Theatergezelschap De Verleiders is terug, ditmaal met een voorstelling over de donkere kanten van het Nederlands zorgstelsel. Wie rekent op een avondje zorgeloos achterover leunen komt bedrogen uit. De acteurs adviseren het publiek tijdig te sterven, bieden een inkijkje in het werkgebied van de zorg-maffiosi en tonen hoe het verlangen naar het grote geld arts en patiënt tot waanzin drijft. FTM sprak met een van de geestelijk vaders, George van Houts, over de populaire theatershow.

    De bezoekers van schouwburg Utrecht ontvangen bij binnenkomst een bijsluiter. Enkele bijwerkingen die kunnen optreden na het zien van de voorstelling van vanavond zijn: ongecontroleerde emotionele uitbarstingen, woedeaanvallen, duizeligheid maar ook aandrang tot demonstreren tegen het huidige zorgbeleid. Alles duidt erop dat het een pijnlijke avond wordt, want theatergezelschap De Verleiders opereert zonder verdoving. In hun nieuwste voorstelling, genaamd ‘Slikken en stikken,’ nemen ze het Nederlands zorgstelsel onder de loep. Het gezelschap bestaat uit: Victor Löw, Leopold Witte, Tom de Ket, Martijn Fischer en George van Houts.

    Theater maken of activisme?

    Slikken en stikken’ is inmiddels de vierde voorstelling van De Verleiders. Eerder brachten zij ‘De casanova's van de vastgoedfraude,’ ‘De val van een super-man’ en ‘Door de bank genomen’. Die laatste voorstelling bereikte zelfs de Tweede Kamer. Rode draad door de voorstellingen is dat ze gaan over dilemma’s, menselijke zwakheden, intriges en over de vraag  waar de ingrijpende beslissingen van de ‘boven ons gestelden’ op gebaseerd zijn. Beslist geen lichtvoetig vermaak, maar shows die aanzetten tot nadenken, discussie uitlokken en de toeschouwer van tijd tot tijd bij de strot grijpen. Er zit een zeker activisme in het werk van De Verleiders. Maar waar ligt de grens tussen theater maken en activisme?

    'Het moet ergens over gaan en vooral over de onderwerpen die nu spelen.’

    ‘Die grens begint te vervagen,’ zegt acteur George van Houts, die samen met Tom de Ket de voorstelling schreef. ‘In de eerste plaats ben ik theatermaker. Maar ik word zelf helemaal niet warm van theater dat nergens over gaat. Ik wil wel theater maken dat als theater kwalitatief is. Mensen moeten doodstil worden van ontroering, of van afgrijzen, of ze moeten huilen van het lachen. Het moet ergens over gaan en vooral over de onderwerpen die nu spelen.’

    Brief van zorgverzekeraar

    Niet iedereen keek handenwrijvend uit naar de nieuwste show van De Verleiders. Bij een van de grote zorgverzekeraars zagen ze de bui al hangen: ‘Toen wij aankondigden een voorstelling over de zorg te maken, kregen we een brief van een grote zorgverzekeraar. Een voorlichter wilde graag de visie van de verzekeraar op de zorg en hun werk met ons delen. Want zij achtten het in ons belang dat wij een genuanceerd beeld schetsen.’ Van Houts vertelt dat hij vriendelijk heeft bedankt. ‘Bij de Verleiders praten we van te voren niet met mensen die in het veld werkzaam zijn. Dan wordt je beeld veel te genuanceerd. Wij willen na afloop praten. Ik moet alleen zorgen dat wat ik vertel voor 95 procent waar is — 5 procent is dan interpretatie.’

    Het doek gaat op, acteur Martijn Fischer zet direct de toon met het lied ‘Mens durf te sterven’. De dood is één van de centrale thema’s in de show. Van Houts: ‘We zijn als samenleving verwende kinderen qua gezondheid. Lijden bestaat niet meer, daar willen we niet aan. Mensen willen steeds ouder worden en voor haast ieder ongemak wordt een pilletje of behandeling ontwikkeld. En dat allemaal voor een gevecht dat niet te winnen is, want we gaan dood.’


    George van Houts

    "Als ook maar de helft waar is van wat in dat boek van Peter Gøtzsche staat dan is dat regelrechte maffia"

    Huiskamermaffia

    Op die manier zouden we de zogenoemde zorg-maffiosi in de kaart spelen. Maar wie zijn die dat eigenlijk, de zorg-maffiosi? ‘Heb je een uurtje,’ lacht Van Houts. ‘De duidelijkste is Big Pharma, als ook maar de helft waar is van wat in dat boek van Peter Gøtzsche staat, dan is dat regelrechte maffia. [Gøtzsche schreef een geruchtmakend boek over de gevaren van geneesmiddelen en de dubieuze praktijken waarmee farmabedrijven die aan de man brengen, red.] Wat die doen om testresultaten om te buigen of onder het vloerkleed te vegen, omdat bijvoorbeeld Seroxat verkocht moet worden, dat noem ik maffia. Maar je hebt het ook op kleine schaal. Je hebt in Nederland heel veel van die zorgbemiddelingskantoortjes, vaak éénpittertjes, die helpen met het beheer van het persoonsgebonden budget. Daar zouden ze eens onderzoek naar moeten doen, want daar wordt veel mee gerommeld. Soms krijgt de hulpbehoevende maar de helft of een derde waarvoor de PGB is aangevraagd. Dat is dan weer een soort huiskamermaffia.’

    Bij de totstandkoming van ‘Slikken en stikken’ baseerde Van Houts zich niet alleen op boeken en krantenartikelen, hij heeft ook zijn eigen ervaringen met de zorg in de voorstelling verwerkt. Zo vertelt Van Houts het publiek openhartig over zijn vader, die zijn laatste levensjaren sleet in een verpleeghuis. ‘Mijn vader heeft drie jaar gecrepeerd in het verpleeghuis. ’s Morgens hielp iemand van de familie hem uit bed naar de recreatiezaal, en als we ’s avonds terugkwamen zat hij nog precies op dezelfde plek.’ 

    De Vinkjescultuur

    Van Houts visie op de zorg is ook beïnvloed door de dood van zijn vorige vrouw, actrice en theatermaker Leonoor Pauw, die leed aan borstkanker. ‘Als ik nu kanker krijg, zou ik geen chemo nemen,’ zegt hij. ‘Omdat ik de statistieken over chemo om mijn oren heb gekregen. En ook door dat wonderlijke onderzoek onder oncologen waar ze gevraagd wordt: “als u kanker krijgt neemt u dan zelf chemo?” Dan zegt toch 70 tot 80 procent “nee”. Mijn vorige vrouw is  overleden aan de chemo en niet aan de kanker — chemo sloopt je. Het traject met de chemo duurde drie jaar lang. De ene kuur werkte niet en de andere had teveel bijwerkingen, en dat sloopt.’

    ‘Uiteindelijk gaat het er alleen maar om dat de dokter een soort protocol moet volgen’

    In die periode zag hij ook hoezeer de dokter bevangen was door zijn beeldscherm. Dat vormde de inspiratie voor een van de scenes in ‘Slikken en stikken,’ waarin Van Houts Peter de Kort speelt, een vlotte consultant die Het Rode Hart ziekenhuis helpt met de overstap naar een toekomstig bedrijfsmodel. Om die overstap te bespoedigen introduceert de consultant moderne ICT-systemen. Die systemen maken de dokter en patiënt totaal radeloos. Van Houts ‘De patiënt bestaat pas als de tijd in de spreekkamer is begonnen en hij verschijnt op het scherm. En de laatste ontwikkeling is dat de arts alleen maar in paniek is om zijn nieuwe monitoringssysteem waar hij allerlei vinkjes moet zetten. Uiteindelijk gaat het er alleen maar om dat de dokter een soort protocol moet volgen. Hij moet zijn vinkjes zetten, dan is het goed. Dat is een kanker die bijvoorbeeld ook woedt in het onderwijs.’

    Een alternatieve zorgverzekeraar

    Anders dan bij de vorige voorstelling van De Verleiders, zit er in deze show geen duidelijk beleidsvoorstel. ‘We zijn er meer om de discussie aan te jagen en bewustzijn te creëren,’ zegt Van Houts. ‘Bij Big Pharma doen we dat door te laten zien dat het gewoon als een maffia structuur functioneert, maar aan de andere kant zetten we daar tegenover dat je zelf als mens of een verwend klein kind bent of je sterfelijkheid niet wilt aanvaarden.’ Wel overweegt het theatergezelschap zich te verbinden aan het nieuwe initiatief van Buurtzorg-baas Jos de Blok. Die ontwikkelt op dit moment een alternatieve zorgverzekeraar. Van Houts: ‘Die zorgverzekeraars zijn heel erg hybride, want het zijn geen echte bedrijven maar ook niet meer de coöperaties van weleer. Ze moeten bedrijfsresultaten behalen en reserves aanleggen die naar mijn idee veel te hoog zijn. Eigenlijk zouden we weer terug moeten naar zo’n onderlinge zorgverzekeraar, de coöperatie gedachte. De Blok is met zoiets bezig.’

    Al dertig jaar drink ik een fles per dag

    Geregeld krijgt het publiek een spreekwoordelijke schop onder de kont. De Verleiders zien de patiënt niet als weerloos slachtoffer: ‘Laat je eigen verantwoordelijkheid niet achter in de wachtkamer,’ zegt Van Houts daarover. Toch gelooft de theatermaker niet in de hype met superfoods  en de toegenomen populariteit van een strikt sportschoolregime. ‘Je kan beter — om met Herman Brood te spreken — kort en goed leven en ervan genieten dan dat je als een asceet op een rijstkorrel en een vingerhoed water 130 wordt. Wat heb je daar nou aan? Ik ben een enorme wijndrinker en dat vind ik geweldig. Al dertig jaar drink ik een fles per dag. Zo lang je verder beweegt en goed eet, is er niets aan de hand.’ Mens durf te sterven, zo klinkt het een aantal keer tijdens de voorstelling.

    ‘Ik ben ook volledig voor het afschaffen van de war on drugs,’ gaat Van Houts verder. ‘Vrijgeven alles. En dan hoef je misschien maar 10 procent van wat we aan de war on drugs besteden, te spenderen aan voorlichting en afkickklinieken voor mensen die er te ver mee gaan. Nu krijgen die mensen ook drugs bij de psychiater. Heroïne was vroeger een medicijn, cocaïne was een medicijn. Alle soldaten in de Eerste Wereldoorlog kregen cocaïne mee, want daar konden ze goed op vechten en het was een prima pijnstiller. Als je nu naar de psychiater gaat en je krijgt een medicijn, dan is het vaak verwant aan amfetamine of opium.’

    Acteur Tom de Ket noemt tijdens een monoloog de DSM, dat gebruikt wordt als classificatiesysteem voor psychiatrische stoornissen, een ‘marketingfolder voor Big Pharma’. Van Houts licht dat toe: ‘Hoe halen we het nou in ons hoofd dat één op de zes mensen aan ADHD zou leiden? Ik heb een heel mooi boekje van professor Pieter Duker, die gewoon zegt: ADHD bestaat niet. Het zijn gedragsproblemen en die zijn heel goed te behandelen, maar ADHD als chemische onbalans bestaat niet.’


    De Verleiders

    "Op één voorwaarde wil de machtige Pharma-baas een prijsverlaging overwegen: als Edith haar tieten laat zien"

    Lagere medicijnprijzen

    De kans dat minister van Volksgezondheid Edith Schippers de voorstelling zal bezoeken is gering. Ze is voor een discussiebijeenkomst na afloop van de show uitgenodigd nadat ze een eerdere uitnodiging de show te bezoeken heeft afgewezen. Vermoedelijk heeft dat iets te maken met de rol die de minister toebedeeld krijgt in de voorstelling. Tijdens een scene over hoge medicijnprijzen wordt Schippers gespeeld door Van Houts, die voor de gelegenheid een rokje draagt. Bedeesd en ietwat verlegen stapt zij het kantoor van een grote farmabaas binnen. Op beleefde toon vraagt ze hem eens te spreken over de prijzen van zijn pillen. De farmabaas — door Victor Löw consequent vertolkt als een Amerikaans sprekend maffiafiguur — ontsteekt in grote woede. Hoe haalt een minister van zo’n klein landje het in haar hoofd? Schippers wordt bedolven onder een tirade en krimpt haast ineen van angst en ongemak. Op één voorwaarde wil de machtige farma-baas een prijsverlaging overwegen: als Edith haar tieten laat zien. Of ze dat ook doet, zullen we niet verklappen.

    Hoewel het een persiflage is die niets van doen heeft met de werkelijkheid, is de onderliggende boodschap hier volgens Van Houts er wel een met realiteitszin. ‘Big Pharma heeft door het patentrecht een gigantisch kwalijke uitwerking op de betaalbaarheid van het zorgstelsel. Het is belachelijk wat ze met die prijzen kunnen doen. Je wordt er bijna socialist van. Dat je zegt: die hele farmasector moet genationaliseerd worden — of afschaffen van het patentrecht.’

    'Ik geloof niet in genezen met winstoogmerk'

    Wat rest is de schuldvraag. Wat is nu eigenlijk de bron van alle ellende die door De Verleiders wordt verbeeld? Een vraag die wellicht te complex is voor een sluitend antwoord. Van Houts: ‘De gemeenschappelijke noemer, de grootste oorzaak is dat we het gezamenlijke hebben weggesneden uit de samenleving. De coöperatiegedachte, die moet weer terug, en dan helemaal de coöperatie zonder winstoogmerk. Een ziekenfonds op het gebied van ziekte en dood is toch beter. Ik geloof niet in genezen met winstoogmerk.’

    De voorstelling ‘Slikken en stikken’ speelt nog tot eind januari van 2017 in theaters door het hele land.

    Trailer van Slikken en Stikken

    Over de auteur

    Jeffrey Stevens

    Gevolgd door 258 leden

    Jaagt op mensen en systemen die de Nederlandse zorg schade toebrengen.

    Lees meer

    Volg deze auteur
    Dit artikel zit in het dossier

    Wat maakt onze zorg zo duur?

    Gevolgd door 838 leden

    In het dossier 'wat maakt onze zorg zo duur?' doen wij onderzoek naar de zorgkosten. Ieder jaar geven we met z'n allen weer m...

    Lees meer

    Volg dossier

    Dit artikel krijg je cadeau van Follow the Money.

    Diepgravende onderzoeksjournalistiek kost tijd en geld. Steun ons en

    word lid