Hoeveel geld ontvangen Europese politieke partijen van gulle gevers? En wie zijn dat precies? Vandaag publiceert Follow the Money een dataset met daarin alle 997 donaties die Europese partijen ontvingen in de periode 2014-2018.

    An English version of this article is available here.

    ‘De burger mag verwachten dat het EU-besluitvormingsproces transparant en open verloopt. Hoe opener het proces, hoe makkelijker het is om te garanderen dat er een evenwichtige belangenafweging plaatsvindt en dat besluitvormers voor iedereen even toegankelijk zijn. Transparantie is ook een belangrijke factor als het erom gaat de Europese burger actiever te betrekken bij het democratisch proces van de EU.’

    Deze woorden staan op de website van de Europese Commissie. Specifieker: ze zijn te vinden op de pagina van het transparantieregister van de Europese Unie. Dit register werd in 2011 uitgebreid, om ook zicht te krijgen op welke bedrijven en organisaties invloed proberen uit te oefenen op het Europees Parlement.

    Sinds het Verdrag van Lissabon in 2009 meer wetgevende macht overhevelde naar het Europees Parlement, kreeg dit immers te maken met een steeds grotere druk vanuit de lobbywereld: volgens een schatting van het Corporate Europe Observatory liepen er anno 2018 dagelijks zo’n 25.000 lobbyisten in Brussel. Toch is hun werk lang niet altijd zichtbaar: regelmatig vindt de lobby plaats in de welbekende ‘achterkamertjes’. Het transparantieregister moet deze lobby deels uit de schaduw trekken, maar het is nog maar de vraag hoe effectief dat register is. Registratie is in de meeste gevallen nog vrijwillig.

    Dit is niet zonder gevolgen. In september 2015 ontdekte Transparency International EU dat meer dan de helft van het register ‘incompleet, betekenisloos of onjuist' was. De waakhond vond onder andere bijna 4.000 lobby-organisaties wiens gehele opgegeven lobbybudget minder dan één minimum jaarloon bedroeg. En twee jaar later, in november 2017, repte ook het Corporate Europe Observatory over ‘dodgy data, under-reported spending, missing entries, and a lack of enforcement’.

    Een andere manier om de Europese wetgever te beïnvloeden, is door middel van donaties. Daar waar het transparantieregister vrijwillig is, zijn Europese partijen verplicht inzage te verschaffen in alle donaties van boven de 500 euro. De afgelopen maanden hebben we een inventarisatie gemaakt van donaties en contributies door derden; dat resulteerde in een dataset van 997 donaties uit 57 verschillende landen, met als ontvangers 15 Europese partijen en hun denktanks. Wie zijn de gulle gevers van Europese politieke partijen, en wat zijn de beweegredenen van bedrijven, organisaties en individuen om de portemonnee te trekken?

    Over dit onderzoek
    • Dit is de tweede dataset uit ons onderzoek naar Brusselse partijkassen. De eerste dataset, met daarin de jaarrekeningen van tien Europese partijen uit de periode 2014-2018, publiceerden we vorige week.
    • In deze tweede dataset hebben we gekeken naar alle donaties aan de vijftien Europese politieke partijen uit de periode 2014-2018. De reden hiervoor is dat de donatielijsten inzicht geven in waar partijen het eigen kapitaal vandaan halen: dat kapitaal is nodig om in aanmerking te komen voor subsidie vanuit het Europees parlement, wat met name van belang is voor relatief nieuwe partijen. In totaal gaat het om 997 donaties, verdeeld over 15 europartijen en hun denktanks.
    • Deze dataset is een inventarisatie van informatie verstrekt door de partijen zelf, en dus afhankelijk van de mate van transparantie die dezen verschaffen. Hierdoor kan het zijn dat minder transparante partijen, minder observaties hebben in de dataset
    • Partijen geven donaties niet altijd als zodanig op. Tijdens het creëren van onze eerste dataset kwamen we diverse termen tegen, zoals ‘sponsoring’, ‘special contribution’ of ‘project contribution’, terwijl het toch echt om donaties ging. Zo zagen we bijvoorbeeld dat de 12.000 euro die het Amerikaanse telecombedrijf AT&T overmaakte naar de grote partijen en hun denktanks, op verschillende jaarrekeningen onder verschillende noemers terugkwam.
    • Om te voorkomen dat we partijen gingen vergelijken op basis van hun (verschillende) eigen definities van een donatie, hebben we ervoor gekozen om als definitie van een ‘donatie’ alle inkomsten (voor zover herleidbaar) verkregen vanuit derden, uitgezonderd de subsidie van het Europees Parlement te nemen. Dit betekent dat wij dus een bredere definitie hanteren van ‘donatie’ dan de gemiddelde Europartij, niet in de laatste plaats omdat we ook contributies vanuit zusterpartijen hebben meegenomen. De reden hiervoor is dat dit ons in staat stelt om in kaart te brengen hoeveel (subsidie)geld wordt rondgepompt in de politieke machine. Niet alleen bedrijven en NGO’s kunnen immers Europese politieke partijen aan eigen kapitaal helpen: ook nationale partijen die zich geestelijk verwant voelen kunnen een donatie doen.
    • Elke donateur hebben we handmatig nagetrokken met Google, Company.info en (indien mogelijk) lokale handelsregisters. Daar waar onduidelijkheden waren, hebben we navraag gedaan bij de betreffende Europese partij. In een enkel geval leverde dit geen verdere informatie op: sommige partijen (zoals de conservatieven van de ACRE) reageerden niet op onze vragen om opheldering. Anderen (zoals de christen-conservatieven van de ECPM) lieten weten ‘geen informatie te mogen verstrekken’.
    • Voor zover wij deze informatie hebben kunnen achterhalen, is deze terug te vinden in de kolom ‘det’ (details). Indien wij niet verder kwamen (of niet helemaal zeker waren) hebben wij de cel gevuld met een ‘.’ (‘missing’). 
    • Voor zover mogelijk zijn de donaties ook voorzien van (vergelijkbare) details als land van herkomst, uit welke sector de donatie afkomstig is en welke soort organisatie achter de donatie zit (zoals een bedrijf, individu of NGO).
    Lees verder Inklappen

    Wat direct opvalt, is dat de astronomische bedragen die we kennen uit de Amerikaanse politiek in Brussel afwezig zijn. Een belangrijke reden hiervoor is dat verkiezingscampagnes worden gefinancierd vanuit het Europees parlement zelf.

    Dit neemt niet weg dat er alsnog geld wordt overgemaakt naar de partijkas vanuit bedrijven, NGOs en andere organisaties. In de periode 2014-2018 kregen de Europese partijen een totaalbedrag van ruim 8,7 miljoen euro gedoneerd. Hoewel het klein bier is als we deze inkomsten naast het totale inkomen — zo'n 230 miljoen euro — leggen, vormen de donaties, zeker in deze Europese verkiezingscampagne, voer voor politiek debat. Zo kapte vorige maand de Franse president Emmanuel Macron een flirt met de Europese ALDE-familie af. De Alliantie van Liberalen en Democraten in Europa ontvangt namelijk donaties van biochemische multinationals als Monsanto-Bayer, multinationals die in Frankrijk de afgelopen jaren flink onder vuur kwamen te liggen. In een poging de boel vlot te trekken, beloofde ALDE geen donaties van bedrijven meer aan te nemen. 

    Bovendien zijn de totaalbedragen weliswaar klein, maar worden deze steeds groter. Partijdonaties staan als Europees fenomeen namelijk nog in de kinderschoenen. Europese partijen en hun gelieerde denktanks kunnen pas sinds 2008 donaties ontvangen. Sindsdien vinden steeds meer donoren hun weg naar de Brusselse partijkassen: waar er in 2008 in totaal rond de 200.000 euro werd gedoneerd, ligt dit getal krap tien jaar later al op ruim 2,3 miljoen euro.

    Grote partijen zijn niet per se degenen die ook het grote geld binnen halen. Juist de grootste politieke families — te weten de sociaaldemocraten van de PES en de christendemocraten van de EPP —  halen een bescheiden aantal donaties van niet-partijgerelateerde organisaties zoals bedrijven binnen.

    Dit is op meerdere manieren te verklaren. Allereerst is het mogelijk dat kleinere politieke organisaties compactere agenda’s hebben, en met een meer eenduidige boodschap potentiële donoren kunnen binnenhengelen. Donaties die ze vanwege hun kleinere omvang misschien ook meer nodig hebben. Zo krijgen de grootste partijfamilies al voldoende geld binnen via zusterorganisaties om aan de subsidie-eisen van het Europees Parlement te voldoen, een eis die voor kleinere (en nieuwere) partijen niet makkelijk is te halen omdat zij geen gebruik kunnen maken van een reeds bestaande infrastructuur van allerlei christendemocratische of sociaaldemocratische zusterpartijen.

    Ten tweede, en omdat met name de bedragen bij Eurosceptische partijen zo hoog liggen, kan dit ook wijzen op een politieke strategie waarbij donaties gebruikt worden om het debat op nationaal niveau te politiseren. Zo bleek in 2016 onder meer dankzij onderzoek van NRC Handelsblad en Apache dat de eurosceptische club van Nigel Farage donaties had gebruikt om aan de subsidie-eisen te voldoen. Met de verkregen EU-subsidie werd vervolgens Farage’s eigen nationale verkiezingscampagne betaald.

    Tot slot is het beeld mogelijk vertekend door de diverse definities die iedere partij erop nahoudt. Zo constateerde Follow the Money op basis van de jaarrekeningen van de partijen dat de definities voor donaties niet alleen per partij, maar ook nog eens per boekjaar kunnen verschillen. Waar een geschonken geldbedrag in jaar 1 is terug te vinden als ‘donatie’, is een donatie van dezelfde gulle gever het jaar erop ineens een ‘special contribution’ gaan heten, en onder een andere post weggeschreven. Hoewel dit deels is tegen gegaan door een bredere definitie van donatie te hanteren (zie kader), is het mogelijk dat giften onder andere (niet door ons opgemerkte) noemers zijn weggeboekt.

    Nicholas Aiossa van Transparancy International heeft hier doorgaans een zware dobber aan. ‘Het zijn immers juist dit soort bijdragen die ons iets vertellen over het netwerk achter een partij,’ zegt hij. ‘Wie zijn de mensen die we tegenkomen op hun congressen, en wie financieren deze netwerkbijeenkomsten?’

    Dit is precies wat we in de komende weken inzichtelijk zullen maken. Wil je zelf bekijken welke partij geld aan neemt van wie? Gebruik dan de zoekmachine hieronder.

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Dieuwertje Kuijpers

    Gevolgd door 889 leden

    Geopolitiek junkie. Statistiek-pieler. Niet geïnteresseerd in politieke poppetjes, wel in mechanismes die deze voortbrengen.

    Volg Dieuwertje Kuijpers
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren
    Over de auteur

    Lise Witteman

    Gevolgd door 270 leden

    Onze vrouw in Brussel. Volgt lobby's, legt netwerken bloot en bijt politici, belangenbehartigers en bestuurders in de enkels.

    Volg Lise Witteman
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren
    Dit artikel zit in het dossier

    Brusselse geldbronnen

    Gevolgd door 807 leden

    Waar halen Europese politieke partijen hun centen vandaan? En waar gaat dat geld vervolgens naartoe? Welke gulle gevers doner...

    Volg dossier