Dure schandalen bij KPMG: een overzicht

    In eerdere (buitenlandse) schandalen rondom KPMG was de accountant erg gewillig om miljoenenschikkingen te treffen met justitie, de belastingdienst en beleggers. Een overzicht.

    Hoe ver reikt de verantwoordelijkheid van de accountant? Moet deze actief misstanden bij bedrijven signaleren, opsporen en aangeven? Is een accountant aansprakelijk als hij dat niet doet? Of kunnen fraudes bij klanten niet worden toegerekend aan de accountant? Het zijn opnieuw zeer actuele vragen sinds KPMG de smeergeldaffaire bij Ballast Nedam schikte voor 7 miljoen euro. Het accountantskantoor en zijn partners kocht daarmee vervolging af. Oud-partners worden wel vervolgd. Het leek er even op dat de accountants bij KPMG hiermee met de schrik zouden vrijkomen en die hoop werd ook door bestuursvoorzitter Jurgen van Breukelen uitgesproken. Inmiddels ziet het ernaar uit dat de kwestie nog een zeer pijnlijk vervolg gaat krijgen. Met name SP-Kamerlid Jan de Wit is er zeer op gebrand om de schikking van het Openbaar Ministerie met KPMG ongedaan te maken. Hij maakte in 2002 deel uit van de Parlementaire Enquêtecommissie Bouwnijverheid (PECB) en werd toen al geconfronteerd met de weinig integere houding van de accountants in het bouwfraudedossier. KPMG bleek al jaren op de hoogte van de frauduleuze schaduwboekhoudingen bij bouwbedrijven, maar greep niet in.

    het is bepaald niet de eerste keer dat KPMG in een schandaal betrokken raakt

    Het is ook bepaald niet de eerste keer dat KPMG in een schandaal betrokken raakt. In het begin van deze eeuw kreeg de forensische accountancytak van KPMG een paar keer de deksel op de neus. Deze afdeling, die 'assisteert bij het onderzoeken van beschuldigingen en vermoedens van fraude en wangedrag binnen de organisatie', werd onder andere in de zaak Poot vs Van Andel en de bonnetjesaffaire rond de vroegere Rotterdamse burgermeester Bram Peper door de tuchtrechter berispt, omdat het onderzoek niet zorgvuldig was uitgevoerd. 'Als er nu een partij heeft verdiend aan de val van Bram Peper, is het wel het accountantskantoor KPMG', schreef De Groene in 2001. Vestia, SNS en Imtech Maar er hebben ook recent meer, nog grotere, tuchtzaken gespeeld tegen KPMG. De accountant was ook verantwoordelijk voor de boeken van Vestia. KPMG kwam onder vuur te liggen, nadat de fraude bij de woningcorporatie bekend werd. Na de eerdere mededeling dat de accountant geen fouten zou hebben gemaakt, trok KPMG's president-commissaris Jack van Rooijen – de partner die nu voor de Ballast Nedam zaak door justitie strafrechtelijk wordt onderzocht – per brief de goedkeuring van de jaarrekening 2010 alsnog in. Afgelopen zomer werd de dienstdoende accountant door de tuchtraad voor de accountancy berispt. KPMG was ook accountant bij SNS Reaal dat vorig jaar door de overheid werd genationaliseerd. Volgens KPMG hebben de desbetreffende accountants hun werk goed gedaan en was SNS Reaal eind 2011 niet al in grote problemen. Anderen denken er anders over. Ook bij Imtech, waar onder andere een jaarrekening van een dochter werd vervalst, ligt de accountant onder vuur. De VEB bereidt een rechtzaak tegen de accountantsorganisatie voor en accountant Willem Riegman moest afgelopen herfst voor de tuchtrechter verschijnen. Het zijn allemaal zaken van het tuchtrecht en niet van het strafrecht. De schikking van KPMG met het OM is vooralsnog de eerste strafrechtelijke botsing van KPMG in Nederland. Dat geldt echter niet voor het buitenland, waar KPMG een aantal keer flink op de neus ging en soms miljoenen moest betalen. KPMG blijkt goed in het schikken en het relatief stilhouden van grote zaken. Een selectie.

    1996-2003: Internal Revenue Service VS

    In deze megazaak van de Amerikaanse belastingdienst tegen KPMG ging het Amerikaanse Openbaar Ministerie helemaal los. KPMG gaf toe 'crimineel gehandeld te hebben' en betaalde 456 miljoen dollar boete voor het opzetten van illegale belastingroutes waarbij voor minimaal 2,5 miljard dollar belasting ontweken werd. De absolute top van de accountant was bij de fraude betrokken. In totaal werden negen partners strafrechtelijk vervolgd, onder wie de vice-voorzitter en het hoofd belastingen.

    1997-2000: Xerox

    In de gouden jaren van de internethype kon het saaie kopieerbedrijf Xerox natuurlijk niet achterblijven. Er moesten hoge winsten gerapporteerd worden, zodat de koers tot net gelijkte hoogte kon stijgen als die van de nieuwe softwaregiganten. Xerox gebruikte daarvoor nogal optimistische boekhoudmethoden, en minder subtiel: ze pompten de resultaten boekhoudkundig op, waardoor deze er op papier minimaal 3 miljard te rooskleurig uitkwamen. Met hulp van KPMG. Dat werd een pijnlijke en slepende kwestie. Eerst schikte de accountant in 2002 voor 22 miljoen dollar met de Amerikaanse SEC. In 2008 kwam daar nog eens 80 miljoen dollar voor gedupeerde beleggers bovenop. Vier partners van KPMG werden strafrechtelijk vervolgd. Uiteindelijk schikten ze voor bedragen tussen de 100.000 en 150.000 dollar en mochten ze enkele jaren hun vak niet meer uitoefenen.

    2000-2004: Lernout & Hauspie

    De Belgische ondernemers Jo Lernout en Pol Hauspie hadden in de jaren 90 een fantastische spraaktechnologie ontwikkeld waarmee ze de wereld zouden veroveren. The Wall Street Journal berichtte na uitvoerig onderzoek dat de heren ook erg goed waren in het opzetten van fantastische spookbedrijven en spookomzetten. Het bedrijf donderde in 2000 in een klap in elkaar. Uiteindelijk zou ruim 10 miljard dollar aan beurswaarde verdampen. De oprichters en drie andere bestuurders werden tot vijf jaar cel veroordeeld. Accountant KPMG kwam vervolgens onder vuur van beleggers in het spraakbedrijf te liggen en betaalde hen in 2004 de lieve som van 115 miljoen dollar. In hoger beroep werd KPMG vrijgesproken. Wel kreeg de accountant van de Belgische rechter een boete. Van 2478 euro.

    2000-2005: Fannie Mae

    Het Amerikaanse overheidsbedrijf Fannie Mae, dat tijdens het uitbreken van de crisis overeind gehouden moest worden met tientallen miljarden, schikte dit jaar voor 153 miljoen dollar met pensioenfondsen die zich bedonderd voelden. Het schikkingsbedrag werd opgehoest met accountant KPMG. De pensioenfondsen beschuldigden KPMG en Fannie Mae van het uitbrengen van misleidende financiele informatie.

    Over de auteur

    Robert Kosters

    Lees meer

    Volg deze auteur

    Dit artikel krijg je cadeau van Follow the Money.

    Diepgravende onderzoeksjournalistiek kost tijd en geld. Steun ons en

    word lid