“De Nederlandse Krijgsmacht biedt waar voor ons belastinggeld.” HCSS poogt de inzet van Defensie te kwantificeren, waar het CPB dat naliet. Het blijkt echter meer een discussiestuk, dan een concrete kostenbatenanalyse.

    Bezuinigingen domineerden de verkiezingscampagnes. De doorrekeningen van het CPB naderden in de campagnes het heiligdom. Het planbureau rekende alle plannen van de partijen door. Wat betekent snijden in uitkeringen? En wat gebeurt er als er meer geld naar de zorg gaat? Het CPB rekende vrijwel alles door. Op een onderwerp als defensie na. Mede daardoor was de Nederlandse Krijgsmacht het doelwit van de bezuinigingsdrift van Nederlandse politieke partijen. Er kon volgens meerdere partijen nog wel wat meer bezuinigd worden. Terwijl het ministerie midden in een bezuinigingsoperatie van één miljard euro zit. De rekenmethode van het CPB leek de politieke partijen een ‘license to kill’ de Nederlandse krijgsmacht te geven.

    In een interview met FTM gaf GOV|MHB voorman Hunnego al aan dat “het CPB in de modellen geen rekening houdt met de gevolgen van het bezuinigen op defensie, zoals dat wel voor bijvoorbeeld onderwijs geldt. Hierdoor wordt politieke partijen niet de rekening gepresenteerd wanneer zij hakken in defensie.” Elke euro die een partij weghaalt bij defensie draagt volledig bij aan het op orde krijgen van de rijksbegroting. Dit was voor het ministerie van defensie reden om onderzoek te laten doen naar de baten van defensie. Wat krijgen we terug voor die 7,8 miljard euro die het defensieapparaat kost? Het rapport De waarde van Defensie van het Haags Centrum voor Strategische Studies (HCSS) is het resultaat. 


    Klik afbeelding voor rapport

    Zorg versus defensie

    HCSS heeft de kosten van defensie vergeleken met andere posten op de Rijksbegroting. Bezuinigen op defensie, met een totaal budget van 7,8 miljard euro, ziet HCSS als een druppel op de gloeiende plaat. Het haalt een schatting van het RIVM aan. De zorgkosten stijgen mogelijk met vijf procent per jaar, waardoor totale kosten in 2015 kunnen oplopen naar 86 miljard. “Zelfs het volledig schrappen van de defensiebegroting is niet voldoende om een dergelijke stijging (0ver een periode van 3 jaar) te financieren.”

    Efficiënte defensie

    Volgens HCSS wordt het relatief kleine bedrag voor defensie efficiënt besteed. Hiervoor haalt HCSS de term ‘Jointness’ van McKinsey erbij. Dit is de mate waarin de verschillende krijgsmachtdelen diensten en middelen delen. Op deze indicator van efficiëntie van een defensieorganisatie krijgt Nederland een score van 52 procent, waarmee het op de derde plaats van 15 onderzochte landen staat. Het gemiddelde ligt op 27 procent.

    Daarnaast komt HCSS met de ‘Tooth to tail’-verhouding,  de verhouding tussen gevechtseenheden en ondersteunende eenheden. Op deze indicator van bruikbaarheid van het defensieapparaat scoort Nederland hoog.  Met 60:40 staat ons land Nederland 3e, waar het gemiddelde 37:63 is. Dat wil zeggen dat andere landen gemiddeld 37 procent aan gevechtseenheden heeft met, 63 procent aan ondersteuning. De scores op Jointness en ‘Tooth to tail’ zijn voor HCSS een teken dat er op efficiëntie weinig bezuinigingen mogelijk zijn.


    Het aantal militairen per inwoner (bron: HCSS)

    Naar verhouding heeft Nederland ook niet eens zo’n grote krijgsmacht. Ons land heeft 225 militairen per 100.000 inwoners. Daarmee staat het in de onderste regionen van de benchmark van HCSS. Ook de uitgaven per inwoner zijn niet zo hoog. Per hoofd van de bevolking geeft Nederland 476 euro uit aan defensie.

    Samenwerking niet de oplossing

    HCSS wijst het idee van defensiesamenwerking als bezuinigingsmogelijkheid af. Verschillende partijen – waaronder PvdA, D66, Groen Links, SP - snijden in defensie en wijzen naar samenwerking met andere landen, waardoor de gaten gevuld kunnen worden.

    De defensie denk tank vindt samenwerking op het gebied van defensie “logisch en terecht”, maar stelt dat de “kosten vooruit gaan op de baten.” Pas op termijn zouden besparingen optreden. Dus eerst samenwerken en daarna pas bezuinigen.

    HCSS acht het wel noodzakelijk om op Europees niveau samen te werken, omdat Europa minder kan rekenen op steun uit de VS. De grote bondgenoot bezuinigt ook op defensie en verliest interesse in ons continent en richt zich meer en meer op Azië.

    Daarnaast ligt samenwerking wel eens gevoelig. Een land moet ook in geval van nood altijd kunnen rekenen op de andere landen. HCSS verwijst impliciet naar het Nederlands trauma, Srebrenica. Daar had Nederland geen eigen F16’s  bij de hand en kreeg het geen luchtsteun van de bondgenoten toen Mladic met zijn Servische troepen de Nederlandse stellingen omver liep.

    Internationale invloed

    Met een verwijzing naar de leer der internationale betrekkingen, stipt het rapport het belang van de krijgsmacht als machtsmiddel aan. “Als een land internationale invloed wil uitoefenen, zijn er feitelijk maar twee instrumenten om dit te bewerkstelligen: economische macht (inclusief ontwikkelingssamenwerking) en militaire macht. Diplomatie is een derde instrument, dat pas geloofwaardig wordt door economische en militaire macht.”

    Uit Wikileaks is gebleken dat Nederland geregeld bij de G20 mocht aanschuiven vanwege de militaire aanwezigheid in Uruzgan, Afghanistan. De internationale rol en niet de economische positie bleek een uitnodiging bij de G20 waard. Aan die tafel krijgt Nederland de gelegenheid om haar belangen behartigen, zo is de veronderstelling.

    Voor de belangen van Nederland wijst HCSS naar de economische positie van Nederland in de wereld. Op basis van het Bruto Binnenlands Product is ons land de 16e of 17e economie van de wereld, het is het zevende export land en voor een flink deel afhankelijk van internationale handel. Volgens het CBS wordt 29 procent van ons nationaal inkomen verdiend met export.

    Het is in het belang van de Nederlandse handel om op internationale schaal de handel voortgang te laten vinden. Piraterij is één van de bedreigingen van de internationale handel. HCSS schat de wereldwijde schade van piraterij werd in 2011 geschat op 7 miljard dollar. Bijna de helft van de containers die worden verwerkt in Rotterdam worden vanuit of naar Azië verscheept. Deze containers komen door zeegebieden waar piraten actief zijn. De Nederlandse krijgsmacht doet daarom mee aan de anti-piraterijmissie in de Golf van Aden. Maar wat de waarde is van de Nederlandse handel in die Golf geeft het rapport helaas niet aan.

    Lokale veiligheid

    Ook dichter bij huis heeft defensie niet te onderschatten taken. De marechaussee heeft een civiele politietaak. Als de politie niet voldoende capaciteit heeft, dient de Marechaussee als vangnet. Bij overstromingen zijn het de mannen en vrouwen van defensie die de dijken bewaken en versterken en in dien nodig evacueren. Bij grote chemische of bosbranden zet defensie blusvoertuigen in. De bewaking van het luchtruim bij terrorisme was onlangs nog in het nieuws toen een mogelijk gekaapte vlucht van Vueling uit Spanje door F16’s begeleid moest worden. Op diezelfde dag was de explosieve opruimingsdienst van defensie bezig om op Schiphol een bom uit de Tweede Wereldoorlog onschadelijk te maken.

    Show me the money

    Volgens HCSS is “de waarde van defensie in harde euro’s uit te drukken.” Het rapport doet dat echter niet naar bevrediging van de gemiddelde econoom. De kostenbatenanalyse is in kwantitatieve zin vrij zwak. De kwalitatieve argumenten voor de krijgsmacht zijn helder en uitgebreid uiteen gezet, maar de cijfers lijken snel bij elkaar geharkt.

    Er wordt verwezen naar het belang van defensie voor de totale defensie- en veiligheidsindustrie, maar wat de concrete opbrengst van defensiebestedingen voor die sector is, wordt niet gepresenteerd. Ook wordt er verwezen naar de totale werkgelegenheid (58.000) die defensie biedt. Maar wat dat oplevert? Dat laat HCSS aan het CPB over.

    Er lijken wel posten te zijn die het bestaansrecht van defensie met enkele slagen om de arm in een kostenbatenanalyse te zetten zijn. HCSS schat bijvoorbeeld dat de schade door cybercriminaliteit tussen 20 en 30 miljard euro ligt. “Beschermende maatregelen kunnen aanvallen verminderen, maar met een beperkte offensieve cybercapaciteit van defensie kunnen ze mogelijk worden voorkomen.”

    Eerste aanzet

    Ondanks het wat vluchtige karakter is belangenvereniging GOV|MHB tevreden met het rapport. Voorman Rob Hunnego laat aan FTM telefonisch weten dat hij opgelucht is dat er eindelijk een eerste aanzet is gedaan het belang van een krachtige krijgsmacht voor Nederland in euro’s te vatten. “Het is de eerste keer dat dit op een rijtje wordt gezet. Deze studie van het HCSS legt wél een verband tussen investeren in de krijgsmacht en de aantoonbare baten die dit voor Nederland oplevert. In tegenstelling tot een fixatie op de kosten. Want bezuinigen op Defensie lost de structurele problemen van de overheidsuitgaven niet op, maar tast wel de veiligheid in en rondom Nederland aan en heeft schadelijke gevolgen voor de internationale positie van Nederland.”

    Het ontbreken van wat meer kwantitatieve diepgang en een concrete kostenbatenanalyse lijkt volgens de voorman van GOV|MHB te maken te hebben met de timing. Er zijn stemmen die binnen enkele weken regeerakkoord tussen de VVD en PvdA verwachten. De twee potentiële coalitiepartners staan lijnrecht tegenover elkaar. PvdA wil een miljard euro bezuinigen op defensie, terwijl de VVD het niet ziet zitten om verder te snijden. Hunnego: “Dit rapport zal ook dienen om de processen in Den Haag te beïnvloeden. Een meer wetenschappelijke benadering zou een rapport hebben opgeleverd dat als mosterd na de maaltijd komt.”

    CDA-Kamerlid Raymond Knops heeft een hoorzitting in de Kamer aangevraagd.

     

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Krijn Schramade

    Gevolgd door 223 leden

    Krijn Schramade (1980) krijgt een jaar na de val van Lehman Brothers (2008) de tegenwoordigheid van geest om zijn veilige lev...

    Volg Krijn Schramade
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren
    Dit artikel zit in het dossier

    Kaalslag bij Defensie

    Gevolgd door 373 leden

    Sinds het einde van Koude Oorlog heeft Nederland fors gesneden in Defensie. De opeenvolgende kabinetten gebruikten de kaassch...

    Volg dossier