De roulerende poppenkast van de Europese Unie

    Deze week presenteerde de aankomende EU-voorzitter Malta haar prioriteitenlijstje. De speerpunten van het Maltese voorzitterschap waren een feest der herkenning. Het EU-voorzitterschap is namelijk niet of nauwelijks bepalend voor de koers van de EU, de prioriteiten zijn altijd dezelfde en concrete doelstellingen zijn er niet.

    Het regent en stormt in Brussel, maar dit weerhoudt zo’n 200 ambtenaren, lobbyisten en journalisten er niet van om naar een ontbijtbijeenkomst in The Hotel te komen. Dit chique hotel van 23 verdiepingen is een van de weinige gebouwen die de skyline van Brussel bepalen. De deelnemers zitten aan grote ronde tafels waar een ontbijt van croissants, broodjes en koffie wordt geserveerd. Ondertussen worden ze bijgepraat over het aanstaande EU-voorzitterschap van Malta. Elk half jaar heeft de Europese Raad — de vergadering van lidstaten — een andere voorzitter, en begin 2017 is het de beurt aan de kleinste lidstaat van de EU.

    Deze ochtend spreekt Ian Borg, ‘parlementair secretaris voor het EU-voorzitterschap van Malta’. Deze jurist werd in 2005 gekozen als burgemeester van Dingli, een gemeente met nog geen 4000 inwoners. Hij werd twee keer herkozen en vertrok in 2013 tussentijds om plaats te nemen in het Maltese parlement. Hij is hier op uitnodiging van het European Policy Center — een denktank — om de aanwezigen bij te praten over de prioriteiten van het Maltese voorzitterschap.

    Tegen de tijd dat buitenstaanders vertrouwd beginnen te raken met de gezichten, worden ze alweer vervangen

    Onbekende politici

    Borg illustreert hoe een roulerend EU-voorzitterschap werkt. Door dit systeem spreken in Brussel volstrekt onbekende politici namens alle lidstaten samen. Tegen de tijd dat buitenstaanders vertrouwd beginnen te raken met de gezichten, worden ze alweer vervangen. Hun onbekendheid en informatie-achterstand — want de EU is voor deze passanten geen dagtaak — doet echter niets af aan hun importantie. Borgs betoog puilt uit van de gemeenplaatsen en geeft op veel vragen geen antwoord, maar hij is de enige die informatie heeft over de Maltese prioriteiten en dus luistert iedereen aandachtig.

    Borg vindt het eerste EU-voorzitterschap van Malta heel bijzonder. Het is immers een uitdagende periode voor de EU. Borg herinnert de aanwezigen eraan dat de prioriteiten van een half jaar geleden — toen Slowakije EU-voorzitter werd — door het Brexit-referendum inmiddels zijn vergeten, maar onverminderd relevant zijn. Brexit komt op een moment dat het vertrouwen tussen de lidstaten beperkt is en  er sprake is van fragmentatie. Juist daarom is het EU-voorzitterschap nu zo belangrijk, denkt Borg. Hij kondigt een nieuwe conferentie over de toekomstige samenwerking aan.

    Maltese prioriteiten zijn ook Nederlands

    Burgers moeten er weer van overtuigd worden dat de EU voor hun belangen staat, meldt Borg. Veel burgers vinden tegenwoordig nationale oplossingen voor kwesties als de vluchtelingenproblematiek en terreur effectiever dan Europese. Populisme en xenofobie grijpen om zich heen. Er komen verkiezingen aan in Frankrijk, Nederland en Duitsland en een referendum in Italië. De EU moet de zorgen van burgers centraal stellen, geen extra spanningen op het continent creëren en met hervormingen komen. De Europese verdragen hoeven hier volgens Borg niet voor gewijzigd te worden. Volgens Borg zou dit te veel energie kosten, maar de reden lijkt vooral dat dit proces eindeloos kan gaan duren en zeker niet in een half jaar is af te ronden.

    "Veel burgers vinden tegenwoordig nationale oplossingen voor kwesties als vluchtelingenproblematiek en terreur effectiever dan Europese"

    De prioriteiten van Malta blijken bij iedereen al bekend. Het zijn namelijk onverkort de prioriteiten die er al een tijdje liggen. Malta sprak die al eerder af met de voorgaande EU-voorzitters, Nederland en Slowakije, en de lijst blijft volledig van kracht. De EU moet zich vooral richten op de implementatie van gemaakte afspraken, zoals die rond migratie. Daar is nog helemaal geen sprake van. De oorzaken van economische migratie moeten worden weggenomen en de EU moet vluchtelingen eerlijker gaan verdelen, aldus Borg. Ook dat is niet nieuw.

    Oude ambities

    Bij de interne markt wil Malta de wetgeving afronden waar op dit moment al over gesproken wordt. Het gaat dan bijvoorbeeld om de vervolmaking van de digitale interne markt en het verbeteren van de energiemarkt. Sociale insluiting van vrouwen en minderheden blijft hoog op de agenda staan en de EU moet zich intensief blijven bemoeien met haar buren: Libië moet gestabiliseerd worden, er moet samengewerkt worden met Oekraïne en Rusland en Turkije blijft een strategische partner in de grensbewaking. Zelfs de Maltese nadruk op maritiem beleid blijkt eigenlijk oud beleid te zijn.

    Zelfs de Maltese nadruk op maritiem beleid blijkt eigenlijk oud beleid te zijn

    Alleen Brexit is een nieuw thema op de agenda, maar Borg komt hierbij niet tot nieuwe inzichten. Dat kan ook niet, want hij zal als parlementslid nooit bij een Europese ministerraad aanwezig zijn. Hij kan dus geen andere uitspraken doen dan over beleid waar al overeenstemming over bestond, en bij Brexit is die overeenstemming er niet. Dus blijft het bij gemeenplaatsen: Brexit mag de principes van de EU niet schaden en de uittreding mag er niet toe leiden tot een EU-lidmaatschap even aantrekkelijk is als een niet-lidmaatschap.

    Geen exacte doelen

    Deze prioriteiten laten de beperkte agenda van de EU zien: er wordt nadruk gelegd op een klein aantal ‘grote thema’s’ en die blijven continu op de agenda staan. In die zin kon iedereen in deze zaal gokken wat de prioriteiten zouden zijn. Bovendien is het voorzitterschap uitgekleed: het gaat alleen om het technische voorzitterschap van de ministerraden van Europese ministers. De tijdelijke macht van Malta bestaat vooral uit het opstellen van de agenda, maar dat is niet hetzelfde als het verleggen van de koers. Die wordt sowieso in de Europese Raad van regeringsleiders bepaald en daar is Donald Tusk — en niet Malta — voorzitter van.

    Het meest opvallend is dat bij geen van de prioriteiten een specifieke doelstelling wordt geformuleerd. Malta legt zich op geen enkele concrete, meetbare indicator vast. Dat hoeft ook niet, want Malta is wel verantwoordelijk voor de agenda, maar niet voor de resultaten: dat zijn alle EU-landen samen. Niemand weet dus of de implementatie van alle nieuwe regels echt snel tot stand zal komen of dat er over een half jaar weer een nieuwe voorzitter is met exact dezelfde prioriteiten.

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Chris Aalberts

    Gevolgd door 124 leden

    Gefascineerd door politiek die zich onttrekt aan het oog van veel burgers en media. Schrijft bij Follow the Money over de EU.

    Volg Chris Aalberts
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren