De wel heel erg handige jongens van MKB Fonds

    In zeven jaar bijna risicovrij binnenlopen met inzet van andermans geld? U bent er vast niet uitgekookt genoeg voor, maar de jonge oprichters van MKB Fonds wel. Met slim opgezette obligatiefondsen haalden ze al ruim dertien miljoen euro op bij particuliere beleggers. ‘Wij zijn innovatief!’

    In een monumentaal zeventiende-eeuws pand aan de Amsterdamse Keizersgracht schittert een nieuwe ster aan het beleggingsfirmament. Een marmeren gang brengt de bezoeker naar een geornamenteerde ontvangstzaal – een decor passend bij een professionele boutique investeerder. Hier vind je geen vergeeld systeemplafond of bevlekte tapijtegels zoals bij veel mkb-bedrijven waarin deze partij investeert. De crisis die het midden- en kleinbedrijf al jarenlang teistert, laat het MKB Fonds duidelijk ongemoeid. De begroeting en de ferme handdruk van de twee oprichters van het bedrijf is allerhartelijkst. De beide heren zijn de veertig nog niet gepasseerd en hebben met hun MKB Fonds een bijzonder succesvolle start gemaakt. Met twee obligatiefondsen haalden ze sinds begin 2012 ruim dertien miljoen euro op bij particuliere beleggers. Het tweede fonds van tien miljoen sloot vorig jaar, en was 'zwaar overtekend'.

    Op weg naar belegd vermogen van 28 miljoen euro

    De succesverhalen maakten ook indruk op de chique bank Van Lanschot, die onlangs een samenwerking aanging met het MKB Fonds. Die bestaat uit het aanbieden van een platform, waar beleggers de obligaties kunnen verhandelen van het nieuwe fonds van vijftien miljoen euro dat binnenkort het licht ziet. Op weg dus naar een belegd vermogen van 28 miljoen euro – een bedrag waarmee je als aanbieder van obligaties de kinderschoenen bent ontgroeid. Het persbericht over de samenwerking haalde onder meer de Telegraaf en RTL, waarmee het fonds landelijk de aandacht trok. Al met al is dat een knappe prestatie van de twee nieuwkomers – Thomas Wals en Gertjan Hoffer – wier namen en achtergrond nog niet luid in de haute finance resoneren. Maar dat is snel aan het veranderen. Hun bedrijf is genomineerd voor de RTL 7 Succes Award 2014, een eer die prominent op de website van het MKB Fonds staat vermeld*. In augustus werd Wals door Het Financieele Dagblad geïnterviewd. En in diezelfde maand wijdde het vakblad Beleggers Belangen het omslagartikel aan het bedrijf.

    Zeer onderscheidende propositie

    Die aandacht heeft veel te maken met hun zeer onderscheidende propositie: ze geven obligaties uit, waarvan de opbrengst belegd wordt in mkb-bedrijven, de stroef draaiende motor van de Nederlandse economie. Beleggers Belangen is er dan ook lovend over en haalt daarbij een gerenommeerd instituut aan: ‘Branchevereniging MKB-Nederland geeft aan blij te zijn met MKB Fonds, omdat ook zij een financieringsmogelijkheid schept voor het mkb, dat van wezenlijk belang is voor de Nederlandse economie’.  

    MKB Fonds Weergave van de website van MKB Fonds. Volgens MKB Nederland 'van belang voor de Nederlandse economie'.

      Trots wijst fondsmanager Wals naar een schoorsteenmantel, waar de plexiglas tombstones prijken, de kleine trofeeën waarmee de kamers van succesvolle zakenbankiers doorgaans zijn gevuld. Alleen staan hier geen namen van beursgenoteerde bedrijven op, maar die van mkb-bedrijven als vleesverwerker TopKip, machinefabriek Bouman en automatiseerder Joheco. Die bedrijven zijn volgens Wals voor aantrekkelijke prijzen te koop, omdat de overnamemarkt gehinderd wordt door een gebrek aan financiering. Dat heeft als gevolg dat oprichters hun bedrijf niet kwijt kunnen en opvolging een issue is. MKB Fonds betaalt bij een overname maximaal 4,5 keer ebit: investeerderstaal voor het bedrijfsresultaat voor rente en belasting. Dat is veel minder dan aandelen op de beurs kosten. Een ideale uitgangspositie voor een voordelige verkoop, in kringen van investeerders meestal ‘exit’ genoemd.
    'Wij investeren dus altijd in bedrijven met solide continuïteitsperspectief. Wij zijn niet uit op een snelle exit.'
    Maar het MKB Fonds is heel anders dan de meeste andere participatiemaatschappijen die uit zijn uit op snelle groei, vertelt Wals. 'De meeste participaties zijn in bedrijven die stabiel groeien en winstgevend zijn, en er is geen change of control; wat inhoudt dat de directie voor langere periode aanblijft. Wij investeren dus altijd in bedrijven met een solide continuïteitsperspectief. Wij zijn niet uit op een snelle exit.' Geen snelle exits, dat maakt indruk. Deugdelijke investeerders hebben immers een langetermijnvisie en hebben vooral de duurzaamheid van het bedrijf op het oog. Wals en Hoffer zitten ook zo in elkaar, zo maken ze bij herhaling duidelijk. Het 'defensieve' investeringsbeleid past bij de gekozen structuur, legt Wals zelfverzekerd uit. De belegger krijgt namelijk een zevenjarige obligatie met een vaste rente van 7 tot 8 procent; een rente die met gemak het rendement van een zevenjarige deposito – maximaal zo'n 2,6 procent - verslaat. En je krijgt dat rendement ook nog eens voor een 'zekere' en 'solide' belegging, zo stond tot voor kort op de website van MKB Fonds (zie naschrift).

    Obligaties klinken nou eenmaal veiliger dan aandelen

    Degelijkheid is ook precies wat de website van de belegger wil uitstralen met beelden van een windmolen en een goed gevuld bedrijfsmagazijn, gelardeerd met woorden als ‘goed gespreid’, ‘duurzaam’, ‘onderpand’ en ‘familiebedrijven’. Een belegging is volgens het Fonds ook nog eens een noodzakelijke steun in de rug van het mkb dat in de huidige tijd moeite heeft om aan bankfinanciering te komen. Zo, menen de heren, 'blijft de motor van de Nederlandse economie draaien'. Kortom, oer-Hollandse degelijkheid die ook nog eens uitstekend rendeert en maatschappelijk van belang is. MKB Fonds is eigenlijk een participatiemaatschappij, maar het manifesteert zichzelf als een obligatiefonds. Voor particulieren lijkt dat aantrekkelijk, want obligaties klinken in de oren van de meeste beleggers nou eenmaal veiliger dan aandelen en bieden een vaste rente. Obligaties worden meestal aangeprijsd als minder gevoelig voor volatiliteit, onmisbaar voor wat heet een defensieve portefeuille.
    zijn die obligaties van MKB Fonds wel zo veilig als ze klinken? Hoort bij een hoog rendement van acht procent, ook niet een hoog risico?
    Maar hoe goed die boodschap ook verpakt is, zijn die obligaties van MKB Fonds wel zo veilig als ze klinken? Hoort bij een hoog rendement van acht procent, ook niet een hoog risico? Niet bij het MKB Fonds, dat zich niet voor niets 'innovatief' acht. De vernieuwing bestaat in dit geval uit een constructie, waarin de particulier wel belegt in obligaties, maar het Fonds het opgehaalde vermogen vervolgens weer als een private equity-fonds in aandelen belegt. Zo loopt een belegger vrijwel hetzelfde risico als een aandeelhouder, maar dan met een gemaximeerd rendement van zeven tot acht procent. Wat de vraag doet rijzen wie het resterende rendement opstrijkt bij succes. Op de website was het antwoord – althans tot voor kort – niet te vinden (zie naschrift). Voor dat antwoord moet je diep in het door toezichthouder AFM goedgekeurde prospectus (zie kader) van Obligatiefonds II duiken. Onderaan pagina 49 staat in één cryptisch zinnetje wie de geprognosticeerde winst van ruim 11,9 miljoen in de zak mag steken: 'De resterende financiële buffer komt, nadat aflossing aan de MKB Obligatiehouders heeft plaatsgevonden, toe aan MKB Fonds N.V.' Wals en Hoffer dus, die sinds enkele maanden gezelschap hebben gekregen van de voormalige corporate finance adviseur Roland Hoekstra.

    prosp Bron: Prospectus MKB Fonds Obligatiefonds II

    Beleggers krijgen weliswaar een vaste rente, maar delen dus niet in de eventuele winst aan het einde van de rit als de aandelen van de overgenomen bedrijven bij een gunstig scenario veel meer waard zijn geworden. Die miljoenenwinst komt na rente en aflossing volledig toe aan de oprichters, die zelf slechts 45.000 euro aan eigen vermogen op de lat legden. Ook als beleggers het schip in gaan of de winst wat tegenvalt, lijden de fondsmanagers ondertussen geen honger. Tot aan de aflossing incasseren de heren 1,5 miljoen euro aan beheervergoeding, ongeacht de prestaties van het fonds. De vergoeding is immers een percentage van de 'totale uitgifte' per jaar – het bedrag dat is opgehaald – en wordt ook nog eens voor inflatie gecorrigeerd.

    Verbazing over beloning

    Geraadpleegde professionals uit de sector verbazen zich over de beloning van de fondsmanagers. Die loopt volgens hen compleet uit de pas met de geldende normen. In de wereld van private equity-fondsen – waarmee MKB Fonds te vergelijken is – rekenen de fondsmanagers vaak jaarlijks twee procent over het belegd vermogen als kosten, en in de regel maximaal 20 procent van de winst als performance fee – de rest is voor de beleggers. Die 2+20 procent norm is hier dus ingeruild voor een soort 2+100 procent regel. 'Ze romen wel heel hard af. U het risico, wij het rendement', zegt de bekende financieel specialist Kapé Breukelaar (Capital Consult). Tijdens het gesprek in het prestigieuze kantoor op de Keizersgracht komt de beloning vanzelfsprekend ter sprake. Waarom heeft het MKB Fonds voor zo'n ongebruikelijke constructie gekozen? 'Ongebruikelijk? Daar is toch niets mis mee', zeggen de heren opgetogen. Ze leggen graag uit hoe het zit. 'Wij verhullen niets, iedereen mag weten wat we verdienen. Ons rendement komt achteraan, wanneer de obligatiehouders al hun rente en inleg terug hebben, dat is een groot verschil met private equity.' Maar waar Wals en Hoffer in hun marketing kristalhelder zijn over de plek die obligatiehouders in de rij hebben, formuleren ze slechts een enkele volzin over de ontvangers van de formidabele hoofdprijs. Als er niets te verbergen is, waarom is er dan bewust gekozen voor mistig taalgebruik als 'resterende financiële buffer' om de voor hen aangename beloningsstructuur te verhullen? Deze suggestie wijst Wals stevig van de hand met een verwijzing naar het prospectus. 'Het staat er toch?'
    als het slecht gaat met de participaties waarmee rente en aflossing betaald moeten worden, gaat het ook slecht met het onderpand
    Er is meer van die ‘duidelijke’ taal in het prospectus te vinden. Zo staat beschreven dat het 'gehele Fondsvermogen te allen tijde als onderpand dient voor rentevergoeding en aflossing'. Dat klinkt als iets tastbaars waar de belegger altijd op kan terugvallen. Een obligatiehouder heeft ook doorgaans een tastbaar onderpand zoals de machines in een fabriek of het intellectueel eigendom van software.

    Anders

    Bij MKB Fonds zit dat alleen iets anders in elkaar. Het onderhavige ‘onderpand’ is nu juist de belegging waarop het risico gelopen wordt, namelijk de aandelen. Met andere woorden: als het slecht gaat met de participaties waarmee rente en aflossing betaald moeten worden, gaat het ook slecht met het onderpand. Daar komt bij dat alle overnames voor circa de helft gefinancierd zijn door de bank, die daarvoor allerlei zekerheden bedingt. Indien een overgenomen bedrijf omvalt, staat dus niet het MKB Fonds vooraan in de rij, maar de bank – essentiële nuances die Wals en Hoffer niet onomwonden met hun beleggers wensen te delen. 'Het is duidelijk geen goed beleggingsproduct', luidt dan ook het strenge oordeel van de beleggersvereniging VEB, die het prospectus van Obligatiefonds II op verzoek van FTM naploos. 'Er ligt geen buffer onder de obligaties, dus in feite is het een junk bond die slechts zeven tot acht procent rente geeft. Je wordt niet voldoende gecompenseerd voor het risico dat je loopt. Gechargeerd gezegd biedt dit product het slechtste van twee werelden: het rendement van een obligatie met het risico van een aandeel.' Jan Maarten Slagter, voormalig directeur van de VEB, concludeert: 'Dit is knollen voor citroenen verkopen.'
    'DIT IS KNOLLEN VOOR CITROENEN VERKOPEN'
    Ook Marc Vijver, directeur van vermogensbeheerder The Index People, heeft bedenkingen. 'Ik denk dat het deelnemen in aandelen van een gespreide portefeuille van mkb-bedrijven niet per se ongunstig is. Maar om dit te doen als obligatiehouder is wel een stap verder en zeker niet als veilige of zekere belegging te beschouwen.’ Wie op zoek is naar veiligheid moet ook kunnen leunen op een deugdelijk track record van de fondsmanagers. Wie in het prospectus op zoek gaat naar informatie over het zakelijke verleden van Wals en Hoffer, wordt echter met een kluitje in het riet gestuurd. In het prospectus en op Linkedin viel tot voor kort slechts te lezen dat beide heren in het verleden hebben gewerkt bij een van de 'grootste particuliere vermogensbeheerders van Nederland' (zie naschrift).

    Wijs & Van Oostveen uit CV geweerd

    Die voormalig werkgever blijkt Wijs en Van Oostveen te zijn, een vermogensbeheerder die in opspraak kwam bij de verkoop van Lehman Notes – complexe, gestructureerde producten – aan particulieren. Met Wijs & Van Oostveen op het incomplete CV ('punt van verbetering', aldus Wals) hebben de fondsmanagers in elk geval al eens aan de meer ‘innovatieve’ zijde van het vaderlandse vermogensbeheer geopereerd. Zo komen we tot slot bij de aflossing van de obligaties, vanaf 2020. Zoals Wals al zei wil het MKB Fonds de aandelen van de overgenomen bedrijven in beginsel niet verkopen aan het einde van de looptijd. Dat is moeilijk te rijmen met de inschatting van financieel specialisten dat aflossing niet mogelijk is uit de dividendstroom, de uitgekeerde winsten van de overgenomen bedrijven. Het Fonds zal dus waarschijnlijk wél participaties moeten verkopen. Zo niet, dan zullen banken bereid moeten zijn opnieuw geld leningen te verstrekken. De informatie over de wijze waarop aflossing plaatsvindt, is wel erg summier, vindt ook Vijver. 'De belegger kan geen afdwingbare invloed of openheid krijgen. Als obligatiehouder krijgt een belegger geen enkel zicht op wat er gebeurt met het kopen en verkopen van participaties. De belegger geeft zich helemaal over aan de informatie die het Fonds al dan niet geeft.' Opmerkelijk genoeg laat Wals weten dat deze informatie helemaal niet thuishoort in het prospectus.
    Als obligatiehouder krijgt een belegger geen enkel zicht op wat er gebeurt met het kopen en verkopen van participaties
    Hoewel er de nodige mist hangt rond de informatievoorziening van MKB Fonds, steken de marketingtalenten van Wals en Hoffer daar onmiskenbaar bovenuit. Het duo weet MKB Fonds kundig te profileren als een alternatieve financieringsstroom voor het midden – en kleinbedrijf – de economische motor die door de bancaire sector min of meer aan zijn lot wordt overgelaten. Sympathiek, maar klopt het ook? MKB Fonds neemt bedrijven over zodat de directeur-grootaandeelhouder kan cashen. Het is dus niet zo dat het fonds een alternatief is voor bancair krediet, zoals Hoekstra zelf zegt in het blad Beleggers Belangen: 'Voor werkkapitaal moet het bedrijf bij de bank zijn.' Bovendien moet de rente aan beleggers betaald worden uit het dividend en de banklening voor de overname in vijf jaar worden afgelost. Hoeveel financiële middelen houden de bedrijven dan over om te investeren? Is een overname door MKB Fonds niet eerder zand in de motor? Het zijn vragen waar Wals geen antwoord op wil geven.

    Nieuwe prospectus 'verbeterd'

    Niet gelukkig met de inhoud van dit artikel laat Wals weten dat er een nieuw fonds aankomt met een andere structuur. Het nieuwe prospectus dat bij de AFM ligt is 'aangevuld' en 'verbeterd'. 'Deze structuur gaan we ook doorvoeren in fonds 1 en 2 en we voeren hierover gesprekken met Van Lanschot en AFM.' Groots gebaar van Wals cs, want particuliere beleggers vonden het tot nu toe allemaal prachtig. Ondertussen denken de oprichters in ruil voor het beloofde rendement van 7-8% zo’n 11,9 miljoen voor zichzelf over te houden, en dat nog eens los van het gegarandeerde salaris. Wilt u net als deze ambitieuze dertigers ook zo'n financiële buffer opbouwen? Nu weet u ook hoe het moet.   Naschrift Na lezing van dit artikel heeft MKB Fonds naar eigen zeggen de website aangepast. Er zou een paragraaf zijn toegevoegd waarmee duidelijk wordt aan wie de 'financiële buffer' toekomt. Er staat nu een zin die nog steeds niet uitblinkt in helderheid: 'MKB Fonds ontvangt pas (dividend)uitkeringen, nadat alle obligatie- en aandelenbeleggers in het fonds hun volledige investering en couponrente retour hebben ontvangen.' De woorden 'solide en zekere belegging' zijn verdwenen. Ook hebben de fondsmanagers hun CV zowel op de website als op Linkedin aangevuld met de identiteit van hun voormalige werkgever. In het concept-prospectus van het nieuw te lanceren fonds ontbreekt echter opnieuw de naam van de vorige werkgever Wijs & Van Oostveen. Goedkeuring en waarschuwing AFM Ondanks de opmerkelijke opzet, heeft de AFM het prospectus van MKB Fonds goedgekeurd. De toezichthouder wijst er desgevraagd op dat het uitsluitend controleert of het prospectus volledig, consistent en begrijpelijk is – een 'beperkte toets' dus. 'Een goedgekeurd prospectus zegt […] niets over de betrouwbaarheid van een aanbieder', schrijft de AFM nadrukkelijk in een publicatie. 'Ook is het geen garantie dat de beloofde rendementen daadwerkelijk worden behaald.' Ruim een maand nadat de toezichthouder het prospectus van MKB Fonds vorig jaar goedkeurde, waarschuwde die in algemene zin voor de risico's van sommige obligatiefondsen, waaronder die die beleggen in het mkb: 'Vaak bieden aanbieders van obligaties hoge gegarandeerde rendementen. Het is echter onzeker of ze de garanties die ze verstrekken ook kunnen blijven betalen. Ook wordt de onderliggende waarde zoals vastgoed, het MKB of zonne-energie, vaak ten onrechte gepresenteerd als zekerheid.' De AFM is bezig met een onderzoek naar dit soort obligaties en zal afhankelijk van de uitkomsten maatregelen nemen. * Op de website van MKB Fonds staat nieuwszender RTL Z vermeld in plaats van entertainmentzender RTL 7. Een woordvoerder van de nieuwszender laat weten niets met de Succes Awards te maken te hebben. MKB Fonds heeft de naam RTL Z inmiddels van de website verwijderd. Illustratie: Leon Mussche.

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Eric Smit

    Gevolgd door 2067 leden

    Mede-oprichter van FTM. Als voormalig professioneel squasher gewend om klappen te incasseren en uit te delen.

    Volg Eric Smit
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren
    Over de auteur

    Jan-Hein Strop

    Gevolgd door 464 leden

    Freelance financieel-economisch journalist met grote belangstelling voor de werking, macht en gedrag van bank & verzekeraar.

    Volg Jan-Hein Strop
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren