebben de beslissende greep van Duitsland op de financiële gang van zaken in de eurozone vrijwel teniet gedaan, terwijl het land wel het merendeel van de financiën moet bijdragen. Loslaten van de austeritypolitiek, dus de Duitste aanpak in de eurozone, zou voor Duitsland wel eens onverteerbaar kunnen zijn. Dat blijkt ook uit de opstelling van Schaüble, die geen enkele toezegging wil doen. Te meer aangezien toezeggingen om de voorwaarden van bailouts te verzachten zeker besmettelijk zullen zijn. Misschien verklaart dat ook de opstelling van Duitsland voor het accepteren van een Grexit. Voor de minder arme lidstaten zou het loslaten van de austeritypolitiek met de daaraan verbonden condities onvermijdelijk de noodzaak met zich meebrengen fondsen naar armere lidstaten te laten vloeien om hun faillissement te voorkomen, zonder voorwaarden te kunnen stellen. Een gevolg dat Draghi waarschijnlijk ook voor ogen staat: een fiscale unie zonder waarborgen.   De komende maanden zullen misschien beslissend zijn voor het ontstaan van een nieuw soort eurozone of zelfs het verdwijnen van de eurozone. Ideologie contra zakelijkheid zal het eindspel zijn.

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Gastauteur

    Gevolgd door 312 leden

    FTM.nl biedt opiniemakers de gelegenheid om – op uitnodiging – een bijdrage aan maatschappelijke discussies te leveren.

    Volg Gastauteur
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren