© JanJaap Rypkema

Moneyland Nederland

‘Moneyland’ is de term die Britse onderzoeksjournalist Oliver Bullough introduceerde in zijn gelijknamige boek. Daarin beschrijft hij een offshore-wereld waarin iedereen die iets te verbergen heeft, geld kan oppotten en ongestoord kan uitgeven. Nederland speelt vanwege zijn ondoorzichtige en uitgebreide financiële infrastructuur een belangrijke rol bij het verlenen van toegang tot deze wereld. Lees meer

Er bestaat een wereld waarin iedereen die iets te verbergen heeft, geld kan oppotten en ongestoord kan uitgeven, zonder ooit gepakt te worden. Schrijver en journalist Oliver Bullough doopte deze wereld ‘Moneyland’ en schonk ons daarmee een fantastisch concept om de schimmige offshore-wereld beter te begrijpen. Follow the Money zoekt uit welke rol Nederland speelt bij doorgeleiden van schimmige en ongeoorloofde geldstromen. Welke bankiers, fiscalisten en advocaten steken corrupte regimes, fraudeurs en oligarchen de helpende hand toe?

22 Artikelen

Deftige Haagse trust-heren en corrupte klanten

Een chique Haags trustkantoor verleende belangrijke diensten voor Sergej Kurchenko. Diens media-imperium werd geconfisceerd door de overheid, de Oekraïense oligarch belandde op een sanctielijst en hij vluchtte naar Rusland. Hoe raakten twee deftige Haagse heren opgezadeld met een ‘foute’ Oekraïense miljonair in hoodie?

Dit stuk in 1 minuut
  • De naar Rusland gevluchte en zwaarbeveiligde Oekraïense mediatycoon Sergej Kurchenko wordt in zijn thuisland ervan verdacht honderden miljoenen euro’s te hebben verduisterd. Uit onderzoek van Follow the Money blijkt dat de oligarch een deel van zijn media-imperium heeft geparkeerd in een Nederlandse holding.

  • Het Haagse trustkantoor Aufisco beheert de Nederlandse mediaholding waartegen Amerikaanse en Europese sancties zijn ingesteld. Notabene op hetzelfde adres als waar jarenlang het VVD-hoofdkantoor ook was gevestigd. Follow the Money ging de gangen na van het deftige Haagse trustkantoor dat onderdak bood aan Kurchenko.

  • Kurchenko is niet de enige politically exposed person die de afgelopen jaren onderdak vond in Nederland. De schatkist heeft er niks aan; alleen de facilitators zoals fiscalisten, notarissen en trustkantoren profiteren van het juridisch en fiscaal vriendelijke vestigingsklimaat.

  • Dat geldt niet alleen voor Oekraìense mediatycoons van duister allooi. Ook de tabaksindustrie gebruikt Moneyland Nederland als draaischijf in het ontduiken van belasting. 

Lees verder

Aan de gevel van nummer 52 aan de Laan Copes van Cattenburch in de ’s-Gravenhaagse Archipelbuurt wapperde jarenlang de witte vlag met daarop in oranje-blauwe letters ‘VVD’ gedrukt. Achter de gevel van dit statige herenhuis bevond zich tot halverwege 2014 het landelijk partijkantoor van de grootste partij van Nederland, de VVD. Terwijl partijmedewerkers onder auspiciën van partijvoorzitter Benk Korthals voorovergebogen de ledenadministratie bijwerkten, zaten even verderop in het bedrijfsverzamelpand medewerkers van trustkantoor Aufisco te peinzen over hun klant Sergej Kurchenko. 

Deze Oekraïense oligarch wist op 27-jarige leeftijd voor 300 tot 500 miljoen dollar een groot deel van de Oekraïense media in handen te krijgen. In zijn thuisland lag hij onder vuur vanwege het plunderen van de staatskas. Zijn naam prijkte bovendien op Europese en Amerikaanse sanctielijsten én hij was in het kielzog van de Oekraïense president Viktor Janoekovitsj naar Rusland gevlucht. Het Haagse trustkantoor beheerde een Nederlandse holding, waarin een een deel van Kurchenko’s mediabezittingen waren gestald.

Kurchenko is niet de enige die de Laan Copes van Cattenburch 52 wist te vinden. Het trustkantoor Aufisco telde de afgelopen jaren honderden binnen- en buitenlandse bedrijven die vanwege fiscale of juridische redenen een postadres in Nederland nodig hadden. In het Handelsregister springen sommige namen er direct uit: Yandex bijvoorbeeld, de Russische variant op Google. De meeste inschrijvingen betreffen vrij generieke bedrijfsnamen zoals Dutch Albir 21 BV of Top Investment Group BV. De ondernemingen maken veelal onderdeel uit van een internationaal vertakt bedrijvennetwerk met links naar de Antillen, Cyprus, Oekraïne of Rusland.

In dit kantoor aan de Laan Copes van Cattenburch 52 zetelde trustkantoor Aufisco.

‘Moneyland’ is de term die onderzoeksjournalist Oliver Bullough daarvoor introduceerde in zijn gelijknamige boek. Daarin beschrijft hij een offshore-wereld waarin iedereen die iets te verbergen heeft, geld kan oppotten en ongestoord kan uitgeven.

Nederland maakt deel uit van Moneyland. Het Nederlandse fiscaal-vriendelijke vestigingsklimaat heeft niet alleen een aanzuigende werking op multinationals zoals Starbucks en telecombedrijf VEON. In hun slipstream kwamen de afgelopen jaren volop zogeheten politically exposed persons (PEP’s) richting Nederland. Dat varieerde van de corrupte Angolese presidentsdochter Isabel dos Santos en Timur Kulibayev (de vermogende schoonzoon van de inmiddels afgetreden president van Kazachstan) tot de Russische oliebaron Michail Chodorkovski, de Oekraïense mediatycoon Igor Kolomoisky en Alexander Janoekovitsj, zoon van de voormalige Oekraïense president. Ze kozen er allemaal voor om een deel van hun vermogens in Nederland te stallen, veilig buiten de eigen landsgrenzen. 

Nederlandse banken spelen daarin een faciliterende rol, zo onderstreepten journalisten van het internationale journalistieke onderzoeksproject ‘FinCEN Files’ in september. Zij onthulden dat een Pools kantoor van ING volop verdachte transacties faciliteerde van twee Nederlandse bv’s die door de Amerikaanse financiële inlichtingendienst FinCEN gezien worden als hoofdrolspeler in het illegaal wegsluizen van miljarden uit Rusland. De Nederlandse deelnemers aan het FinCEN-onderzoek (Trouw, Investico en Het Financieele Dagblad) ontdekten ook dat Roman Abramovich, de Russische oligarch die wereldwijd bekendheid geniet vanwege zijn voetbalclub Chelsea, via bankrekeningen bij ING Nederland ongestoord honderden miljoenen doorsluisde naar zijn offshore bedrijven op Cyprus en de Britse Maagdeneilanden.

Moneyland in de polder

‘Moneyland’ Nederland werd volop gepromoot in het buitenland. In 2012 vonden er op de Oekraïense ambassade in Kiev zogeheten tax seminars plaats. Nederlandse trustkantoren, advocatenkantoren en fiscaal adviesbureaus presenteerden daar de fiscaal vriendelijke mogelijkheden van Nederland. De boodschap: breng uw bezittingen toch veilig en voordelig onder in Nederland. 

Als gevolg van dit Nederlandse vestigingsbeleid kwamen enorme kapitaalstromen op gang, onder meer vanuit Oost-Europa. Nederland staat al jarenlang, na Cyprus, te boek als de populairste (doorvoer-)bestemming van Russisch kapitaal. Tientallen miljarden euro’s stroomden richting Nederlandse holdings. 

De omvangrijke Russische geldstromen noemde de Russische topeconoom Sergej Guriev vorig jaar in een interview met Follow the Money al ‘opmerkelijk’. Guriev: ‘De omvang van de Nederlandse economie is nog niet de helft van landen als Frankrijk, het Verenigd Koninkrijk of Duitsland. Maar toch is Nederland een veel populairdere bestemming voor Russisch kapitaal.’ De reden volgens Guriev: de stevige rechtsbescherming en fiscale regelgeving. ‘Je hoeft geen belasting te betalen zolang je met een holding geen zaken doet in Nederland. Nederlandse belastingbetalers profiteren niet van de Russische gelden; de enige die profiteren, zijn de juristen die helpen de vennootschapsstructuren op te zetten.’ Guriev vergat te vermelden dat ook advocaten, notarissen en trustbestuurders meeprofiteren. 

Het leveren van trustdiensten aan high profile klanten kan flink aantikken. ‘Er wordt vaak gewerkt met een vaste directors fee van 5000 à 6000 euro,’ zegt een voormalig trustbestuurder van een internationaal handelsconcern. ‘De bijbehorende werkzaamheden stellen niet zoveel voor: het verlenen van domicilie, het benoemen van een directeur en het voeren van een paar vergaderingen.’ De overige werkzaamheden, zoals bijvoorbeeld de aangifte van de vennootschapsbelasting, vinden plaats op uurbasis. Bij grote internationale klanten kan dat flink oplopen. ‘Je moet dan denken aan tarieven tussen de 300 en 500 euro per uur, ex btw.’ 

Lees verder Inklappen

Naast bankiers faciliteren meer beroepsgroepen Moneyland: Nederlandse fiscalisten bedenken vennootschappelijke constructies, notarissen verzorgen de bedrijfsoprichting en advocaten treden op als raadsman bij juridische conflicten. Een elementaire rol is weggelegd voor Nederlandse trustkantoren zoals Aufisco. Zij zijn de ‘uitvoerders’: degenen die een postadres verzorgen – de zogeheten domicilie. Daarnaast worden ze formeel als bestuurder ingeschreven in het Handelsregister, beheren de zakelijke bankrekening en de contracten, verzorgen de aangifte van de vennootschapsbelasting en zijn ze verantwoordelijk voor de deponering van de jaarstukken in het Handelsregister.

Multiservicebureau

Trustkantoor Aufisco heeft een lange staat van dienst op dit gebied. Het is op 27 oktober 1989 opgericht door Evert Jan Pot (1952) die na zijn rechtenstudie ging werken als inspecteur bij de Belastingdienst. Na zijn vertrek start hij met de in Wassenaar wonende advocaat Philip van der Heijden het kantoor Pot & Van der Heijden Advocaten en Belastingadviseurs. Het duo kan buitenlandse cliënten op een breed terrein van dienst zijn: Aufisco heeft een trustlicentie bij toezichthouder De Nederlandsche Bank en mag zodoende klassieke trustdiensten verlenen. En vanuit hun fiscaal-juridische praktijk kunnen ze klanten voorzien van fiscaal advies en juridische bijstand. 

Aufisco weet high profile klanten aan te trekken, waaronder de Kazachstaanse premier Akezhan Kazhegeldin. Verdachte geldstromen leidden destijds tot een Belgisch fraude-onderzoek, waarbij de faciliterende rol van Aufisco aan het licht kwam. Dat baarde Van der Heijden nauwelijks zorgen, blijkt uit zijn laconieke antwoord op vragen van de journalist van FEM/De Week in 2001. ‘Witwassen, witwassen. Wat is witwassen? Ik vind dat zo’n vaag begrip. Mag een Kazachstaanse politicus geen onroerend goed kopen in België?’, verzuchtte de Haagse trustbestuurder. ‘Het geld is alleen hier doorheen gestroomd. Het verbaast mij trouwens dat u bij mij aanklopt, want ik dacht dat de zaak in België allang in de doofpot was gestopt.’ 

Pot vertrekt

In 2000 komt er een einde aan de samenwerking tussen oprichter Pot en Van Der Heijden. ‘We konden Aufisco verkopen aan Toine Knipping van het trustkantoor Amicorp,’ zegt Pot. ‘Het was een wereldbod van twee keer de jaaromzet, 2 miljoen gulden. Ik zei tegen Philip van der Heijden: “Dat moeten we doen.” Maar hij zei: “Dat doe ik niet, want ik kan niks anders.” Toen ben ik ermee opgehouden en wilde ik me laten uitkopen. We hebben daar twee jaar over gebakkeleid, maar het is uiteindelijk opgelost.’

Pot treedt terug en richt zich op zijn vastgoedfonds Synvest, dat uiteindelijk zelfs zijn Raad van Advies weet te vullen met vastgoed-prominenten zoals Rochdale-ceo Hubert – Maserati-man – Möllenkamp en oud-minister Willem Vermeend. 

In zijn plaats komt Jan de Jong, die met Van der Heijden een nieuw kantoor opricht: Van der Heijden & De Jong Advocaat en Belastingadviseur B.V. Dit duo, dat daarna ook het gezamenlijke Aufisco-bestuur vormt, weet in de jaren daarna honderden bedrijven onder beheer te krijgen. Dat varieert van een Oekraïens-Oostenrijks cateringbedrijf Do & Co en een IJslands bedrijf Hólsgil tot toonaangevende bedrijven zoals de generieke medicijnfabrikant Actavis en The Ascott Group, een wereldwijde hotel-vastgoedonderneming die grotendeels in handen is van een Singaporees staatsfonds. Van der Heijdens naam prijkt ook op de bestuurderslijst van een vennootschap behorend bij Yandex, de Russische Google.

Alle verdere trustwerkzaamheden verlopen in de jaren daarna ogenschijnlijk geruisloos, maar in 2010 trekken rechercheurs van de FIOD aan de bel in de Laan Copes van Cattenburgh 52. De aanwezige VVD’ers in het Thorbeckehuis reageren verschrikt. De rechercheurs blijken voor een kantoorgenoot van Aufisco te komen: Olivier Lambert, een van de hoofdverdachten in de vastgoedfraude. Hij huurde, zo blijkt uit het boek De ontknoping: De Vastgoedfraude voor de Rechter, een werkplek bij Aufisco. Lambert zal uiteindelijk veroordeeld worden evenals Aufisco-oprichter Evert Jan Pot.

Vastgoedfraude

Bij Aufisco kwamen belangrijke vastgoedrelaties over de vloer zoals Olivier Lambert. Deze controller werkte jarenlang bij Bouwfonds Vastgoedontwikkeling. In 2002 maakt hij promotie: hij wordt voor twee dagen per week op interim basis aangesteld als financieel directeur bij Bouwfonds Vastgoedontwikkeling. Opvallend: Aufisco Trust BV is de detacheerder. Na zijn vertrek bij Bouwfonds betrekt Lambert als onderhuurder een bureau in het Aufisco-kantoor. Lamberts’ bevriende vastgoedrelaties komen ook langs, zoals ‘mental coach’ Nico Vijsma die in 2005 coaching-sessies geeft aan vastgoedbedrijfjes. Op zijn beurt beheert Aufisco weer een vastgoedbedrijf van Bouwfonds-directeur Jan van Vlijmen en zijn oom Vijsma.

De relatie tussen Aufisco en Van Vlijmen is jaren daarvoor al gelegd. Aufisco huurde voorheen een kantoor op de Oranjestraat in Den Haag. ‘Dat pand werd beheerd door Van Vlijmen Vastgoed. Daar kregen we de huurnota’s van,’ zegt Aufisco-oprichter Pot. ‘Het was een prachtig maar verwaarloosd pand en dan belden we Van Vlijmen Vastgoed voor onderhoud.’

Achteraf blijkt het spelen met vuur: Vijsma, Van Vlijmen en Lambert vormden de drie hoofdverdachten in de zogeheten Vastgoedfraude, het strafrechtelijke Klimop-onderzoek naar de honderden miljoenen euro’s die onder leiding van het trio in de periode 1995 tot 2006 werden weggesluisd bij Bouwfonds en Philips Pensioenfonds.

Lambert kreeg in 2015 in hoger beroep 5 jaar cel. Ook moest hij zijn criminele wist van 5,5 miljoen euro terugbetalen aan ABN Amro. Ook Aufisco-oprichter Evert Jan Pot moest voor de rechter verschijnen vanwege een valse factuur van 25.000 euro aan Lambert. De officier van justitie gaf tijdens de zitting aan dat Pot ‘eveneens mee at uit de vastgoed-ruif’ en dat Pot een valse factuur had opgesteld op briefpapier van zijn advocatenkantoor Pot & Van der Heijden. Pot werd in in 2014 veroordeeld en kreeg een boete en een werkstraf opgelegd. 

Lees verder Inklappen

Deftige heren

De inval vormt een deukje in het nette imago van de Aufisco-directeuren die graag in de luwte blijven. Hun digitale voetafdruk is dan ook minimaal: nul foto’s online, geen interviews en geen protserige foto’s op Facebook en Instagram. Zowel Van der Heijden als De Jong bezit een riante woning in Wassenaar. Van der Heijden voldoet aan de lokale standaard: een afgeronde studie rechten, een vrouw die zich bezighoudt met beeldende kunst en kinderen op het elitaire Rijnlands Lyceum. 

In de juridische wereld staan ze te boek als kundig. ‘Het zijn deftige heren met veel verstand van zaken. Ze zijn het tegendeel van patsers,’ herinnert een advocaat die in het verleden contact had met Aufisco. Het duo heeft ‘bij uitstek’ een positieve indruk bij hem achtergelaten. 

‘Hij is een serieuze, betrouwbare en verlegen man,’ zegt Pot, die elf jaar een kantoor met Van der Heijden deelde. ‘Hij blijft graag op de achtergrond, praat heel kalm en is stil. Ik heb een harde stem en als ik aan het bellen was, ergerde hij zich daar al snel aan.’ Pot en Van der Heijden waren tegenpolen. ‘Ik ben slordig, hij is buitengewoon precies en alles moest gedocumenteerd worden. Daarom ging ik de klanten binnenhalen en deed hij alles op de achtergrond. Dat werkte goed, want daarmee haalden we klanten binnen én die klanten bleven ook bij ons.’ 

Het contrast tussen Van der Heijden en een deel van hun clientèle is groot, zeker in het geval van een in 2006 toegeschoven klant uit de Oekraïne. De Jong en Van der Heijden worden gevraagd om een deel van de omvangrijke media-portefeuille van de invloedrijke Boris Lozkhin te beheren. Deze Oekraïense zakenman wist in de jaren negentig een media-imperium te bouwen onder de noemer United Media Holding Group (UMH Group). Zijn portfolio: radiozenders, lifestyle-websites en een reeks tijdschriften. Het plan: een deel van de bezittingen in een Nederlandse holding gieten. ‘Boris Lozhkin was een cliënt van het Amsterdamse advocatenkantoor Boekel de Nerée en zij hebben hem destijds bij ons aangebracht,’ zegt Jan de Jong desgevraagd. De eigenaar van United Media Holding NV is een Cypriotische vennootschap gevestigd in Limassol. De bankpas komt van ABN en de directie komt in handen van Oak Tree Management BV, een soort zusteronderneming van Aufisco waar Van der Heijden en De Jong de directie voeren.

In 2013 vinden er achter de schermen van United Media Holding de nodige veranderingen plaats, want Lozhkin verkoopt voor een bedrag tussen de 300 en 500 miljoen dollar zijn media-imperium aan de Oekraïense oligarch Sergej Kurchenko. De wisseling van de macht zal niet zonder gevolgen blijven. 

Oak Tree Management blijft wel het bestuur vormen van United Media Holding, waar op dat moment bijna 50 miljoen euro aan bezitting in zit. Het vestigingsadres van de Oekraïense mediaholding blijft ook onveranderd: de Laan Copes van Cattenburch 52 waar op dat moment nog het VVD-partijkantoor zetelt

De dan 27-jarige koper Kurchenko is een onbekende ondernemer met een vermogen van 400 miljoen dollar, grotendeels vergaard via de handel in olie en gas. In de jaren daarna koopt hij een voetbalclub (FC Metalist Kharkiv), aandelen in banken en pompstations in Oekraïne en Duitsland. Van de Russische oliegigant Lukoil koopt hij de grootste olieraffinaderij in Oekraïne, de Odessa Oil Refinery. En door de overname van het Oekraïense mediaconcern is hij ook in één keer een invloedrijke mediatycoon met vierduizend man personeel en vijftig mediatitels waaronder Korrespondent magazine, Focus, Vogue en Forbes. De entree van de jonge uitgever leidt tot een opstand bij de aangesloten mediatitels. Maar liefst eenderde van de redactie van Forbes Oekraïne vertrok vanwege de nauwe banden van de nieuwe eigenaar met de (corrupte) Oekraïense president Janoekovitsj. Ze vreesden censuur en verdere aantasting van hun journalistieke onafhankelijkheid.  

Vermogende ‘Family’

In 2014 vlucht Kurchenko in het kielzog van Janoekovitsj naar het buitenland. Journalisten onderzoeken de herkomst van zijn vermogen. Wat blijkt: Kurchenko kon tegen onvoorstelbaar lage prijzen (gesubsidieerd) gas inkopen en dat vervolgens met torenhoge marges doorverkopen aan de pomp. Persbureau Reuters becijferde in 2014 dat hij op die manier minstens 100 miljoen dollar verdiende. Kurchenko droeg bovendien geen btw en douane-belastingen af over zijn olie-en gasdeals. 

Het leidt ertoe dat justitie Kurchenko schaart onder ‘The Family’ - de vermogende kliek rondom Janoekovitsj, die jarenlang de Oekraïense staatskas plunderde. Kurchenko is binnen die kliek de stroman die het geplunderde vermogen van Janoekovitsj beheert en witwast. ‘Iedereen in de Oekraïne weet dat [Kurchenko] de portemonnee is van Janoekovitsj,’ zei het voormalig hoofd van een parlementaire anticorruptiecommissie in 2014 tegen persbureau Reuters. 

Moneyland Nederland

Er bestaat een wereld waarin iedereen die iets te verbergen heeft, geld kan oppotten en ongestoord kan uitgeven, zonder ooit gepakt te worden. Schrijver en journalist Oliver Bullough doopte deze wereld ‘Moneyland’ en schonk ons daarmee een fantastisch concept om de schimmige offshore-wereld beter te begrijpen. Follow the Money zoekt uit welke rol Nederland speelt bij doorgeleiden van schimmige en ongeoorloofde geldstromen. Welke bankiers, fiscalisten en advocaten steken corrupte regimes, fraudeurs en oligarchen de helpende hand toe?

Lees verder Inklappen

In de jaren daarna volgen aanklachten vanwege belastingfraude en het verduisteren van staatsgelden, er verschijnt een aanhoudingsbevel, zijn voetbalclub wordt staatseigendom en er wordt voor honderden miljoenen beslag gelegd op zijn bezittingen. Ook zijn media-imperium valt onder het beslag, waaronder United Media Holding NV. 

Kurchenko belandt bovendien op 5 maart 2014 op de sanctielijst van de Europese Unie met als toelichting: ‘Persoon tegen wie in Oekraïne een onderzoek loopt wegens betrokkenheid bij misdrijven in verband met de verduistering van Oekraïense overheidsmiddelen en de illegale overbrenging daarvan buiten Oekraïne.’ Als gevolg van die sancties worden alle Europese bezittingen van Kurchenko bevroren. Een jaar later prijkt Kurchenko ook op de Amerikaanse sanctielijst van de Office of Foreign Assets Control (OFAC).  

Het Nederlandse trustkantoor blijft echter de bestuurder, zo blijkt uit de registratie in het Handelsregister. Hun cliënt United Media Holding NV leidt een slapend bestaan: jaarstukken worden sinds 2014 niet meer gedeponeerd, er worden alleen nog maar voorlopige jaarrekeningen opgemaakt. Een juridisch conflict met het Forbes-concern schudt de Nederlandse holding wakker. In maart 2014 trok de Amerikaanse uitgever de Oekraïense licentie in vanwege Kurchenko. In de jaren daarna spant United Media Holding NV vanuit de Nederlandse holding een arbitragezaak aan in New York. Daarin wordt de Nederlandse holding aangeduid als ‘a blocked person’. 

Geen afscheid

Van der Heijden en De Jong blijven optreden als bestuurder van deze ‘geblokkeerde’ vennootschap. ‘Kurchenko zegt u?’ Ja daar wil ik wel wat over vertellen,’ zegt Jan de Jong. ‘Hij is naar Moskou gevlucht, dat hebben we allemaal uit de media vernomen. We kwamen er via Dow Jones screening en de media achter dat United Media Holding een gesanctioneerde vennootschap was geworden en we zijn toen in overleg getreden met De Nederlandsche Bank en het ministerie van Financiën. Alles is bevroren, er mag niks in gebeuren en alles ligt stil,’ zegt De Jong. De trustbestuurder baalt. ‘Wij moeten al zeven jaar verplicht die tent bewaken totdat de sancties worden opgeheven. Maar we krijgen daar al zeven jaar geen cent voor. We doen niks, er zijn geen bankrekeningen en geen bankbewegingen. Maar we kunnen ook niet aftreden en zeggen: Bekijk het maar.’

Wat moet een trustkantoor doen met gesanctioneerde klanten?

Een woordvoerder van De Nederlandsche Bank (DNB), de toezichthouder belast met trustkantoren, schrijft dat een trustkantoor ‘onmiddellijk’ DNB in kennis moet stellen zodra een bestaande klant verschijnt op een sanctielijst. ‘Het kantoor moet alle nodige maatregelen treffen zoals het op die klant van toepassing zijnde sanctieregime voorschrijft. Dat kan bijvoorbeeld betekenen dat tegoeden of economische middelen moeten worden bevroren. Indien het trustkantoor optreedt als bestuurder van een doelvennootschap kan dat bijvoorbeeld betekenen dat zij niet meer mee mag werken aan bepaalde transacties van die doelvennootschap.’ Een woordvoerder van het Ministerie van Financiën zegt dat (trust)bestuurders moeten aanblijven. ‘Wanneer een entiteit op een sanctielijst wordt opgenomen, dient de situatie rondom die entiteit te worden bevroren. Dat betekent dat er zonder ontheffing van het ministerie van Financiën ook geen wissel van het bestuur kan plaatsvinden.’

De Nederlandse wetgever probeert tegen te gaan dat omstreden zakenlieden zich verschuilen achter chique gevels en goudkleurige naamplaten van een trustkantoor. Trustkantoren hebben op basis van de Wet toezicht trustkantoren een zogeheten ‘poortwachtersfunctie’ en daarmee de verplichting om witwassen en terrorismefinanciering tegen te gaan. Een van de verplichtingen is cliëntenonderzoek bij de acceptatie van een nieuwe klant, om na te gaan wie de daadwerkelijke eigenaar is, de ultimate beneficial owner (ubo). Daarnaast moet het trustkantoor ongebruikelijke transacties melden bij de Financial Intelligence Unit en moet het internationale sanctielijsten in de gaten houden. 

Lees verder Inklappen

Risicocategorie

Aufisco beheert bezittingen van klanten in de risicocategorie. Zo is Aufisco op 27 augustus 2013 bestuurder geworden van ABR Investments BV. De andere bestuurder is ene Alexander Pentya uit Sint-Petersburg, de eigenaar is de ogenschijnlijk nietszeggende entiteit ‘Investment Company Abros’ gevestigd op het adres van Bank Rossiya in Sint Petersburg. Deze Russische bank, en daarmee indirect ook de Nederlandse bv, is in handen van de miljardair Yuri Kovalchuk. Deze miljardair wordt gerekend tot de Vladimir Poetins intimi. In april 2014 belandde zijn investeringsvehikel Abros op een Amerikaanse sanctielijst

Het accepteren van vermogende ondernemers uit voormalig Sovjet-landen wordt in de fiscale wereld gezien als spelen met vuur. ‘Russen hebben toch vaak hun eigen regels en het is maar de vraag of je de klant onder controle kan houden. Wat is de herkomst van de gelden? Dat blijft lastig om te controleren,’ zegt fiscalist Ton Wouters van Zummum Finance & Tax Law. Als een cliënt op een Amerikaanse sanctielijst verschijnt, is dat voor Wouters een reden om direct afscheid van te nemen. ‘Dan is er sprake van een enorm verhoogd risico. Ook al is het fiscaal allemaal in orde, met zo’n ubo zou ik nooit het risico nemen om door te gaan.’

Het contrast tussen de deftige polderbestuurders Van der Heijden en De Jong en de naar Rusland gevluchte klant Kurchenko is groot. Waar Van der Heijden rustig pendelt tussen zijn Wassenaarse woning en het Haagse kantoor, laat zijn cliënt Kurchenko zich door de straten van Moskou verplaatsen in een gepantserde Mercedes S-600. Dit blijkt in 2018 uit een reportage The baby-faced gas king van Al Jazeera. Deze nieuwszender achterhaalde dat de oligarch - onopvallend casual gekleed in een hoodie - nog volop zaken doet in Moskou: hij bezoekt Russische ministeries, banken en de energiebedrijven Gazprom en Rosneft. Zijn bewakingsniveau is bijzonder hoog: het konvooi waarin hij zich verplaatst bestaat uit vijf auto’s waaronder een ambulance-unit en een Mercedes GL met opvallende signaalblockers op het dak. Daarmee worden telefoonsignalen in een straal van 200 meter geblokkeerd. Dit om een bomaanslag te voorkomen. Zijn privé-beveiliging is in handen van voormalig leden van de Russische speciale antiterreureenheid Alpha Group. 

Einde verhaal

De deftige heren van Aufisco kunnen binnenkort het hoofdpijndossier van vluchteling Kurchenko dichtklappen. Een speciale anticorruptie-afdeling in Oekraïne, Asset Recovery and Management Agency (ARMA), nam op 9 september 2019 alle aandelen van Kurchenko’s mediaconcern in beslag. Op de inbeslagname-lijst van de rechtbank prijkte ook United Media Holding NV. Afgelopen juli startte de Oekraïense overheid met een openbare veiling van Kurchenko’s mediatitels. Op 11 september bracht de Oekraïense mediatycoon Igor Kolomoisky het hoogste bod uit voor de exploitatie. Kolomoisky is een opvallende winnaar, want deze oligarch is zeer omstreden en is bovendien in een juridisch gevecht verwikkeld met de Oekraïense overheid. 

De kans is klein dat Aufisco nog een rol gaat spelen bij de activiteiten van de nieuwe exploitant Kolomoisky. Vorig jaar hebben De Jong en Van der Heijden de trustlicentie van Aufisco beëindigd bij De Nederlandsche Bank. Ze hebben bovendien Aufisco en Oak Tree Management verkocht aan de JTC Group, een aan de London Stock Exchange genoteerd trustkantoor met vestigingen in Ierland, Dubai, de Britse Maagdeneilanden, de Britse kanaaleilanden en Labuan. De Britten verstevigen daarmee hun positie in Nederland. In 2018 namen ze al het Amsterdamse trustkantoor Van Doorn CFS over. Aufisco was een ‘koopje’: JTC kocht het bedrijf voor 2 miljoen euro.  

De trustbestuurders Van der Heijden (63) en De Jong (65) krijgen daarmee zicht op een nog rianter pensioen. De persoonlijke holding van De Jong bevatte al 2,6 miljoen euro aan bezittingen en die van Van der Heijden ruim 2 miljoen in 2018. Van der Heijden ‘klust’ echter nog door bij JTC waar hij inmiddels, zo blijkt uit het Handelsregister, wat deftigere klanten bedient. Zo is hij op 29 november 2019 bestuurder geworden van de Nederlandse vennootschappen van Frederic Hottinger, een telg uit een vermogende Zwitserse bankiersfamilie. 

Philip van der Heijden is om een reactie gevraagd, maar hij wenste niet te reageren.

Na de opname volgde nog een gesprek met de heer Pot. Vanwege die reden verschilt de geschreven versie met de audioversie. 

Dennis Mijnheer
Dennis Mijnheer
Ontspoorde bedrijfskundige die alles wil weten van mannen en vrouwen met witte boorden. Tags: fraude, witwassen, omkoping.
Gevolgd door 1891 leden
Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
Annuleren