Woningmarkt

In de afgelopen jaren kwam bij verschillende woningcorporaties het ene schandaal na het andere naar boven. Het bekendste geval is Vestia, dat door gerommel met derivaten voor bijna 2 miljard euro moest afboeken. De overige corporaties draaiden op voor de schade en berekenden de kosten door aan de huurders. Ook het Rotterdamse Woonbron en het Amsterdamse Rochdale kwamen in het nieuws door schandalen omtrent risicovolle investeringen en graaiende bestuurders. Peter Hendriks volgt het dossier en doet op FTM regelmatig verslag van de ontwikkelingen in deze sector.

169 Artikelen

Voormalig CFV-baas: 'kosten Vestia veel hoger'

Jan van der Moolen, oud-directeur van de financiële toezichthouder CFV, zei woensdag dat hij het toezicht op derivaten te veel heeft overgelaten aan het Waarborgfonds Sociale Woningbouw. ‘Ik had graag het recht gehad om een bewindvoerder aan te stellen.’

Woensdag werden twee vertegenwoordigers van de ambtenarij verhoord door de enquêtecommissie. Het betrof de topambtenaren Annet Bertram en Victor Schaap. Omdat leden van ‘de vierde macht’ meestal langdurig blijven zitten, in tegenstelling tot ministers en staatssecretarissen, kunnen ze een goed beeld schetsen van het beleid door de jaren heen.

Na de twee ambtenaren volgde een zeer lang verhoor van Jan van der Moolen, de voormalige Algemeen Directeur van het Centraal Fonds Volkshuisvesting (CFV). Van der Moolen, die het CFV van 1997 tot 2013 leidde, heeft hetzelfde overzicht als de twee ambtenaren, maar vanuit een ander perspectief.

'Little black dress'

Annet Bertram was van 2000 tot 2007 Directeur Wonen op VROM. De huidige gemeentesecretaris van Den Haag had zichtbaar nagedacht over haar entree. Ze droeg, wat men in damesglossy’s noemt, een ‘little black dress’. Daaroverheen had ze een zeegroen jasje aangetrokken. Waar andere getuigen de fotosessie als een soort pijniging lijken te ervaren, lachte zij de fotografen gewillig toe. Tijdens de verhoren gesticuleerde ze volop. Maar ze wist vorm wel goed aan inhoud te koppelen.
Waar andere getuigen de fotosessie als een soort pijniging lijken te ervaren, lachte zij de fotografen gewillig toe.
  Ze vertelde tijdens haar 7 jaar als Directeur Wonen vijf bewindslieden te hebben meegemaakt. Toch liep er een duidelijke rode draad door al die jaren. Al die ministers en staatssecretarissen braken hun hoofd over de vraag hoe ze de verzelfstandigde corporaties aan het bouwen konden krijgen. Ze vertelde dat er onder Johan Remkes werd gewerkt aan een Woonwet, daarin zouden onder meer heldere prestatie-eisen komen. Maar die wet kwam uiteindelijk niet tot stand. Sybilla Dekker wilde volgens Bertram geen nieuwe Woonwet, maar ze nam wel veel van Remkes’ ideeën over in haar beleidsbrief. Bertram: ‘Minister Dekker maakte zich vooral zorgen over het gebrek aan tegenwicht voor de corporatiebestuurders. De wethouders hadden te weinig middelen ten opzichte van de corporaties en de raden van commissarissen waren doorgaans niet in staat de bestuurder in te dammen.’

Ge-NS-t

Bertram vertelde dat bij het aantreden van Pieter Winsemius de corporaties wakker werden geschud. ‘Tijdens een speech voor de bestuurders van de sector, zei hij dat het tijd werd voor de corporaties om uit hun stoel te komen en een bod aan de samenleving te doen. Zijn dreigement was de sector anders ge-NS-t zou worden.’ Bertram ging ook nog in op een aantal affaires. Zo vertelde ze dat toen de Campus-zaak speelde in Maastricht, zowel de wethouder als de rector magnificus haar belde om aan te geven hoe belangrijk dat project van Servatius was voor Maastricht. ‘Maar een sporthal goedgekeurd door het NOC en die ruimtes voor beginnende ondernemers, konden we niet als kernactiviteit zien.’ Over het schip van Woonbron merkt ze op dat gedurende haar periode op het ministerie het puur om 400 wooneenheden ging voor jongeren. ‘Tot ik wegging, in 2007, was wonen nog steeds de kernactiviteit.‘

Lek als een mandje

Victor Schaap is plaatsvervangend Directeur Woningmarkt op BZK. Hij was namens het ministerie betrokken bij de Vestia-affaire. Uit zijn betoog blijkt vooral hoe naïef alle toezichthouders waren op het gebied van derivaten. Schaap: ‘Ik wist vóór 2011 niet meer van derivaten dan de gemiddelde Nederlander.’
‘Ik wist vóór 2011 niet meer van derivaten dan de gemiddelde Nederlander.’
Dat het toezicht op derivaten zo lek was als een mandje bleek uit een vraag van commissielid Bashir naar wie verantwoordelijk was voor het controleren van derivatencontracten. Deze bleken tijdens de Vestia-affaire toezicht belemmerende clausules te bevatten, die het later bijna onmogelijk maakten om het derivatendrama af te wikkelen. Commissielid Bashir: ‘Was het de taak van het WSW om die contracten te controleren?’ Schaap: ‘Nee, dat hoorde niet tot hun takenpakket.’ Bashir: ‘Had het CFV dat dan moeten doen?’ Schaap: Nee, het was ook geen taak van het CFV.’ Bashir: ‘Het ministerie dan?’ Schaap: ‘Nee, het ministerie ook niet? Het is zo geregeld dat contracten niet vooraf worden bekeken door een instantie. Toezichthouders kijken naar de gevolgen. We hadden natuurlijk nooit bedacht dat er ooit clausules zouden komen die het toezicht beperken.’

Koene strijder

Jan van der Moolen, die als directeur van de financiële toezichthouder CFV misschien ook wel het een en ander te verwijten valt, kwam ongeschonden uit de strijd. Hij presenteerde zich als koene strijder tegen allerlei domme machtsspelletjes. Met zijn open houding, zijn ongekende parate kennis en zijn snelle reageren en formuleren, kwam hij over als de wijze man van de corporatiesector. Hij legde uit bijna voortdurend te hebben gevochten voor meer bevoegdheden voor zijn organisatie. Hij wilde graag zelf informatie opeisen bij corporaties en sancties kunnen opleggen. ‘Ik had graag het recht gehad om een bewindvoerder aan te stellen.’ Dat is Van der Moolen nooit gelukt. Het ministerie houdt die bevoegdheden tot op de dag van vandaag voor zichzelf. Van der Moolen wees erop dat het CFV al vroeg met rapporten kwam over zaken als de kwaliteit van het interne toezicht, overmaat aan grondposities en treasury-beleid. Hij vertelde ook dat minister Dekker had geprobeerd hem te laten ontslaan, in verband met een haar niet welgevallig rapport. Daarin stonden berekeningen over het huurbeleid. Commissielid Mulder vroeg waarom dat dan niet was gebeurd. ‘Ik kon niet ontslagen worden door de minister. Het bestuur van het CFV gaat daar over.’

Zonnekoning-gedrag

Een grote ergernis van Van der Moolen was dat het WSW heel veel borgingsruimte gaf aan corporaties. Sommige directeur/bestuurders gingen volgens hem dat vele geld gebruiken om spannende dingen mee te doen. ‘Als dat dan mis ging, moesten wij de sanering regelen. De sanering is er om in te springen als iets met de woningmarkt fout is gegaan. Het is geen vangnet voor zonnekoning-gedrag.’
'De sanering is er om in te springen als iets met de woningmarkt fout is gegaan. Het is geen vangnet voor zonnekoning-gedrag.’
Van der Moolen gaf ook ruiterlijk toe dat hij bij Vestia scherper had moeten zijn. Over het toezicht op derivaten zei hij dat er een mondelinge overeenkomst was met Roland van der Post van het WSW. Die hield in dat het WSW het toezicht op derivaten zou doen. Achteraf vindt Van der Moolen dat hij zich op basis daarvan toch niet aan de verantwoordelijkheid voor zaken die met derivaten hebben te maken, kan onttrekken. Interessant was een opsomming van de werkelijke kosten die commissielid Bashir Van der Moolen voor hield. Naast de 2 miljard euro was er ook nog 700 miljoen voor een doorzakoperatie (omzetten van swaps in een lening), een tijdelijke liquiditeitsvoorziening van 1,05 miljard euro en nog een keer 500 miljoen aan kosten. Van der Moolen wilde ze niet allemaal zomaar optellen, maar gaf toe dat de bedragen wel ongeveer kloppen.

Good guy

Het is niet duidelijk of de commissie van tevoren Van der Moolen als ‘good guy’ had bestempeld of dat hij gedurende het verhoor de leden van de commissie voor zich wist te winnen. Voor Van der Moolen ziet de toekomst er waarschijnlijk niet slecht uit. Na zijn optreden ligt er vast ergens een buitengewoon hoogleraarschap volkshuisvesting op hem te wachten. Mogelijk is hij ook een mooie kandidaat als de PvdA ooit weer een minister of staatssecretaris op Wonen mag leveren.

Peter Hendriks is gastauteur van Follow the Money. Hij is als zelfstandig consultant gespecialiseerd in het doorlichten van woningcorporaties in opdracht van Raden van Toezicht. De komende maanden zal hij voor Follow the Money de parlementaire enquete naar de woningcorporaties volgen en van commentaar voorzien.

Email: P.Hendriks.Senior@Gmail.com

     

Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

Over de auteur

Peter Hendriks

Gevolgd door 1408 leden

Redacteur Woningmarkt. Signaleert en analyseert problemen waarmee Nederlanders op zoek naar woonruimte worden geconfronteerd.

Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
Annuleren
Dit artikel zit in het dossier

Woningmarkt

Gevolgd door 2096 leden

In de afgelopen jaren kwam bij verschillende woningcorporaties het ene schandaal na het andere naar boven. Het bekendste geva...

Volg dossier