Dit land is gek geworden

    We zijn in dit land bevangen door doorgeschoten marktdenken. Het meest belachelijke voorbeeld daarvan is de onlangs door de Algemene Rekenkamer geïntroduceerde rendementschecker op onderwijs.'Het is totale economische flauwekul en ethisch onjuist,' aldus columnist Robin Fransman.

    Mensen, dit land is een beetje gek geworden. Onze overheid voorop. De Algemene Rekenkamer heeft om haar 200-jarige bestaan te vieren, een prijsvraag uitgeschreven. Scholieren mochten onderzoeksvoorstellen indienen, en de winnaar ziet zijn onderzoek uitgevoerd door de Rekenkamer. Dat onderzoek is nu klaar. Het gaat om een onderzoek naar de kosten en baten van opleidingen. Enerzijds maken burgers en overheid kosten voor opleidingen, en anderzijds staan daar arbeidsinkomsten en belastingopbrengsten tegenover. Trek die van elkaar af, en je weet wat de opbrengst van opleidingen is. Met hippe termen als #checkjerendement en de ‘Rendementschecker’ kun je zelf uitrekenen wat jouw ‘Rendementsmoment’ is. Dat kan dus hier. Op de ‘Rendementschecker’ vul je in je opleidingsniveau, je studierichting en je geslacht: Rendementschecker 1 En voila, binnen 1 seconde is daar het resultaat: je ‘Rendementsmoment’ komt eruit. Mensen, dit is op zoveel niveaus fout dat ik moeite heb mijn zelfbeheersing te bewaren.

    Berekening is onzin

    De berekening neemt aan de inkomstenkant van de overheid alleen de inkomstenbelasting mee. Alsof mensen niet ook BTW, Accijns, Energiebelasting, OZB, Wegenbelasting, BPM enzovoorts enzovoorts betalen. En die nemen toe bij hogere inkomens. Dat leidt ertoe dat met name de terugverdientijden van beroepsopleidingen veel te lang worden ingeschat, want lagere inkomens betalen een veel groter deel van hun inkomen aan indirecte belastingen zoals de btw. Wat de Rekenkamer ook mist is dat mensen hun geld ook weer uitgeven en zo voor inkomen en belastingopbrengsten bij derden zorgen. Het Multiplier effect. Een extra Euro die verdiend wordt, gaat ook weer een paar keer rond.
    'dat zijn dan nog de kleinste fouten'
    Tenslotte, waar is de bedrijfswinst? Een bedrijf zal alleen iemand aannemen als die winst oplevert. Daar wordt belasting over betaald, en dat geld wordt of weer geïnvesteerd, of als dividend uitgekeerd. Allemaal opbrengsten die de Rekenkamer negeert. Maar goed, dat zijn dan nog de kleinste fouten.

    Economische onzin

    Veel belangrijker is dat het economisch totale flauwekul is. Echt volkomen onzinnig. Hier wordt de grote fout gemaakt dat je micro en macro van elkaar los kunt trekken op de achterkant van een sigarendoos. We verdienen in Nederland met zijn allen 600 miljard euro per jaar, dat is ons BBP, pakweg 35.000 euro per hoofd van de bevolking. Stel, we brengen onze onderwijsuitgaven naar nul. Of stel je voor dat we dat al 50 jaar lang zouden hebben gedaan. Hoe groot zou ons BBP dan zijn? 50 miljard, 100 miljard? We zouden geen ASML hebben, geen Shell, geen Unilever, geen TomTom, geen Schiphol, geen Haven van Amsterdam enzovoorts. We zouden terugvallen naar het BBP per hoofd van de bevolking van Burundi of Zimbabwe. Natuurlijk, dit is ook een sigarendoos berekening, maar wel eentje met meer realiteitszin dan die van de Rekenkamer. Het rendement op onderwijs, waar we zo een 30 miljard per jaar aan uitgeven, is dus zo een 500 miljard. De terugverdientijd is dus pak 'm beet; drie weken. Niet de 8 tot ‘meer dan 35 jaar’ die de Rekenkamer ons voorspiegelt. Wat de Rekenkamer vergeet is de netwerk-effecten van onderwijs, een hoog opgeleide beroepsbevolking trekt bedrijven en investeringen aan. Leidt 1 halfgeleider specialist op en de opbrengst is nul. Leidt er 100 op, en ASML gaat een fabriek bouwen.

    Ethisch is het een gruwel

    Maar ook ethisch is het afschuwelijk. Een overheid die het rendement van individuele burgers gaat berekenen? Pardon? Wat zijn we, een mierenkolonie? Worden wij geacht onszelf te offeren voor de gemeenschap? Blijkbaar wel, uit de tekst op de website: “…die te maken hebben met het feit dat je in de tijd dat je een opleiding volgt ook had kunnen gaan werken en dan belastinginkomsten voor de overheid had verdiend.” Gatverdamme! De overheid is dus niet voor en van de burger, maar de burger is er voor de overheid. De volgende stap is dat we het ‘rendementsmoment’ van heup operaties gaan uitrekenen op individueel niveau. Laag inkomen? Sorry, terugverdientijd is te lang. Nu ik er toch over denk, wat is eigenlijk het rendement op de AOW?
    'Ook ethisch is het afschuwelijk. Een overheid die het rendement van individuele burgers gaat berekenen? Pardon?'
    Op de ‘Rendementschecker’ blijkt ook dat de terugverdientijd voor vrouwen altijd veel en veel langer is dan die van mannen. Wat leren we daarvan? Geen opleidingen meer voor vrouwen? En waar komt dat eigenlijk door, zwangerschapsverlof en part-time werken of zijn het de lagere salarissen voor vrouwen? Ben reuze benieuwd. Wellicht ook apart nog het ‘rendementsmoment’ van allochtonen en autochtonen uitrekenen. Dan kunnen we helemaal efficiënt met overheidsgeld omgaan. En wat is eigenlijk het rendement op kinderen krijgen? Fraai hoor Rekenkamer, graag deze exercitie herhalen voor het geld dat de overheid stopt in de hypotheekrenteaftrek, of de investeringsaftrek voor bedrijven, of de subsidies voor R&D, de Zelfstandigenaftrek en al die andere hobby’s. En dan op individueel huishouden en bedrijven niveau graag, dat geeft inzicht!

    Politieke keuze

    Wat leert de Rekenkamer nou aan de scholieren die deze wedstrijd hebben ‘gewonnen’? Kosten en Baten uitrekenen van overheidsbeleid moet. Maar nooit, nooit, nooit als ruwe optelsom van individuen. Dat kan namelijk niet. Maar de Rekenkamer leert ze dat het kan. Het leert ze dat we in dit land bevangen zijn door doorgeschoten marktdenken. De benadering die van de overheidsbegroting een huishoudboekje maakt. De benadering dat we alles als onderneming moeten managen en op micro niveau kunnen insteken. Dat we geen aandacht hoeven te hebben voor macro. Dat een sigarendoos voldoet om beleid te maken. Als ik van een instituut beter verwacht, dan is dat van de Algemene Rekenkamer. Driewerf bah, driewerf treurig. *** Robin Fransman is bereikbaar op Twitter: @RF_HFC PS: Meer lezen over hoe een focus op micro een slechte macro resultaat oplevert in Nederland? Lees dit.  

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Robin Fransman

    De dwarse denker Robin Fransman was jarenlang adjunct-directeur bij Holland Financial Centre (HFC). Daarvoor werkte hij onder...

    Volg Robin Fransman
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren