Zuidas Amsterdam.

Belastingontwijking: leuker kunnen ze het op de Zuidas niet maken. Wel makkelijker. Lees meer

Er bestaat een wereld waarin iedereen die iets te verbergen heeft, geld kan oppotten en ongestoord kan uitgeven, zonder ooit gepakt te worden.

 

Schrijver en journalist Oliver Bullough doopte deze wereld ‘Moneyland’ en schonk ons daarmee een fantastisch concept om de schimmige offshore-wereld beter te begrijpen. Follow the Money zoekt uit welke rol Nederland speelt bij het doorgeleiden van schimmige en ongeoorloofde geldstromen. Welke bankiers, fiscalisten en advocaten steken corrupte regimes, fraudeurs en oligarchen de helpende hand toe?

49 Artikelen

Het is oorlog in Europa: met de Russische invasie van Oekraïne is voor het eerst sinds 1968 een Europees land binnengevallen. Welke gevolgen heeft dit conflict voor Nederland en Europa? Lees meer

Het is oorlog in Europa: met de Russische invasie van Oekraïne is voor het eerst sinds 1968 een Europees land binnengevallen. Welke gevolgen heeft dit conflict voor Nederland en Europa?

In dit dossier zoeken we uit wat de geldstromen van en naar Rusland ons vertellen. We analyseren de rol die Nederland speelt in het schaakspel van de Russische machthebbers en schatrijke oligarchen – van Groningen, de Zuidas tot en met Den Haag.

59 Artikelen

Zuidas Amsterdam. © Gerhard van Roon / HH

Dit zijn de Nederlandse advocaten van Kremlin-kleptocraten (update 15 maart)

Het Kremlin en gelieerde partijen hebben warme banden met een groot aantal advocatenkantoren aan de Amsterdamse Zuidas. Follow the Money brengt in kaart wie de belangrijkste juridische hulptroepen zijn van de Russen. Nemen deze kantoren net als Houthoff afscheid van hun Russische cliënten?

Na de annexatie van de Krim door Rusland in 2014, het jarenlange ondersteunen van de oorlog in het oosten van Oekraïne, het vermoorden van critici op Brits grondgebied met zenuwgas, het vermoorden van journalisten, het neerschieten van de MH17 en talloze onthullingen over de kliek van kleptocraten rond president Poetin, bleef alles business as usual

De grote advocatenkantoren aan de Amsterdamse Zuidas gingen door met het adviseren van Russische staatsbedrijven en aan oligarchen gelinkte vennootschappen. Met tarieven van 500 tot 800 euro per uur was het jarenlang goed verdienen.

Ster aan dat firmament was advocatenkantoor Houthoff, een van de grootste van het land en ook wel bekend als ‘het Kremlin aan de Zuidas’. Het bedient grote klanten als Gazprom en de Russische Federatie, die opvallend vaak Nederland als juridisch strijdtoneel hebben.   

Maar dit advocatuurlijke verdienmodel is bezweken onder publicitaire en politieke druk. Houthoff besloot begin maart na de nodige ophef afscheid te nemen van haar Russische klanten, een week na de start van de invasie. Het is een grote aderlating voor dat kantoor want juist dankzij het Russische werk was de omzet van Houthoff sterk gegroeid. Tegelijkertijd werden compliance-regels minder serieus genomen dan winstmaximalisatie, leerde onderzoek van Follow the Money vorig jaar.

NautaDutilh liet op 3 maart aan Follow the Money weten alle Russische banden door te snijden vanwege de oorlog. Het werkte voor Gazprombank en Gunvor, een grootmacht in de handel in olie en andere grondstoffen, dat is opgericht door een vertrouweling van president Poetin. Nauta en Houthoff vormen het topje van de ijsberg.

Nederlandse partners van Londongrad

Door ons vriendelijke vestigingsklimaat – ontworpen om belastingdruk te verlagen (lees: belasting te kunnen ontwijken) – kozen oligarchen en staatsbedrijven en masse de fiscale route naar de Zuidas. De Nederlandsche Bank (DNB) schat dat het jaarlijks om 30 miljard euro aan investeringen gaat. Volgens DNB komt 89 procent van alle Russische investeringen in versluierende brievenbusmaatschappijen terecht.

Naast plekken als Cyprus en de Britse Maagdeneilanden staat Nederland in de top vijf van landen om vermogen te herbergen – anoniem en zonder veel wettelijke spelregels en toezicht. Zo kunnen oligarchen vastgoed kopen met een Nederlandse vennootschap, die weer eigendom is van een bedrijf op die Maagdeneilanden, waar de uiteindelijke eigenaar zich niet bekend hoeft te maken. Een zogeheten trustmaatschappij bestuurt het Nederlands vehikel zodat de eigenaren onzichtbaar blijven.

In zijn internationale bestseller Moneyland beschreef de Britse journalist Oliver Bullough het fenomeen ‘Moneyland’; geen fysieke wereld, maar een schimmige transnationale ruimte die alleen toegankelijk is met de hulp van advocaten, fiscalisten en notarissen. Want het zijn advocaten die de juridische structuren opzetten om vermogen te verbergen, waarna notarissen de akte passeren. Bovendien hebben advocaten (en notarissen) een speciale status: ze zijn toebedeeld met het wettelijke verschoningsrecht, wat hen in beginsel het recht geeft om alles over hun cliënten geheim te houden.

Centraal in Moneyland staat Londen, waarvan de peperdure delen te boek staan als Londongrad. Zo ongeveer alle grote Britse kantoren werken voor oligarchen en staatsbedrijven. En veel van deze zogenoemde ‘magic circle kantoren’ zoals CMS, Allen & Overy en Freshfields Bruckhaus Deringer hebben een vestiging in Amsterdam. Zo gauw een kwestie ook de Nederlandse vennootschappen raakt – wat bij bijvoorbeeld fusies en overnames al snel het geval is – zullen de Nederlandse partners moeten bijspringen. Dit is onderdeel van het verdienmodel van de internationale kantoren, met wereldwijde vertakkingen, in veel gevallen inclusief de Zuidas. Maar ook de nationale toppers hebben veel uren geschreven op Russische klanten.  

Drie advocatenkantoren hebben pagina’s over Russische relaties van hun website verwijderd

Welke kantoren bedienen de Russische elite? En nemen zij net als Houthoff en Nauta afscheid van hun Kremlin-gerelateerde cliënten? De Amerikaanse, Britse en Europese sancties tegen oligarchen verplichten hen niet om deze klanten de deur te wijzen. De getroffen bedrijven en de Russische staat hebben in beginsel recht op een advocaat. Daarom is het vooral een morele keuze om al dan niet te stoppen met de dienstverlening.

Advocaten zijn niet al te scheutig met het verstrekken van informatie over hun klantenkring. Deze week hebben twee grote kantoren pagina’s over Russische relaties recentelijk van hun website verwijderd. Buren Legal bijvoorbeeld deed dat, na (onbeantwoorde) vragen van Follow the Money.    

Maar het juridische werk laat sporen na in gegevens van de Kamer van Koophandel, gerechtelijke uitspraken en internationale ranglijstjes van advocaten, waarin ze pronken met hun key clients. Die wijzen allereerst naar Loyens & Loeff als geliefd toevluchtsoord voor Russische geld.

Een volmondig ‘njet’

Afscheid nemen van klanten kan niet zomaar. Advocaten zijn gebonden aan zogeheten gedragsregels die hen ook verhinderen om een Russische miljardair van de ene op de andere dag de wacht aan te zeggen. ‘Wanneer een advocaat besluit een hem verstrekte opdracht neer te leggen,’ zo luidt een van de regels, ‘dient hij dat op zorgvuldige wijze te doen en dient hij ervoor zorg te dragen dat zijn cliënt daarvan zo min mogelijk nadeel ondervindt.’ 

Dit betekent dat advocaten op zoek moeten naar een andere geschikte advocaat. Maar dat zal in Houthoffs geval niet gemakkelijk zijn. Wie is bereid om op dit moment het werk voor de Russische Federatie op zich te nemen? De Russen zijn nu druk aan het shoppen voor advocaten voor de lopende procedure rondom het onteigende Yukos, maar krijgen van meerdere partijen een volmondig ‘njet’ te horen, zo schreef Follow the Money gisteren.

Mocht de zoektocht vruchteloos blijven, dan moet de deken van de Nederlandse Orde van Advocaten – de toezichthouder – een advocaat aanwijzen. Het risico bestaat dat de deken Houthoff verplicht zijn werk voor het Kremlin voort te zetten.  

De Amsterdamse burgemeester Femke Halsema maakt zich zorgen over het aanzien van Amsterdam als handelscentrum vanwege banden tussen de Zuidas en de Russische staat. Ze heeft de bestuursvoorzitters van elf kantoren ontboden om uitleg te geven over hun Russische clientèle, meldde Het Financieele Dagblad deze week. 

Deze zorgen zijn er nu pas, als reactie op het ontketenen van een wrede oorlog. Toch is de annexatie van de Krim al van even geleden. Sindsdien voert Poetin wat heet een ‘proxy’-oorlog in het oosten van Oekraïne met de MH17 als tragisch nationaal symbool. Over maffiastaat Rusland bestaan hier al enige tijd weinig illusies meer. Bovendien is de cruciale rol van de Zuidas als juridisch offshore paradijs voor corrupt geld uit alle windstreken bepaald geen geheim.

Het was business as usual, acht jaar lang.