De Val van SNS Reaal (recensie)

    De vijf journalisten van Het Financieele Dagblad wisten met hun boek De Val van SNS Reaal als eerste de schappen te vullen. Maar de snelheid ging - op twee hoofdstukken na - ten koste van de kwaliteit.

    De vijf journalisten van Het Financieele Dagblad lagen  met hun boek ruim een maand eerder in de winkel dan hun NRC-concurrenten, die gisteren hun SNS-reconstructie presenteerden tijdens een debat in De Balie. Maar de snelheid ging ten koste van de leesbaarheid. Het eerste hoofdstuk van het boek De Val van SNS Reaal heeft – met dank aan vastgoedondernemer Klaas Hummel en oud-Bouwfonds topman Cees Hakstege – meerdere nieuws-items opgeleverd met in de slipstream een rel waarover auteur Vasco van der Boon zich desgevraagd nogal over verbaasde. Maar zowel Hakstege als Hummel zijn vastberaden om een kort geding door te zetten, zo blijkt uit berichtgeving van Vastgoedmarkt.

    Trade-off

    Het eerste hoofdstuk, getiteld ‘De staart van de komeet’ draait vooral om het zakelijke duo Willem Endstra en Klaas Hummel. Zoals bekend was Bertus Pijper, directeur Bouwfonds Property Finance, dikke maatjes met het duo. Bouwfonds verzorgde het gross van hun financieringen, waaronder de aankoop in 2002 van het World Fashion Centre. Het doel: aankopen (met geleend geld van Bouwfonds PF) en snel doorverkopen. Financiering werd ad hoc geregeld, zo valt te lezen. ‘In het vliegtuig naar de Zuid-Franse vastgoedbeurs Mipim in Cannes gaat Hummel even naast Pijper zitten en vraagt hem een overbruggingskrediet ter waarde van 170 miljoen gulden.’ Een behoorlijk droge zin die wel iets meer kleur had mogen krijgen. Het eerste hoofdstuk is sowieso gortdroog opgeschreven en springt van de hak op de tak. Personages als Hummel krijgen nauwelijks een introductie, er wordt heen-en-weer in de tijd gesprongen en citaten lijken ogenschijnlijk lukraak te worden geciteerd uit tapgesprekken tussen Endstra en Hummel. Daarnaast worden er geheime notulen aangehaald van de raad van bestuur van Bouwfonds, maar de context ontbreekt grotendeels. Het lijkt vooral op één groot krantenartikel waar de lezer halverwege invalt. Het omstreden en slordige hoofdstuk is de belangrijkste trade-off van het claimen van primeurs.

    Bertus Pijper's buikgevoel

    De kans is klein dat iemand helemaal wordt meegezogen in het verhaal, maar desondanks valt er toch wat te destilleren over de cultuur bij Bouwfonds onder leiding van ceo Bertus Pijper. Zo wordt er geschreven: ‘vanaf de oprichting door Bertus Pijper in 1991 tot ver in 2009 kiest Property Finance vrijwel altijd optie twee: geef een klant in problemen nieuw krediet.’ Daarnaast worden er in het boek verschillende problemen geadresseerd zoals dat Bouwfonds in eerste instantie enkel kortlopende leningen (<1 jaar) verstrekte, maar in alle vastgoed-euforie de looptijden oprekte tot drie jaar en daaroverheen. En het maximale krediet per persoon werd losgelaten. ‘De bank opent daarmee de deur voor een concentratie van risico’s bij een klein aantal schuldenaren. SNS zal zich later pijnlijk met de gevolgen dit Bouwfondsbeleid geconfronteerd zien. […] Als SNS Reaal in 2013 genationaliseerd moet worden, zijn de externe onderzoekers verbijsterd over de afhankelijkheid van de vastgoedbank van een tiental klanten die elk met veel geld SNS projecten konden financieren.’ Een daarvan is de projectontwikkelaar Roger Lips die hoofdstuk 5 krijgt toebedeeld. De onpeilbare Lips komt in het hoofdstuk redelijk tot leven en er vindt – eindelijk – wat duiding plaats. Lips is een grote kredietnemer. ‘[Hij] heeft binnen anderhalf decennium het astronomische bedrag van 370 miljoen euro van SNS Property Finance kunnen lenen. Dat komt neer op 10 procent van het eigen vermogen van de bank-verzekeraar. Daarmee loopt de bank bij één klant een ongebruikelijk hoog risico.’ Dit soort duiding ontbreekt grotendeels in het boek: pas in de epiloog wordt er een soort samenvatting gegeven wat er nu op hoofdlijnen verkeerd is gegaan bij SNS. Terwijl dat toch uit het boek zou moeten blijken.

    Het calimero-denken

    Het boek begint eigenlijk pas echt in hoofdstuk 2. Daar komt de brave ontstaansgeschiedenis van bank-verzekeraar SNS Reaal ter sprake en de entree van Sjoerd van Keulen, die in eerste instantie niet zat te springen voor een directiefunctie bij die ‘slaperige provinciaalse tent’ genaamd SNS Reaal. Van Keulen wordt wat tot leven gebracht aan de hand van onder meer zijn vernieuwende kunst-smaak voor Cobra-schilders als Karel Appel. Het SNS-dreamteam – de ‘aanvaller’ annex bestuursvoorzitter Sjoerd van Keulen en zijn protegé Ronald Latenstein (destijds CFO, later CEO) - gaan persconferenties niet meer in saaie zaaltjes houden maar in het Hilton hotel. Er verschijnen daarnaast een paar goede anekdotes over hoe Van Keulen het sexappeal-loze imago van SNS wilde wegwerken, evenals het door hem zo gehekelde ‘calimerodenken’.

    Happy end

    Het boek kabbelt vervolgens voort en wordt pas echt interessant bij hoofdstuk 9 en 10. Daarin wordt in ongeveer 70 pagina’s nauwgezet uit de doeken gedaan welke (wanhopige) pogingen er door toenmalig ceo Ronald Latenstein en co. zijn ondernomen om SNS Reaal te behoeden voor nationalisatie. Het levert een gedetailleerde reconstructie op tussen SNS-bestuurders en commissarissen enerzijds en starre ambtenaren zoals Jan Sijbrand (directeur Toezicht bij DNB), Gita Salden (directeur Financiële Markten bij het ministerie van Financiën), de topambtenaar Hans Vijlbrief van Financiën, en ambtenaren van de afdeling Mededinging van de Europese Commissie anderzijds. En daartussen loopt nog de gewiekste Rolly ridder van Rappard, mede-oprichter van CVC Capital Partners die tot aan de nationalisatie betrokken was bij een privaat reddingsplan voor SNS Reaal. De laatste twee hoofdstukken geven een fraai, gedetailleerd inzicht in de processen die in de aanloop naar de nationalisatie afspeelden bij zowel SNS als op de departementen. Het zorgt ervoor dat het boek op de valreep nog met een  tevreden gevoel dichtgeslagen kan worden.

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Dennis Mijnheer

    Gevolgd door 1101 leden

    Ontspoorde bedrijfskundige die alles wil weten van mannen en vrouwen met witte boorden. Tags: fraude, witwassen, omkoping.

    Volg Dennis Mijnheer
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren