Een Friese vishandelaar ligt in de clinch met ‘de bromberen van bijzonder beheer’. Houdt Rabo zich wel aan afspraken met een medecrediteur, de gemeente Wymbritseradeel?

    'Ik moet je wel waarschuwen', zegt financieel adviseur Folkert Fennema. 'Als je bij dit bedrijf naar binnen gaat, dan ga je behoorlijk naar vis stinken.' Voormalig bankier Fennema staat Eeuwke Damstra bij, een Friese ondernemer die zoetwatervis zout en droogt. Damstra is een van de weinigen die dit product, dat gretig aftrek vindt bij Russen, op industriële wijze bewerkt. Voor de Rus is de gezouten gedroogde vis het equivalent van het Nederlandse kaasplankje bij een biertje. Wekelijks gaan er ruim tienduizend vissen, zoals voorntjes, door de handen van de vier medewerkers van Damstra. Fennema is niet ingehuurd om Damstra te adviseren over hoe hij zijn bedrijf moet runnen, maar om hem bij te staan in een conflict met de afdeling bijzonder beheer van Rabobank Sneek-Zuidwest Friesland. Vorige maand werd bekend dat toezichthouder AFM een onderzoek start naar bijzonder beheer, onder meer omdat er steeds meer signalen komen van ondernemers die in de clinch liggen met deze ‘intensive care’-afdelingen van de bank.

    Machine laten ontwerpen

    Damstra begeeft zich op een markt die wordt gedomineerd door kleine spelers: particulieren die voor eigen gebruik drogen, en visrokerijen die het als bijhandel zien. Damstra Visgroothandel is in die wereld een van de weinige spelers die het professioneel aanpakt. 'Het is een gat in de markt', zegt Damstra. 'Moderne rookmachines kunnen ook vis drogen, maar lang niet zo goed als wij. Ik heb een gepensioneerd ingenieur speciaal een droogmachine laten ontwerpen', vertelt hij trots als hij de deur opentrekt van een van de droogkamers vol met aan stokken gerijgde visjes.

    damstra Eeuwke Damstra bij gedroogde vis

    Om zijn machine te kunnen bouwen, klopt Damstra bij Rabobank aan voor financiering. De eerste jaren zijn vallen en opstaan voor de Fries uit Woudsend. 'Er was niks, je moet alles zelf bedenken. Als je een nieuwe machine bouwt, gaat er ook wel eens wat mis,' zegt Damstra. De investeringen in de droogmachine vallen hoger uit dan gepland en in 2008 sloeg de economische crisis ook bij Damstra toe. Hij heeft een extra lening van 225.000 euro nodig en wordt overgeplaatst naar de afdeling bijzonder beheer. 'Dan kom je bij de bromberen van de bank. De eerste keer was ik diep onder de indruk. De tweede keer heb ik besloten om terug te brommen. Nou, dat doe ik nog steeds, dat vinden ze niet zo leuk,' zegt Damstra met trotse koppigheid.

    Gemeente springt bij

    Om te voorkomen dat Damstra Visgroothandel VOF ten onder gaat, springt ook de gemeente Wymbritseradeel in 2009 bij met een zogeheten BBZ-lening van 125.000 euro. Dat is een soort bijstand voor ondernemers die tijdelijke problemen hebben, maar in principe een gezond bedrijf hebben. Omdat het merendeel van de zekerheden al aan Rabobank is vergeven en de gemeente dus veel risico loopt, stelt de gemeente enkele voorwaarden. Zo mag Rabobank een tijdelijke lening van 225.000 euro niet opeisen voordat een oude viswinkel van Damstra, die als onderpand voor die lening dient, is verkocht. Ook mag Rabobank geen hogere aflossingen eisen en moet het rekeningcourantkrediet met 25.000 euro verhoogd worden tot 150.000 euro. Al die voorwaarden moeten voorkomen dat Rabobank haar eigen schaapjes op het droge brengt en er voor Damstra minder financiële ruimte overblijft om de gemeentelening af te lossen.

    Winstgevend

    Ondanks de moeilijke start weet Damstra, die jaarlijks zo’n één miljoen euro of meer omzet, elk jaar zijn rente en aflossing te betalen. Ook draait hij sinds 2009 winst, op één jaar na, zo blijkt uit de jaarrekening. De nettowinst bedroeg steeds een paar procent van de omzet en steeg vorig jaar tot 6,8 procent. 'We hebben vorig jaar een mooie winst gemaakt van 67.000 euro en dit jaar maken we nog meer winst. Ik zat eind september al op de omzet die we vorig jaar in het hele jaar maakten. Ik verwacht dit jaar 300.000 euro extra om te zetten, ondanks de boycot van Poetin', vertelt Damstra in de kleine no-nonsense bedrijfskantine waar krantenknipsels over vis aan de muur hangen en een filterkoffieapparaat en pakjes cup-a-soup het aanrecht domineren. 'Het gaat gewoon hartstikke goed.'
    'Ik kreeg een acceptgiro van de bank dat ik 225.000 euro moest betalen'
    Maar Damstra vreest wel dat de winst dit jaar een flinke knauw krijgt van zo’n 20.000 euro door juridische kosten die hij maakt in zijn gevecht tegen zijn huisbankier. 'Ik kreeg begin dit jaar een acceptgiro van de bank: dat ik op die en die datum de lening van 225.000 euro moest inlossen. Dat geld is er natuurlijk niet in een keer', zegt Damstra. Bij opeising zou ook de aflossing, of zelfs de gehele gemeentelening, op het spel kunnen komen te staan. Van de BBZ-lening is al meer dan de helft afgelost, maar er staat nog altijd ruim 50.000 euro open.

    'Ik teken helemaal niets'

    'De bank was aan het klieren, aan het eikelen, om mij onder druk te zetten', zegt Damstra. Als hij later bij bijzonder beheer langsgaat, komt de aap uit de mouw: de bank wil niet per se zijn geld terug, maar wil dat Damstra toch extra gaat aflossen. Ook willen ze het rekeningcourantkrediet van 150.000 euro met 25.000 euro inkrimpen.'
    'Ik zei tegen Betty: "maak die 50.000 euro maar even over naar een andere bank", maar toen was alles al geblokkeerd'
    Dat Rabobank de afspraak met de gemeente negeert door de lening tóch op te eisen, schiet Damstra in het verkeerde keelgat. 'Toen was ik het zat met die jongens en ik zei dat ik niets zou tekenen. Ik had op dat moment nog zo’n 50.000 ruimte op mijn rekeningcourantkrediet. Toen ik na dat gesprek buiten stond, zei ik tegen mijn vrouw Betty: boek dat geld maar even over naar een andere bank. Maar dat kon al niet meer. Alles was in een keer geblokkeerd, meteen. Ik kon geen loon meer betalen, geen leveranciers, niets.'

    Onder protest tekenen

    Om uit de impasse te komen, gaat Damstra ‘onder protest’ toch akkoord met een extra aflossing van 18.000 euro per jaar en de inperking van het rekeningcourantkrediet. De lening van 225.000 is verlengd tot 1 januari volgend jaar. Het totaal aan aflossingen van Damstra op zijn leningen is door de deal opgelopen tot zo’n 50.000 euro per jaar, naast de rentelast van ruim 60.000 euro. 'Ik betaal woekerrentes', zegt Damstra. 'Op mijn rekeningcourant betaal ik bijna 10 procent rente. Die hoge rente en de extra aflossing kan ik wel betalen, maar het beperkt me in mijn handel en groei. Als ik een gewone rente van 4 of 5 procent zou betalen en ik had niet de juridische kosten, dan scheelt me dat zo 30.000 euro. Daar kan ik een trailer vis van kopen, die ik als gedroogde vis met de helft winst weer door kan verkopen.'

    Iedereen is dossier kwijt

    Damstra wil Rabobank alsnog dwingen om zich aan de deal met de gemeente te houden, desnoods via juridische weg. Probleem daarbij is dat Damstra zelf geen bewijs meer heeft dat Rabobank akkoord is gegaan met de voorwaarden van de gemeentelijke lening. En ook Wymbritseradeel is tijdens een gemeentelijke fusie het dossier kwijtgeraakt. Rabobank houdt dus de sleutel in handen. In april erkent de bank in een brief dat zij zich inderdaad hebben gecommitteerd aan de voorwaarden van de gemeente. 'Later ontkende Rabo die toezegging aan de gemeente weer', zegt Fennema. En in oktober komt de bank plots op de proppen met een brief uit 2009, waarin ze verklaren akkoord te gaan dat 'de lening […] wordt gehandhaafd als overbruggingslening inzake de voorgenomen verkoop van het pand […]. Bij verkoop dient de volledige verkoopopbrengst van het pand aangewend te worden als aflossing […].' Die wollig geformuleerde toezegging aan de gemeente geeft volgens de bank voldoende ruimte om het krediet alsnog terug te eisen als de lening afloopt, ook al is de viswinkel nog niet verkocht. Damstra Rabo De inperking van het rekeningcourantkrediet door Rabo is na enkele maanden toch teruggedraaid, maar Eeuwke Damstra wil ook dat de extra aflossingsverplichting van tafel gaat. Daarnaast wil hij af van de dreigende opeising van de lening van 225.000 euro per 1 januari 2015, en die als een zwaard van Damocles boven zijn hoofd hangt. 'Ik heb er geen stress van, maar het is wel spannend', zegt Damstra. 'Als ondernemer ben je ook verantwoordelijk voor je personeel. Als ze het voor elkaar krijgen om mijn bedrijf de nek om te draaien, zijn ook mijn werknemers de lul. Die jongens werken al jaren voor mij, sinds ze uit de schoolbanken komen. Die hebben ook een huis gekocht, een gezin gesticht.'

     'Geen compromis meer'

    Damstra is niet meer bereid om nog compromissen te sluiten over de eerdere afspraak tussen Rabobank en de gemeente. 'Het is heel simpel: Rabobank heeft een harde belofte gedaan en moet zich daar aan houden.' De ondernemer heeft inmiddels een gerechtelijk getuigenverhoor aangevraagd om twee bankmedewerkers onder ede te laten vertellen over de precieze garanties die de bank heeft gegeven aan de gemeente. Ook heeft hij een emailadres stoprabobanksneek@gmail.com aangemaakt, in de hoop dat ook andere ondernemers die problemen ervaren met de lokale bank, zich bij hem melden.

    Onderpand of koppigheid?

    De vraag komt op waarom Rabobank zich zo hard opstelt tegen een winstgevend bedrijf dat zijn rente en aflossing keurig betaalt. 'Soms heb ik moeilijke zaken,' zegt financieel adviseur Fennema. 'Dan kan ik de opstelling van de bank deels wel begrijpen. Maar dit gaat echt nergens over. Het is een rendabel bedrijf, er is geen heel hoge financiering. Ik zie hier een buitengewoon gezonde onderneming. Wat je ziet is dat Eeuwke een authentiek ondernemer is, die draait er niet omheen, ook niet tegen de bank. De cultuurclash tussen deze ondernemer en de stugge medewerkers van bijzonder beheer, die kan haast niet groter. Dat Eeuwke niet gedwee is, de discussie aangaat, dat kunnen ze niet hebben. Daar zit het hem in. De bank zegt hiermee: wij bepalen hoe het hier gaat.'
    'Voor mij is het goud waard, maar voor een ander is het niets'
    Maar mogelijk speelt nog iets een rol. De lokale Rabobank in Sneek (drie miljard aan leningen en 16 miljoen euro winst in 2013) heeft weinig te klagen over de aflossingen van Damstra, maar wordt misschien wel zenuwachtig van het onderpand. Rabobank Sneek, dat tien bijkantoren heeft van Wommels tot Lemmer, heeft in totaal drie leningen uitstaan bij Damstra. Een rekeningcourantkrediet voor werkkapitaal van maximaal 150.000 euro (geen onderpand); een lening van 225.000 (als onderpand de oude viswinkel die voor 169.000 te koop staat). En een lening van iets meer dan 300.000 met als onderpand het huidige bedrijfspand van Damstra. 'Door die droogmachine is het een heel specifiek pand,' zegt Damstra. 'Voor mij is het goud waard, maar voor een ander is het niets.'

    Duimschroeven aandraaien

    Als het onverhoopt misgaat met Damstra Visgroothandel kan de bank dus naar een deel van zijn geld fluiten. En daar worden de kredietbeoordelaars van bijzonder beheer iebelig van. Zij zijn een apart team binnen bijzonder beheer dat nooit ondernemers spreekt, maar puur de kredieten beoordeelt op basis van cijfertjes, spreadsheets en rekenmodellen van de bank. Als zij de risico’s te groot vinden, is de kans groot dat de accountmanager van bijzonder beheer de opdracht krijgt om de duimschroeven aan te draaien bij de ondernemer.
    'Het is puur een modegril. Gezond verstand is ver te zoeken'
    Fennema, die vroeger zelf bankier was bij Friesland Bank, zucht er van. 'Toen ik vroeger bij de bank werkte, was het credo: wij financieren op basis van gezonde kasstroom, niet op basis van de dekking van het onderpand. Tegenwoordig lijkt het helemaal omgekeerd. Er wordt bij Bijzonder Beheer vooral naar dekking gekeken. Het is puur een modegril, het gezond verstand is ver te zoeken.' Rabobank Nederland zegt in een reactie niet inhoudelijk te willen reageren op individuele zaken.

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Joris Heijn

    Joris Heijn (1985) studeerde Internationale Betrekkingen in Groningen, maar wilde eigenlijk liever journalist worden. Deed da...

    Volg Joris Heijn
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren
    Dit artikel zit in het dossier

    Bijzonder Beheer

    Gevolgd door 354 leden

    Tienduizenden ondernemers zijn ondergebracht bij de gevreesde afdeling Bijzonder Beheer, de ziekenboeg van de bank waar slech...

    Volg dossier