Dijsselbloem en AFM geven banken vrij spel voor verhoging kredietopslag

Banken hebben vrij spel om hun marges op leningen te verbeteren ten koste van het mkb. Daar wil minister Dijsselbloem niets aan veranderen. En de AFM kan geen toezicht houden.

Een verbod op de eenzijdige, tussentijdse verhoging van de renteopslag. Daarvoor pleitte PvdA-kamerlid Henk Nijboer deze week bij zijn partijgenoot en minister van Financiën, Jeroen Dijsselbloem. Deze proefballon werd onmiddellijk doorgeprikt door laatstgenoemde. Wel zei de minister toe dat de Autoriteit Financiële Markten (AFM) gaat kijken naar eventuele willekeur waarmee opslagen zijn ingevoerd. Hiermee is duidelijk dat er voorlopig geen verandering van de regelgeving te verwachten valt. Dat Dijsselbloem de AFM verzoekt om de opslagverhoging te onderzoeken zal evenmin voor veel verandering zorgen, nu de toezichthouder geen enkel wettelijk houvast heeft. De woordvoerder zegt in overleg te zijn met Financiën en nog niet te kunnen reageren op vragen van FTM hierover. Drie jaar geleden, toen er klachten binnenkwamen over de opslagverhoging bij hypotheken met variabele rente, liet de AFM al weten: 'Er zijn […] geen wettelijke verplichtingen die de hoogte van de opslag reguleren of voorschrijven hoe deze moet zijn opgebouwd.' Daarin is nadien geen verandering gekomen, behalve dat per 2013 wettelijke regels zijn ingevoerd die banken dwingen om consumenten duidelijk te maken hoe de opslag is opgebouwd, zowel voorafgaand aan de hypotheeklening als gedurende de looptijd.

Geen transparantie voor mkb

Deze regels gelden, kortom, alleen ten aanzien van particuliere hypotheken, voor zakelijk krediet voor het mkb bestaat geen enkele transparantienorm. Vandaar dat banken in hun algemene voorwaarden tot voor kort slechts meldden dat ze gerechtigd zijn de opslag te verhogen, wat die opslag ook moge behelzen. Van die ruim geformuleerde bevoegdheid hebben banken dan ook gebruik gemaakt: miljarden extra rente-inkomsten zijn op deze manier sinds 2009 gerealiseerd. Wat wil Nijboer bereiken nu zijn verbod is afgewimpeld? Het Kamerlid laat desgevraagd weten dat hij vooral de pijlen richt op opslagverhogingen die niet klantafhankelijk zijn. Daarvoor wil hij eerst het toegezegde onderzoek van de AFM afwachten. 'Ik wil dat banken zelf initiatief nemen om de opslag te specificeren in algemene voorwaarden. Nu is het veel te open en veel te makkelijk om te verhogen. Je moet voorspelbaar zijn als bank, zo kan je als ondernemer geen zaken doen. Als banken niet bereid zijn algemene voorwaarden aan te passen, moet er wetgeving komen.' Nijboer erkent dat een verbod op tussentijdse verhoging lastig te realiseren is. 'Maar een willekeurige opslag, dat kan niet.'
'Ik wil dat banken zelf initiatief nemen om opslag te specificeren in algemene voorwaarden. Nu is het veel te open'
Het ongenoegen van de PvdA – en veel ondernemers – is vooral gevoed door de generieke opslagverhogingen en gebrek aan transparantie daarover. Zo hebben alle grote banken een 'liquiditeitstoeslag' geïntroduceerd, terwijl bij de klant de perceptie leefde dat hun opslag afhankelijk is van hun specifieke financiële situatie, zoals de kwaliteit van het onderpand. Bovendien dachten zij al een premie te hebben betaald voor liquiditeit, dat wil zeggen voor het beschikbaar stellen van het geld voor een langere periode. Het juridisch verzet ertegen groeit. Het contrast met de kredietverlening voor grote bedrijven markt is enorm. Het is gangbare praktijk dat advocaten en treasury-specialisten in dat segment onderhandelen over tarieven en afspraken maken in zogeheten schuldconvenanten. Daarin staat precies omschreven welke condities gelden voor de lening, wanneer de onderneming meer moet gaan betalen. Het MKB moet het doen met de standaardvoorwaarden, die ze niet kunnen ontwijken nu alle grote banken dezelfde open voorwaarden hanteren.

Spraakverwarring

Ondertussen is er buiten de grote, professionele markt nog steeds spraakverwarring over het begrip renteopslag. De 'liquiditeitspremie' is bij ABN Amro bijvoorbeeld weer gefuseerd met de risico-opslag tot een 'markttoeslag' – één grote black box. Banken schermen onder meer met hogere kapitaalkosten, nieuwe regelgeving en hogere financieringskosten (funding) als onderdeel van de opslag, naast de debiteurenopslag die ook weer afhankelijk is van de verwachtingen van de bank ten aanzien van de sector van de kredietnemer. Wordt daar maar eens uit wijs. Meer transparantie is geen overbodige luxe dus. Want ondanks het ontbreken van een wettelijk kader, is het moeilijk voorstelbaar dat banken een vrijbrief hebben om naar eigen believen de rente op te drijven. Dat zou immers betekenen dat het voor een bank altijd mogelijk is haar eigen falen – denk aan verkeerd inkopen – af te wentelen op het mkb. Of neem de situatie dat een bank besluit om meer risico te nemen en daardoor duurder uit is bij haar eigen financiering. Mogen banken dat doorberekenen? De sector vindt vanzelfsprekend zelf van wel. In een reactie op Nijboer liet de Nederlandse Vereniging van Banken weten: 'Het verbieden van opslagen vinden banken niet werkbaar omdat hiermee de mogelijkheid wordt ontnomen om rekening te houden met veranderingen in het risicoprofiel van de klant of met de ontwikkeling op de kapitaalmarkten.' Ontwikkeling op de kapitaalmarkten. Snapt u het? ----------

FTM-onderzoek: meld je opslag hier

FTM doet onderzoek naar de opslagen. Als u een lening met een rentederivaat heeft, laat ons dan weten wanneer en met hoeveel de rente is verhoogd. En door welke bank. Stuur ons (geanonimiseerd) brieven van banken over de opslagverhoging. Die zullen we niet publiceren, zij dienen slechts om een goed beeld te krijgen. Direct reageren kan natuurlijk ook, hieronder. Ons emailadres is opslag@ftm.nl
Jan-Hein Strop
Jan-Hein Strop
Financieel-economisch journalist met grote belangstelling voor de werking, macht en gedrag van bank & verzekeraar.
Gevolgd door 2339 leden
Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
Annuleren