Schimmige constructies verhullen bedoeling en identiteit Chinese investeerders

    De miljoenen-zeperd van FrieslandCampina met een Chinees zuivelbedrijf is geen incident. De keerzijde van het zakendoen met Chinezen is dat het vaak niet duidelijk is wíe er achter een onderneming steken, laat staan wat de werkelijke beweegredenen van een investeerder zijn. ‘Het is net als een loempia, je weet nooit wat erin zit.’

    24 Maart 2017 is een dag die ze in het Amersfoortse hoofdkantoor van FrieslandCampina niet snel zullen vergeten. Op de aandelenbeurs van Hongkong verliest één onderneming in een tijdsbestek van amper anderhalf uur maar liefst 4 miljard dollar – 85 procent – van haar beurswaarde. De directie van FrieslandCampina kan niets anders doen dan met gebalde vuisten toekijken hoe haar belang in de Chinese melkproducent Huishan Dairy verschrompelt. 

    Dat een beursfonds slecht presteert gebeurt wel vaker. Maar voor het Nederlandse melkbedrijf is de crash van het aandeel Huishan buitengewoon zuur. In 2015 sloot FrieslandCampina een innig samenwerkingsverband met de Chinezen. Het doel: melk in China produceren en verkopen onder de Nederlandse “vlag”. Zo zou er onder de merknaam Dutch Lady melkpoeder in de Chinese schappen moeten belanden. Voor FrieslandCampina was de joint venture een eerste stap in een veelbelovende – en lucratieve – groeimarkt. Er is al jarenlang een tekort aan poedermelk in China en Nederlandse melk wordt er als een kwaliteitsproduct gezien, waar een premium-prijskaartje aan mag hangen. 

    Miljoenenstrop

    Door de enorme koersval dreigt het Chinese avontuur een miljoenenstrop te worden voor het Nederlandse zuivelbedrijf. De ellende houdt bovendien niet op: vorige week werd bekend dat er bij Huishan ook nog eens 318 miljoen euro kasgeld zoek is. Elk spoor van de financiële topvrouw en andere topbestuurders ontbreekt.

    Dat er iets mis was bij de Chinese partner kan overigens ook in Amersfoort geen verrassing zijn geweest. Het rommelde er al langer. Een verslaggever van de Financial Times constateerde eerder dit jaar dat er op enkele Huishan-boerderijen geen echte koeien meer rondliepen. Enkele plastic koeien langs de weg vormden de enige zichtbare herinnering aan de hoogtijdagen van Huishan. Waar de koeien zijn gebleven is een raadsel.

    Wie is het?

    Is FrieslandCampina het slachtoffer van ordinaire oplichting? Was de directie naïef? Of hebben ze in Amersfoort hun huiswerk niet gedaan? Hoe dan ook heeft het bedrijf zich vergist in zijn Chinese partner die, zo blijkt nu, mogelijk al jaren langs de financiële afgrond scheerde. Volgens Haico Ebbers, China-deskundige en hoogleraar Internationale Economie aan de Business Universiteit Nyenrode, kleeft er bijna onvermijdelijk een risico aan het in zee gaan met Chinese partijen. ‘Het blijft bij hen altijd moeilijk om te achterhalen hoe de financiële stromen precies lopen. FrieslandCampina zal in de onderhandelingen geprobeerd hebben om die te achterhalen, maar daar kom je gewoon niet achter. Veel Nederlandse bedrijven hikken daar tegenaan. Ze willen wel meer informatie over een Chinees bedrijf, maar krijgen die vaak niet.’

    Ook consultant Boudewijn Poldermans, China-deskundige en senior partner van adviesbureau CGCB, zegt dat complicaties altijd op de loer liggen. ‘Het is van cruciaal belang om precies te weten met wie je zakendoet, maar bij Chinese bedrijven is het vaak moeilijk om erachter te komen wie er écht achter zit.’ Poldermans wijst op de Chinese overname van voetbalclub ADO Den Haag, waar de nieuwe eigenaar de toegezegde miljoenen schuldig bleef. ‘De gedachte was dat meneer Wang als enige in de club investeerde. Maar bij ADO Den Haag blijkt het om een fonds te gaan waar nog allemaal andere investeerders in zitten. Je kunt dan Wang op de hielen zitten om te betalen, maar hij is afhankelijk van die andere investeerders. Zij weten dat Wang al eerder eens een voetbalclub in China heeft overgenomen die failliet is gegaan en zullen daardoor niet snel geld bijleggen als daarom wordt gevraagd.’

    Loempia

    Het riskante avontuur van FrieslandCampina in China en de verkoop van ADO Den Haag geven aan dat zakendoen met Chinese bedrijven ongewone risico’s met zich meebrengt, of dat nou in China is of hier. Een van de obstakels is volgens de China-experts het boekenonderzoek. Dat is vaak lastig omdat gegevens wel betrouwbaar kunnen ogen, maar het in de praktijk niet altijd zijn. Maar het grootste probleem is dat het vaak vrijwel onmogelijk is om te achterhalen wie er écht aan de touwtjes trekt als uiteindelijk belanghebbende. Op papier heb je een deal gesloten met de eigenaar, maar in werkelijkheid blijkt die dat niet te zijn.

    Het is net als een loempia, je weet nooit wat erin zit

    ‘Het is net als een loempia, je weet nooit wat erin zit,’ kreeg Follow the Money twee jaar geleden toegefluisterd tijdens een koffiepauze in de Amsterdamse Ondernemingskamer. De weinig flatteuze opmerking was gericht op Dawn Galaxy, een hier onbekend Chinees bedrijf dat is gevestigd op de Britse Maagdeneilanden. Het bleek interesse te hebben om de noodlijdende telecomgigant ZED+ over te nemen, een statutair in Nederland gevestigd bedrijf dat op dat moment verwikkeld was in een aandeelhoudersruzie die werd uitgevochten bij de Ondernemingskamer.

    De U-bocht

    Dat Dawn Galaxy gevestigd is op de Britse Maagdeneilanden, en FrieslandCampina’s partner Huishan op de Kaaimaneilanden, is geen toeval. Chinese investeerders maken veelvuldig gebruik van vennootschappelijke constructies via Hongkong en notoire belastingparadijzen als Bermuda, de Britse Maagdeneilanden en de Kaaimaneilanden.

    ‘Het zijn investeerders die op al dan niet legale wijze hun geld in China hebben verdiend en vaak al jaren geleden een groot deel van hun vermogen hebben geparkeerd in een fonds in Hongkong,’ legt Poldermans uit. ‘Hun overgehevelde geld wordt vervolgens weer gecombineerd met dat van andere ondernemers in een buitenlands fonds in een tax haven. En daarmee investeren ze in het buitenland. Het is dan alleen onduidelijk wie er precies achter een investering zit.’

    Enorme kapitaalvlucht

    Deze Chinese kapitaalvlucht heeft de afgelopen jaren een gigantische omvang gekregen. Alleen al in de afgelopen twee jaar is er zo’n 1100 miljard dollar uit China weggesluisd. Dit tot onvrede van de Chinese overheid die haar buitenlandse valutavoorraad zag slinken en de nationale munt yuan aan waarde zag inboeten ten opzichte van de dollar. Een correspondent van NRC signaleerde eerder dit jaar de regering steeds meer maatregelen neemt om de illegale kapitaalvlucht in te dammen. Het overboeken van dollars naar buitenlandse rekeningen is op legale wijze nagenoeg onmogelijk geworden en anticorruptieteams hebben de jacht geopend.  

    Het wegsluizen kan verstrekkende gevolgen hebben. Dagblad Trouw interviewde in 2014 een Chinese kapitaalvluchteling genaamd Sun die via Hongkong de strenge kapitaalrestricties in China had geprobeerd te ontwijken. Hij werd opgepakt, verdween zonder veroordeling vijf jaar in de cel en zijn huis en vermogen werden afgepakt. Sun vertelt in dat interview ook waarom hij koos voor constructies via Hongkong en de Britse Maagdeneilanden. ‘Als er een probleem is, zoals fraude, kan je het bedrijf gewoon opdoeken, vertrekken en ontkennen dat je er ooit iets mee van doen had. Veel mensen in China doen dit.’


    Boudewijn Poldermans

    "Veel investeringen zijn uiteindelijk afkomstig van hoge Partijfunctionarissen. Die willen niet graag dat hun investeringen bekend worden"

    Partijfunctionarissen

    Volgens Ebbers is het intussen een vertrouwd beeld, Chinese bedrijven die hun geld wegsluizen naar safe havens zoals de Maagdeneilanden. Het is een praktijk die “round tripping” wordt genoemd. ‘Door de kapitaalrestricties kunnen ze niet in vrijheid met hun geld doen wat ze willen. Daarom hebben ze hun geld verplaatst naar Hongkong en verre eilanden. Een deel daarvan keert overigens weer terug naar China als “buitenlandse investering” en de rest belandt in onder meer Europa.’

    Deze U-bocht via de belastingparadijzen, waar de werkelijke identiteit van een eigenaar ook gemakkelijk kan worden afgeschermd via een trust, is allesbehalve bevorderlijk voor de transparantie bij overnames. Ebbers: ‘Het geld komt dan uit de Kaaimaneilanden, maar het is moeilijk om te achterhalen wie de echte aandeelhouders zijn. Ik heb het weleens van casus tot casus onderzocht, maar het valt niet goed te achterhalen.’

    Het kunnen afschermen van de identiteit trekt volgens Poldermans ook een aparte doelgroep aan. ‘Veel investeringen zijn ook via-via uiteindelijk afkomstig van hoge partijfunctionarissen of hun familieleden. Die willen graag dat hun investeringen niet bekend worden.’ Bijkomend voordeel van de U-bocht: in tax havens zoals Bermuda, de Kaaimaneilanden en Britse Maagdeneilanden wordt nauwelijks winstbelasting geheven.

    Recente Chinese overnames in Nederland

    1. NXP    

    2016. De Nederlandse chipfabrikant NXP verkoopt haar halfgeleiderdivisie voor 2,5 miljard euro aan Chinese (staats)investeringsmaatschappijen JAC Capital en Wise Road Capital. Een jaar eerder verkocht NXP al haar signaalversterker-divisie voor 1,6 miljard euro aan JAC Capital

    2.  Vivat

    2015:  De Nederlandse verzekeringstak Vivat (SNS Reaal) komt voor 1 euro in handen van de Chinese verzekeraar Anbang. Het ging gepaard met een Chinese kapitaalinjectie van 1,35 miljard euro.

    3.    Kantoren van Delta Lloyd

    2015: Een typisch twijfelgeval. Delta Lloyd verkoopt een grote kantorenportefeuille aan de First Sponsor Group, een Singaporese investeerder gevestigd op de Kaaimaneilanden. Overnameprijs: 226 miljoen euro. Eerder kocht de First Sponsor Group al Holiday Inn hotels in Nederland. Het bezit verder veel vastgoed in China.

    4.      Nedschroef

    2014: Het Nederlandse bedrijf Koninklijke Nedschroef komt voor 325 miljoen euro in handen van het Chinese bedrijf Shanghai Prime Machinery dat gespecialiseerd is in bevestigingsmiddelen.

    5.     ADO Den Haag

    2014: De Haagse voetbalclub ADO wordt voor 8 miljoen euro overgenomen door het Chinese sportmarketingbureau United Vansen. Het leidt tot flinke ophef in de Hofstad, want de Chinezen komen maar niet over de brug met de beloofde miljoenen. De grote boosdoener is de Chinese bestuurder Hui Wang , die echter slechts 48 procent van de United Vansen-aandelen bezit. De grootaandeelhouder met 51 procent van de aandelen is het onbekende Jiahua Oriental Holdings Ltd. Daarnaast is er nog een onbekende aandeelhouder die 0,5 procent aandelen heeft.

    6.      Nidera

    2014: Het Rotterdamse handelshuis Nidera wordt voor 1,3 miljard dollar overgenomen door het Chinese agriconcern Cofco, gevestigd op de Kaaimaneilanden. Het restant van de aandelen (49%) wordt ruim twee jaar later verworven voor 750 miljoen dollar.

    7.   TIP Trailer Services

    2013/2014: Het Nederlandse TIP Trailer Services, marktleider op het gebied van vrachtwagenopleggers, wordt voor ‘honderden miljoenen’ overgedaan aan het Chinese concern HNA Group. ‘De Nederlandse regering moet mij een hoge onderscheiding geven - ik ben de grootste investeerder uit China in Nederland,' aldus de nieuwe Chinese topman in een interview in De Volkskrant. Hij blies echter hoog van de toren, want die eer komt toe aan onderstaand conglomeraat.

    8.   AVR

    2013: Het Hongkong-conglomeraat Hutchison Whampoa (CK Hutchison) neemt voor 943 miljoen het Rotterdamse afvalverwerkingsbedrijf AVR over. Eerder nam het al voor 1,2 miljard euro de Kruidvat Groep (Kruidvat, ICI Paris en Trekpleister) over, en containerterminals in Amsterdam en Rotterdam. De overname verliep via een tussenholding op Hongkong en de Britse Maagdeneilanden.

    Lees verder Inklappen

    Groei én blokkades

    Bij dergelijke “U-bocht”-investeringen met Chinees geld is het dus eigenlijk altijd de vraag met wie je uiteindelijk hebt te maken. Tegelijk neemt het aantal directe investeringen vanuit China in buitenlandse ondernemingen toe. Uit een recent rapport van het advocatenkantoor Baker McKenzie bleek dat China in 2016 in totaal 200 miljard dollar investeerde in het buitenland. Daarvan werd er 46 miljard dollar gestoken in de (gedeeltelijke) overname van Europese bedrijven. Het is bijna een verdubbeling ten opzichte van 2015.  

    De investeringen dienen wel hightech te zijn anders geeft de Chinese overheid geen akkoord. Dit gebeurde onder meer bij de geplande overname van de hotelketen Starwoods door de Chinese staatsverzekeraar Anbang. Deze 14 miljard dollar-deal werd op bevel van de overheid afgeblazen omdat ze vindt dat vastgoed niet langer tot de core business van het bedrijf behoort.

    De voorgenomen overname van Hummer ketste bijvoorbeeld af omdat die niet past in het groene imago

     

    De Chinese overheid probeert volgens Ebbers de regie terug te krijgen over buitenlandse investeringen. ‘De Chinezen hebben vanaf de jaren 90 bedrijven gestimuleerd om te investeren in het buitenland. De overheid bood daarvoor allerlei hulp aan in de vorm van subsidies en zachte leningen. Maar Chinese investeerders deden het heel slecht in het buitenland. De overheid is nu weer wat steviger aan het roer gaan staan en heeft extra restricties gesteld  op buitenlandse investeringen. Als het risico te hoog is, of als het strategisch niet in lijn ligt met het overheidsbeleid, dan gaat een overname niet door. De voorgenomen overname van Hummer ketste bijvoorbeeld af omdat die niet past in het groene imago dat de Chinese regering tegenwoordig wil uitstralen.’

    Hoewel het aantal buitenlandse investeringen toeneemt, blokkeert de Chinese overheid dus ook steeds vaker overnames van bedrijven in het buitenland. In het eerder aangehaalde Baker McKenzie-rapport bleek dat er in 2016 voor een recordbedrag van bijna 75 miljard dollar aan deals afketsten. Het jaar ervoor was dat nog slechts 8 miljard dollar. 'Tegelijkertijd shopt China zelf rond in Europa met een lang boodschappenlijstje, overduidelijk met het doel om strategische technologieën te verwerven,' zei de Duitse vicekanselier Sigmar Gabriel vorig jaar getergd nadat de Duitse regering op haar beurt een Chinese overnames blokkeerde. Zo werd de overname van de Duitse chipfabrikant Aixtron – mede onder druk van de Amerikanen – vorig jaar geblokkeerd omdat de technologie van het bedrijf ook gebruikt wordt voor militaire toepassingen.

     


    Hoogleraar Haico Ebbers

    "We wéten niet precies hoeveel er in Nederland echt wordt geïnvesteerd omdat er veel geld uit safe havens bijkomt. Het is raar dat daar zo weinig aandacht voor is"

    Onbekend Chinees bezit in Nederland

    Chinese investeerders weten Nederlandse bedrijven ook te vinden. Uit de meest recente cijfers van de Rijksdienst voor Ondernemen blijkt dat er in 2015 voor 1,9 miljard euro direct is geïnvesteerd door Chinese bedrijven in de vorm van overnames of joint ventures. Dit bedrag is echter exclusief alle investeringen die lopen via buitenlandse tussenholdings die op bijvoorbeeld de Maagdeneilanden of Kaaimaneilanden zijn gevestigd. De Nederlandsche Bank registreert naast de overnames ook de directe investeringen in Nederlandse aandelen en andere beleggingen en komt daarmee uit op een totaalbedrag van ruim 20 miljard euro dat de Chinezen in 2015 hier uitgaven.  

    Maar ook DNB houdt geen rekening met de Chinese U-bocht-investeringen. Het werkelijke bedrag aan investeringen met een Chinese herkomst moet dus veel hoger zijn dan uit de officiële cijfers blijkt. Ebbers: ‘We wéten niet precies hoeveel er in Nederland echt wordt geïnvesteerd, omdat er veel geld uit die safe havens bijkomt. Het is raar dat daar zo weinig aandacht voor is.’ 

    Grijze motieven

    Dat er aan het blind accepteren van geld met een schimmige herkomst grote risico’s kleven heeft de affaire rond de Chinese eigenaar van ADO Den Haag op pijnlijke wijze duidelijk gemaakt, vindt Ebbers. De werkelijke reden voor de investering bleek een andere te zijn dan liefde voor voetbal, laat staan de de Haagse club. ‘De investeerders wilden eigenlijk helemaal niks met ADO Den Haag, ze wilden alleen de Chinese overheidssubsidies binnenhalen die je kunt krijgen voor het starten van voetbalinitiatieven. En daar hadden ze een internationaal vehikel voor nodig. Als je als ADO Den Haag dan denkt dat de investeerders de club groot willen maken dan is dat een verkeerde aanname, want zij hebben andere beweegredenen,’ zegt Ebbers. ‘Eigenlijk kom je er nooit helemaal achter wat de werkelijke agenda is achter een Chinese overname.’

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Dennis Mijnheer

    Gevolgd door 1051 leden

    Ontspoorde bedrijfskundige die alles wil weten van mannen en vrouwen met witte boorden. Tags: fraude, witwassen, omkoping.

    Volg Dennis Mijnheer
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren