De Russen zijn niet meer bang

2 Connecties

Personen

Vladimir Poetin

Locaties

Rusland
0 Bijdragen

Een spook waart door Rusland – het spook van een opstandige burgerij.

 

Voor dit artikel belde FTM's jongste bediende Wouter Leenders (zie onder) met Michel Krielaars, Rusland-correspondent van NRC Handelsblad. Leenders sprak met hem over de Russische protesten; over de gelijkenissen met de laatste jaren van het Sovjet-imperium; over de liberale oppositie; de nationalisten; de Russische middenklasse; en natuurlijk Aleksej Navalny.

 

 
 
Meer dan 100.000 Russen protesteren 24 december op de Prospekt Akademika Sakharova (Bron: Ilya Varlamov)
 
Aleksej Navalny
Aleksej Navalny groeide de afgelopen jaren, en met name de afgelopen maanden, uit tot de populairste anti-Kremlin-activist. De 35-jarige jurist is vooral bekend geworden als blogger en corruptiebestrijder. Eind 2007 begon zijn strijd tegen corruptie. Voor zo’n 40.000 dollar kocht Navalny aandelen van verschillende staatsbedrijven en gebruikte zijn rechten als aandeelhouder om documenten op te vragen. Navalny onthulde een corruptieschandaal waarbij bedrijfsleiders van bouwbedrijf Transneft bij de aanleg van een 4.000 kilometer lange pijpleiding, 2,9 miljard euro in de eigen zakken lieten verdwijnen. Afgelopen augustus publiceerde Navalny documenten over een bedenkelijke deal tussen de Russische en Hongaarse overheid. Een voormalig Hongaars ambassadegebouw werd voor 16 miljoen euro verkocht aan de Kremlin-getrouwe oligarch Viktor Vekselberg, die het gebouw direct verkocht aan de Russische overheid voor 85 miljoen euro.
 
Nadat in de avond van 5 december bekend was gemaakt dat Poetins Verenigd Rusland bijna 50 procent van de stemmen had gekregen en overal op het internet bewijzen van stembusfraude waren opgedoken, begon een groep van tussen de 5000 en 10.000 Moskovieten, waaronder Navalny, bij metrostation Tjistyje Proedy tegen de stembusfraude te protesteren. Als de menigte wil oprukken naar het hoofdkwartier van de FSB, de geheime dienst, gaat het mis. De ME grijpt in en volgens sommigen begaat Poetin dan zijn grote fout: Navalny wordt gearresteerd en krijgt de voor demonstranten gebruikelijke celstraf van 15 dagen. Aleksej Venediktov, hoofdredacteur van de radiozender Ekho Moskvy voorspelt dat het gevangenschap Navalny zal veranderen van een online leider, naar een offline leider. En zo geschiedde. 
 
Het ruim 50.000 mensen tellende 10 decemberprotest moest Navalny noodgedwongen missen, maar op 24 december was Aleksej Navalny de belangrijkste persoon op de Prospekt Akademika Sakharova, de boulevard waar de grootste Russische demonstratie sinds het einde van de Sovjet-Unie gehouden werd.
 
 
Aleksej Navalny spreekt op 24 december zo’n 100.000 mensen toe. (Bron: Novaya Gazeta)
 
Wat bijzonder is aan Navalny, is dat hij niet alleen de hoofdstedelijke intelligentsia aanspreekt, maar vrijwel de gehele protestbeweging. Navalny is namelijk niet alleen liberaal, hij is ook nationalist. De liberale nationalist, of zoals hij zichzelf noemt nationalistische democraat, was acht jaar lid van de sociaal-liberale partij Jabloko toen de federale raad van de partij hem in 2007 uitnodigde om zijn lidmaatschap te bespreken. Navalny werd prompt door de raad uit Jabloko gezet.
 
Nationalisme
De nationalisten zijn sinds het begin aanwezig bij de protesten tegen de stembusfraude en Poetin. De nationalisten kunnen rekenen op het nodige wantrouwen van de intelligentsia, maar zijn onder de rest van de bevolking juist populair.
 
“Russen zijn in de regel vrij conservatief,” aldus NRC-correspondent Michel Krielaars. “Ongeveer de helft van hen houdt er nationalistische opvattingen op na. Dat hoeft helemaal niet erg te zijn, zolang ze niet oproepen tot het vermoorden of opsluiten van mensen die en andere nationaliteit dan zij hebben. De meesten zijn patriotten -- redelijke mensen die hun land het liefst als een supermacht zouden zien. Daarbij roepen ze vaak ‘Rusland voor de Russen’ en zijn ze een beetje tegen iedereen die geen Rus is. Maar zolang ze die niet-Russen, waarvan er in Rusland veel zijn (die het vuile werk opknappen), met rust laten, is er niets aan de hand. Zo’n nationalist is Navalny.”
 
Navalny zelf schreef in 2007 al, nog voordat hij uit Jabloko werd gezet, dat de nationalisten, de liberalen en de linkse oppositie zich moesten verenigen in één front tegen het Kremlin. Het zou volgens hem in Rusland onmogelijk zijn om een invloedrijke partij te hebben die alleen toegankelijk is voor liberalen. 
 
Kevin Rothrock, een politiek analist die op zijn blog en op twitter schrijft over Russisch-Amerikaanse betrekkingen, is niet gerust op het nationalisme van Navalny. Kevin Rothrock schreef een kritisch stuk over Navalny’s nationalisme, maar erkent ook dat hij in zijn strijd tegen het nationalisme van Navalny tegen de stroom in roeit. Michel Krielaars maakt zich minder zorgen: “Navalny lijkt me voor zover ik hem een heel fatsoenlijke man. Dus je kunt dat nationalisme dat hij aanhangt ook in een soort fatsoenlijke mal gieten.” Krielaars meent ook dat pragmatisme bij Navalny een grote rol speelt, “die Navalny denkt, die aanhangers van bijvoorbeeld Nemtsov [leider van de liberale opositie], dat zijn er niet zoveel. Ik moet het grote volk bereiken, dus ik schaar me ook aan de kant van de patriotten en die nationalisten. En dat zijn er heel veel, juist omdat die bevolking zo conservatief is.”
 
 
Russische nationalisten nemen deel aan het 24 december-protest. Ze zijn te herkennen aan hun zwart-geel-witte ‘Romanov-vlag’, die in de 19e eeuw zo’n 25 jaar dienst deed als vlag van het Tsaristische Rusland. (Bron: Voices from Russia)
 
Toch verklaart dit nog niet waarom de Russen pas nu in opstand komen, en niet 4 jaar geleden. Navalny heeft weliswaar de corruptie aan de kaak gesteld, maar 4 jaar geleden wisten de Russen ook al dat de overheid en de staatsbedrijven door en door corrupt waren, en eigenlijk weten de Russen dat al sinds mensenheugenis. Rusland is al jaren in de lagere regionen van de Corruption Perceptions Index te vinden en behaalde in 2011 de weinig imposante 143e plaats op de ranglijst tussen onder andere Nigeria, Mauritianië, Togo en Uganda.  
 
Terug in de tijd
Als het niet de corruptie is, wat dan wel? Volgens NRC-correspondent Michel Krielaars moeten we daarvoor ruim 150 jaar terug in de tijd; naar Alexis de Tocqueville. “De Tocqueville poneerde de beroemde stelling dat mensen in opstand komen, niet als het ze slecht gaat, maar als het ze goed gaat en ze bang zijn dat ze het minder goed gaan krijgen. Dat speelt natuurlijk deze dagen heel erg veel,” zegt Krielaars. De cijfers ondersteunen Krielaars stelling. In 2009 kreeg Rusland een grote klap te verwerken: het BBP kromp met 7,8 procent. Inmiddels groeit Rusland al twee jaar op rij met zo’n 4 procent, grotendeels omdat Rusland profiteert van de hoge olieprijzen. Groeicijfers waar menig Europees land alleen van kan dromen, maar gezien het Russische potentieel teleurstellend. Rusland had voor de crisis nog een gemiddelde groei van zo’n 7 à 8 procent. 
 
“Ik denk dat de economische situatie in Rusland vrij rampzalig is. En ik denk dat als de olieprijs met 20 dollar daalt, ze behoorlijk de pineut zijn,” zegt Michel Krielaars. Het IMF waarschuwt, net als Krielaars, ook voor de te grote afhankelijkheid van olie. Het IMF gaat ervan uit dat Rusland in ieder geval tot 2016 nog zal doormodderen met groeicijfers à 4 procent en zelfs lager dan dat. Bij een sterke daling van de olieprijzen kan Rusland zelfs in begrotingsproblemen komen. Het begrotingstekort van Rusland (exclusief de  olieopbrengsten) is tijdens de crisis namelijk sterk toegenomen en blijft volgens het IMF de komende jaren ruim boven de 10 procent van het BBP. 
 
 
IMF-directeur Lagarde besprak afgelopen november met president Medvedev de economische situatie van Rusland.
 
De demonstranten zijn vooral bezig met de stembusfraude en Poetin, maar ook zij zullen moeten gaan nadenken over economische hervormingen, die ze moeten invoeren als het hen lukt aan de regering mee te doen. Volgens Krielaars proberen de oppositieleiders onderling overeenstemming te bereiken over zulke economische hervormingen en zijn ze bereid met het Kremlin te onderhandelen over een ronde tafel, ‘de oppositie is er klaar voor, nu het Kremlin nog.’
 
Hoe de opstand verder zal gaan in 2012 blijft onzeker. De Russen hebben nu eerst vakantie. In ieder geval zullen de protesten doorgaan. De Russen zijn wakker geworden. Of zoals Russische zakenman Oleg Tinkov zei, “We ruilen niet langer de democratie in voor een stukje worst”.
 
*** 
 
Aangenaam. 

U loopt waarschijnlijk al een tijdje rond op deze website, maar ik ben nieuw hier. Althans, aan deze ‘kant’ van de website. De schrijvende kant. 

Ik zal mij maar voorstellen: ik ben Wouter Leenders, VWO6’er en nog veel meer. Onder andere enorm geïnteresseerd in economisch nieuws. Terwijl ‘de grootste crisis sinds de Tweede Wereldoorlog’ Europa teistert, de Arabische opstanden hun concrete uitwerkingen beginnen te krijgen en ’s lands succesvolste voetbalclub vooral met haar eigen revoluties te kampen heeft, mag ik regelmatig artikelen gaan schrijven voor Follow The Money. 

In mijn artikelen wil ik vooral vragen stellen. Met mijn nieuwsgierigheid en misschien ook mijn naïviteit de actualiteit belichten. Vanuit het perspectief van een jongere, een ‘outsider’, maar vooral vanuit het perspectief van iemand die vragen heeft en wil leren. 
 
De artikelen zullen vanzelfsprekend gaan over de dingen die mij boeien; Europa en de eurocrisis, de economische wetenschap, pensioenen,  generatieconflicten (in Nederland, maar ook daarbuiten), revoluties en opstanden en vrijwel al het andere nieuws dat speelt terwijl ik mijn artikels schrijf en wat enigszins iets met economie te maken heeft. De economische omstandigheden achter de Arabische opstanden. En wat betekent dit voor de potentie van een opstand in Europa? Hoelang kunnen technocraten nog blijven regeren in bijvoorbeeld Griekenland en Italië? Wat is er eigenlijk terechtgekomen van Los Indignados en wat waren de achtergronden van hun aanvankelijke succes? Wat moet het antwoord van de economische wetenschap zijn op alle kritiek, die zij te verwerken kreeg sinds de kredietcrisis? De FNV heeft zichzelf opgeheven, wat betekent dat voor de positie van de jongeren in de polder?  

Het zijn namelijk deze jongeren die een speciale plaats krijgen in mijn artikels. Als het niet is vanwege het onderwerp, dan wel omdat ikzelf één van deze jongeren ben. Het is mijn generatie die over enkele decennia de bedrijven runt. Het is mijn generatie die over enkele decennia onze politieke elite vormt. Het is mijn generatie die nu overal ter wereld in verzet komt. Hetzij tegen langzittende dictaturen, hetzij tegen de banken. Maar het is ook mijn generatie waarvan in heel Europa gemiddeld een vijfde werkloos is. Als er iemand de klappen krijgt van de crisis zijn het de jongeren. Bij de discussie rondom het pensioenakkoord is het niet de vraag of de jongeren nog wel van een pensioen zullen kunnen genieten, maar of de huidige 50 plussers nog wel met een riant pensioen tijdig de arbeidsmarkt kunnen verlaten.