De macht van de zorgverzekeraars

Meer vrijheid was misschien wel de belangrijkste belofte bij de introductie van marktwerking in de zorg. Vrijheid voor nieuwe aanbieders om te laten zien dat het beter kon en vrijheid voor de patiënt om zelf een zorgverlener te kiezen. Lees meer

Die vrijheid staat ter discussie. De zorgverzekeraars, als beheerders van de premiegelden, willen meer macht om te bepalen waar het aan uitgegeven mag worden en meer invloed om zorgverleners te sturen middels contractafspraken.

Artikel 13 van de Zorverzekeringswet (ZVW) bepaalt dat verzekeraars ook een vergoeding (van in de praktijk zo'n 80 procent van de prijs) moet betalen wanneer een patiënt kiest voor een zorgverlener zonder contract. Daar wilden de verzekeraars graag van af. Minister Edith Schippers loodste vorig jaar een wetsvoorstel door de Kamer dat artikel 13 zo wijzigt dat verzekeraars niet langer verplicht zijn om die vergoeding te betalen. Daarmee kon de verzekeraar in feite bepalen welke zorgverleners economisch bestaansrecht houden en welke niet - en zou het een stuk makkelijker worden om in contracten vast te leggen hoe zorg precies verleend moet worden. Zorgverleners uit allerlei branches maakten zich zorgen over deze toename van macht van de verzekeraar en verzetten zich het afgelopen jaar heftig tegen de wetswijziging en zorgde in de Kamer bijna voor een kabinetscrisis en sneuvelde uiteindelijk in de senaat. Follow the Money publiceerde talrijke artikelen over dit proces. We laten het  daar niet bij zitten.

Follow the Money volgt de ontwikkelingen rond zorgverzekeraars op de voet en investeert in diepgaand onderzoek. Hieronder de resultaten van onze inspanningen.

43 Artikelen

Debat artsenkeuze: ingewikkeld wetsvoorstel met onduidelijke effecten

5 Connecties

Onderwerpen

vrije artsenkeuze artikel 13

Personen

Edith Schippers

Organisaties

Overheid

Werkvelden

Zorg
8 Bijdragen

De keuze voor de huisarts blijft vrij, maar medisch specialisten en psychologen zijn straks afhankelijk van contractering door de zorgverzekeraar. Wat de wijziging van artikel 13 precies oplevert is niet duidelijk.

Na maanden van stilzwijgen over de afspraken die de regeringspartijen maakten over het wijzigen van artikel 13 van de Zorverzekeringswet - en daarmee de facto de vrije artsenkeuze -  werd woensdag en donderdag in de Tweede Kamer gedebatteerd over de voorgestelde wetswijziging en de tientallen amendementen. De vrije artsenkeuze staat nog maar gedeeltelijk op de helling met dit wetsvoorstel. Hoe zit het precies? De keuze van de huisarts blijft vrij, evenals keuze voor zorg uit het basispakket. In een apart amendement is een lijst met zorgaanbieders geformuleerd die straks ook uitgezonderd worden van de werking van artikel 13. Daaronder vallen bijvoorbeeld fysiotherapeuten. De keuze voor een medisch specialist, een psychiater of psycholoog valt straks wel onder het gewijzigde artikel 13. Ingewikkelder wordt het bij aanbieders als huidtherapeuten. Voor hen geldt dat bepaalde behandelingen onder 'fysiotherapie' vallen en dus ook zonder contract vergoed blijven, maar andere behandelingen weer niet. Ook bij psychologen is iets vreemds aan de hand: werken ze voor een huisarts dan vallen ze onder de huisartsenzorg en wordt een behandeling sowieso vergoed, werken ze zelfstandig dan is daar weer geen sprake van.

Kwaliteit

Het wetsvoorstel en de vele amendementen gaven aanleiding tot nogal wat kritische vragen. Ten eerste over de aanname die onder het hele plan rust dat de zorgverzekeraar straks de kwaliteit van zorgaanbieders zal beoordelen en daarop gaat contracteren. Zowel de NZa als de Rekenkamer hebben eerder aangegeven dat zorgverzekeraars dat nog niet doen, er in hun inkoopteams te weinig expertise voor hebben en door gebrek aan kwaliteitsindicatoren zelfs überhaupt onmogelijk op kwaliteit kunnen selecteren. Minister Edith Schippers van VWS kwam daarop met de repliek dat zorgverzekeraars 'op een schat aan data zitten' en daarmee wel degelijk een beeld zouden kunnen vormen over kwaliteit van zorg. Bovendien zouden verzekeraars in hun strijd om de gunst van de verzekerde volgens Schippers wel gedwongen worden goede kwaliteit in te kopen.
Verzekeraars worden in hun strijd om de gunst van de verzekerde gedwongen goede kwaliteit in te kopen, aldus Schippers
Voor de zekerheid was blijkbaar toch een amendement nodig waarin verzekeraars worden verplicht om in het vervolg per april al bekend te maken welke selectiecriteria zij hanteren voor de inkoop van hun zorg. Kamerlid Hanke Bruins Slot (CDA) vroeg of zij dan ook bekend dienen te maken welke aanbieders zij contracteren en hoeveel ze vergoeden voor ongecontracteerde zorg. Dat bleek niet het geval volgens de minister. 'Dat kan pas wanneer de polissen klaar zijn, in november dus.' De extra regels voor transparantie werden door Zorgverzekeraars Nederland (ZN) overigens niet met enthousiasme ontvangen.  ZN zegt daarover zelf in een brief naar de kamer: 'Zorgverzekeraars plaatsen wel stevige kanttekeningen bij de nu voorgestelde wettelijke regeling die naast de eerder gemaakte afspraken in de zorgakkoorden deze transparantie moet afdwingen. De precieze uitwerking van de algemeen geformuleerde bepalingen in de voorgestelde amendementen is onduidelijk, maar zal in ieder geval leiden tot een forse stijging van administratieve lasten en toezichtsdruk.'  Dat zorgverzekeraars niet uitblinken in transparantie en daar ook geen belang bij hebben, stelde Follow the Money overigens al eerder vast.

'Over welk bedrag hebben we het nu?'

Of het wetsvoorstel daadwerkelijk de zorgkosten omlaag kan brengen - en hoe dat dan vorm krijgt - bleef een beetje in het midden. De kamer had gevraagd om een financiële onderbouwing, maar die niet ontvangen, aldus GroenLinks-kamerlid Linda Voortman. Kamerlid Hanke Bruins Slot (CDA) wilde weten hoeveel er precies met het wetsvoorstel bespaard kan worden. Schippers kon daarop geen antwoord geven: de genoemde besparing van 1 miljard sloeg op het Hoofdlijnenakkoord en zorgverzekeraars hebben aangegeven dat het schrappen van artikel 13 voor hen een voorwaarde is om de afspraken uit dat akkoord uit te kunnen voeren. Dat suggereert dat artikel 13 niet alleen politiek gezien, maar ook in het overleg met verzekeraars onderdeel was van een uitruil. 'Maar over welk bedrag hebben we het nu eigenlijk?' vroeg Bruins Slot zich af. 'Hoeveel betalen verzekeraars op dit moment aan ongecontracteerde zorg? En wat levert de individuele wijziging van artikel 13 zodoende concreet op?' Volgens Schippers moest de winst gezocht worden in een volumedaling van die ongecontracteerde zorg. Maar zij kon niet zeggen hoeveel zorgverzekeraars op dit moment kwijt zijn aan dit soort zorg. De NZa heeft wel een overzicht van die kosten volgens voorzitter Ger de Jager van de vereniging Handhaving Vrije Artsenkeuze. De Zorgautoriteit zou hem in een briefwisseling hebben gemeld dat het ongecontracteerde zorgaanbod volgens ramingen van verzekeraars nu 62 miljoen euro kost.

Naar de rechter

Ook over de juridische houdbaarheid van het wetsvoorstel waren kritische vragen. Topadvocaat Gerard Spong liet kortgeleden al weten dat het recht op vrije artsenkeuze een mensenrecht zou zijn dat volgens hem op gelijke voet staat met het recht op vrije keuze van een advocaat of geestelijke. De vereniging Handhaving Vrije Artsenkeuze liet woensdag weten namens vijfduizend artsen een procedure aan te spannen tegen de Nederlandse staat, mocht het wetsvoorstel erdoor komen. Het schrappen van het zogeheten hinderpaalcriterium dat ervoor zorgt dat bij ongecontracteerde zorg nog zo'n 80 procent van de kosten vergoed wordt, zou namelijk in strijd zijn met Europese mededingingsregels. Sterker: het hinderpaalcriterium wordt tot nu toe in ons land gehandhaafd juist omdat buitenlandse bedrijven volgens Europees recht niet belemmerd mochten worden op de Nederlandse markt, en de regering er bij het maken van de wet voor wilde zorgen dat Nederlandse bedrijven niet benadeeld zouden worden ten opzichte van buitenlandse collega's.

NZa onder vuur

De schandalen rond de NZa die door NRC naar buiten werden gebracht sinds begin dit jaar en het daarop volgende aftreden van bestuursvoorzitter Theo Langejan en zijn collega Eitel Homans vormden voor Renske Leijten (SP) en Reinette Klever (PVV) aanleiding om uitstel te vragen voor de stemming op het wetsvoorstel. 'Dit wetsvoorstel leunt voor een belangrijk deel op de NZa als toezichthouder, wiens gezag op dit moment onder vuur ligt. Of je nu voor of tegen dit wetsvoorstel bent, ik stel voor dat we wachten op de bevindingen van de commissie Borstlap voor we een besluit nemen.' Schippers werd door meerdere Kamerleden gevraagd om de door haar gemaakte afspraken met de twee afgetreden bestuursleden openbaar te maken. Daar voelde de minister niets voor: 'We doen hier niet aan trial by media. We kennen de feiten niet, de berichtgeving is nu aanleiding om een externe accountant te laten kijken naar de zaak. Daarbij wordt gelet op wat mag, op de beleidsregels die de NZa zelf had op het gebied van declaraties en of die overtreden zijn.' Als er geen meerderheid te vinden is voor uitstel van stemming over het wetsvoorstel zal de Kamer volgende week of mogelijk de week daarna stemmen over het wetsvoorstel en de verschillende amendementen.

Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

Eelke van Ark
Eelke van Ark
Eelke vond vanuit de Achterhoek de weg naar Follow the Money. Ze heeft zich vastgebeten in het Nederlandse zorgstelsel.
Gevolgd door 3380 leden
Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
Annuleren