De zorgverzekeraars vonden het helemaal niet zo belangrijk dat de vrije artsenkeuze werd afgeschaft. Dat blijkt uit interne stukken van Zorgverzekeraars Nederland in handen van Follow the Money. Nu zijn de verzekeraars juist een van de felste voorstanders in de strijd rond het beruchte ‘artikel 13.’ Hoe kan dat?

    Het was een onderwerp dat de temperatuur van de gemoederen in december danig deed oplopen en dat nog steeds als een mogelijke tijdbom onder de regeringscoalitie ligt: moeten de zorgverzekeraars meer macht krijgen om hun verzekerden naar bepaalde artsen en ziekenhuizen te sturen? De crisis was compleet toen het voorstel dat dit moest bewerkstelligen (het wijzigen van het beruchte 'artikel 13' van de zorgverzekeringswet) in de Eerste Kamer werd afgeschoten doordat drie PvdA-senatoren tegenstemden. Zorgverzekeraars stellen dat zij die wetswijziging nodig hebben om te kunnen besparen op de zorgkosten. Critici vrezen dat de zorgverzekeraars juist te machtig worden.
    'Selectief inkopen is risico voor het imago'
    Maar uit twee interne stukken van branchevereniging Zorgverzekeraars Nederland (ZN) uit begin 2013 blijkt dat de verzekeraars er juist een zeer lou loene houding op na hielden als het gaat om artikel 13. Volgens een notitie van ZN kwam het aanpassen van artikel 13 er feitelijk op neer dat er niets zou veranderen. Verzekeraars konden al selectief inkopen, maar deden dat niet, omdat zij nog niet goed op kwaliteit konden selecteren en vanwege 'het risico op een slecht imago.' Het is dan ook opmerkelijk dat zorgverzekeraars nu een heel andere toon aan slaan. Het wijzigen van artikel 13 wordt door de branchevereniging nu juist een 'doorbraak' genoemd. Wat is er precies gebeurd in de tussentijd?

    Uit notitie Zorgverzekeraars Nederland, januari 2013 Uit notitie Zorgverzekeraars Nederland, januari 2013

      De twee stukken van ZN staan centraal in de ruzie die vorige week uitbrak tussen ZN-voorzitter André Rouvoet en DSW-topman Chris Oomen. Rouvoet besloot vorige maand om Oomen geen inzage meer te geven in bestuursstukken van ZN, omdat Oomen de vertrouwelijkheid daarvan zou hebben geschonden door stukken aan Kamerleden te geven. Oomen ontkent dat het om vertrouwelijke stukken ging, en stelt door de maatregel van Rouvoet een informatieachterstand te hebben op de andere acht zorgverzekeraars. Oomen sprak vorige week van een 'ego-spelletje' van Rouvoet en suggereerde dat hij overwoog ZN aan te klagen wegens kartelvorming. Deze week kreeg Follow The Money van DSW inzage in de twee betreffende stukken.

    Omwenteling voor de zorgverzekeraars

    In oktober 2012 presenteren VVD en PvdA hun regeerakkoord. De wereld van de zorgverzekeraars dreigt op zijn kop te komen staan: de zorgpremie zal inkomensafhankelijk worden, waardoor er minder speelruimte voor verzekeraars komt om de premie vast te stellen. Er moet 1,5 miljard euro worden bezuinigd op de basisverzekering, waardoor veel medische behandelingen buiten de boot dreigen te vallen. Verzekeraars moeten daarnaast niet zomaar met iedere zorgverlener contracten afsluiten, maar selecteren op kwaliteit. Van de twee soorten basisverzekeringen (natura en restitutie) die er zijn, blijft er nog maar één over: de natura verzekering. Wie complete keuzevrijheid wil (restitutie), moet maar een aanvullende verzekering nemen. De zorgverzekeraars besluiten een paar dagen later juridisch advies in te winnen over de veranderingen. Ze stellen daarnaast een notitie op over de voorgestelde wijzigingen en hoe zij daar zelf tegenaan kijken. In de notitie, die in januari verschijnt, wordt onder meer stilgestaan bij de wijziging, of mogelijk zelfs afschaffing van artikel 13. De auteurs constateren dat de verzekeraars al lang de mogelijkheid hebben om selectief in te kopen en om hun verzekerden meer te sturen in de richting van een bepaalde zorgaanbieder. 'In het verleden is dit sturingsinstrument beperkt ingezet', constateren zij.

    Notitie Zorgverzekeraars Nederland, januari 2013 Notitie Zorgverzekeraars Nederland, januari 2013

      Krijgen de zorgverzekeraars meer 'sturingsinstrumenten' als artikel 13 wordt gewijzigd? 'Nee', is de conclusie van de notitie. Krijgen de zorgverzekeraars meer onderhandelingsmacht? 'Nee.' Worden de verzekeraars extra geprikkeld om selectief in te kopen? 'Geen prikkel.' De gevolgen van het afschaffen van de restitutiepolis, of van het volledig schrappen van artikel 13 (dan moeten zorgverzekeraars óf 100 procent vergoeden, of nul procent, een middenweg is er dan niet meer), zijn volgens de notitie veel ingrijpender. Tegen die maatregelen heerst dan ook veel meer verzet en interne verdeeldheid, zo is op de maken uit een brief van algemeen directeur Pieter Hasekamp van ZN aan het bestuur van ZN (dat bestaat uit André Rouvoet en acht bestuurders van zorgverzekeraars).

    Notitie Zorgverzekeraars Nederland, januari 2013 Notitie Zorgverzekeraars Nederland, januari 2013

      Zo is de kleine verzekeraar ONVZ, die zich afficheert als vrijekeuzeverzekeraar, fel tegen het afschaffen van de restitutieverzekering. Marktleider Achmea daarentegen is juist wel gecharmeerd van de nieuwe sturingsmiddelen en zegt te willen 'toegroeien naar een naturastelsel.' VGZ vindt geen van de maatregelen die op tafel liggen aantrekkelijk, terwijl Menzis wel wat voelt voor aanscherping van artikel 13. CZ zoekt de oplossing in een combinatie van maatregelen. De kikkers lijken ieder via een andere kant de kruiwagen willen te verlaten. Voor een radicale verandering kan ZN dus niet pleiten. Over één ding zijn de verzekeraars het wel eens: ze willen meer selectief inkopen. Dat gebeurde tot nu toe weinig. Het probleem? De verzekerde zit er niet op te wachten, waardoor imagoschade op de loer ligt. Een wettelijk vastgelegde stok om mee te kunnen slaan lijkt de oplossing. Hasekamp constateert dat het wijzigen van artikel 13 'voor de korte termijn gedragen [lijkt] te worden door de zorgverzekeraars.' Feitelijk verandert er volgens de notitie niets, maar een verandering in 'de perceptie van zorgaanbieders' zorgt mogelijk wel voor meer onderhandelingsmacht.

    Ingrijpende voorstellen van tafel

    Een halfjaar later sluiten de zorgverzekeraars met onder meer het ministerie van Volksgezondheid en de ziekenhuizen een zorgakkoord. In ruil voor het verder inperken van de uitgavengroei, gaan de meest vergaande maatregelen van tafel. De restitutiepolis blijft in stand, de 1,5 miljard euro aan bezuinigingen wordt grotendeels geschrapt. Het zorgakkoord moet in totaal 1 miljard euro aan besparingen opleveren.
    Verzekeraars krijgen rugdekking politiek voor selectieve inkoop
    Ook artikel 13 wordt gewijzigd en selectieve inkoop moet gaan bijdragen aan die besparing van 1 miljard euro. Hoe dat kan lijkt een mysterie, gezien de verwachting dat er feitelijk niets zou veranderen volgens de verzekeraars zelf. Vanwege de al genoemde angst voor imagoschade deden  zorgverzekeraars tot dan toe weinig aan selectief inkopen. Maar nu hebben zij voor selectieve inkoop de rugdekking van de politiek. Vanaf dat moment is het wijzigen van artikel 13 een stokpaardje voor de zorgverzekeraars. Opmerkelijk genoeg rept de notitie met geen woord over de precieze verandering die optreedt als artikel 13 wordt gewijzigd. Niet de wet zelf, maar de uitleg van de wet, de Memorie van Toelichting, wordt aangepast. Daarin staat dat de vergoeding voor ongecontracteerde zorg niet zo laag mag zijn dat die voor de patiënt een hindernis vormt om naar een zorgverlener zonder contract te stappen. In essentie: de vrije artsenkeuze.

    Rechter perkt vrijheden verzekeraars in

    ZN stelt nu dat het wijzigen van artikel 13 wel degelijk gevolgen heeft. Dat komt doordat zorgverzekeraars een paar maanden na die notitie een gevoelige nederlaag hebben geleden voor de rechter. Toezichthouder NZa stelde in 2012 dat de verzekeraars zelf mochten bepalen hoeveel geld zij betalen voor ongecontracteerde zorg. Daarmee negeerde de NZa de Memorie van Toelichting - en werd de nu fel bediscussieerde 'vrijheid van artsenkeuze' eigenlijk al ongemerkt van tafel geveegd. Dat gaf verzekeraars veel vrijheid van handelen, maar stuitte bij zorgverleners op verzet. In een rechtszaak van een verslavingskliniek die behandelingen in Zuid-Afrika aanbood tegen CZ, bepaalde de rechter begin 2013, een paar maanden na de notitie van ZN, dat verzekeraars inderdaad rekening moeten houden met het zogeheten 'hinderpaalcriterium.' De patiënt moet niet zoveel bijbetalen voor een ongecontracteerde behandeling dat die bijdrage een drempel vormt. Daarmee hebben zorgaanbieders en patiënten terrein teruggewonnen; niet alleen zorgt al te selectief inkopen vanaf dat moment voor imagoschade, ook weten zij de rechtszaal te vinden om de uitleg van de wet juridisch te benutten. Die situatie is voor verzekeraars potentieel explosief. Wanneer zorgaanbieders en patiënten zich bewust zijn van deze omweg, ondermijnt dat mogelijk de onderhandelingsmacht van verzekeraars. Verzekeraars proberen door het wijzigen van artikel 13 dus terrein terug te winnen dat hun anderhalf jaar geleden door de rechter is ontnomen.
    'Die rechtszaak ging om onzinnige zorg. Wij betalen die behandeling helemaal niet'
    Volgens DSW-topman Chris Oomen, fel tegenstander van het wijzigen van artikel 13, heeft die rechtszaak echter niets met de huidige discussie te maken. 'Daar ging het over onzinnige zorg. CZ betaalt nu 80 procent van die rekening, terwijl wij diezelfde zorg van deze GGZ-instelling in het geheel niet betalen.' Volgens de voorman van de kleine zorgverzekeraar 'hebben de verzekeraars nooit de aandrang gevoeld' om meer gebruik te maken van hun bestaande mogelijkheden om selectief zorg in te kopen. 'Zo belangrijk vonden ze het kennelijk niet.' Inmiddels is de lou loene houding van Zorgverzekeraars Nederland wel veranderd. Toen de Eerste Kamer de wijziging van artikel 13 afschoot, zette André Rouvoet een machtsmiddel in. Als de politiek niet alsnog akkoord gaat, dan zijn andere bezuinigingen op de zorg onvermijdelijk, zei hij tegen NU.nl, zoals een hoger eigen risico, of het uitkleden van de basisverzekering. Ook staat het zorgakkoord volgens hem 'op losse schroeven.' Een woordvoerder van ZN ontkent echter dat Rouvoet het zorgakkoord ooit ter discussie heeft gesteld.
    De zorgverzekeraars dachten met het wijzigen van artikel 13 de status quo te verdedigen tegen verdergaande maatregelen van de politiek. Maar nu is deze maatregel in de media, ironisch genoeg, juist het toonbeeld geworden van hoe de verzekeraars de status quo willen aanpassen om hun macht uit te breiden. Lees hier het interview dat Follow the Money vorige week hield met Chris Oomen.  Volg hier het dossier Vrije Artsenkeuze.

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Joris Heijn

    Joris Heijn (1985) studeerde Internationale Betrekkingen in Groningen, maar wilde eigenlijk liever journalist worden. Deed da...

    Volg Joris Heijn
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren
    Dit artikel zit in het dossier

    De macht van de zorgverzekeraars

    Gevolgd door 854 leden

    Meer vrijheid was misschien wel de belangrijkste belofte bij de introductie van marktwerking in de zorg. Vrijheid voor nieuwe...

    Volg dossier