De schuilkelder van de draagmoederkliniek BioTexCom is omgebouwd tot een kinderdagverblijf. Kraamverzorgers zorgen voor de pasgeboren baby's van Oekraïense draagmoeders in Kyiv, omdat hun wensouders hen niet kunnen ophalen door de oorlog.

Het is oorlog in Europa: met de Russische invasie van Oekraïne is voor het eerst sinds 1968 een Europees land binnengevallen. Welke gevolgen heeft dit conflict voor Nederland en Europa? Lees meer

Het is oorlog in Europa: met de Russische invasie van Oekraïne is voor het eerst sinds 1968 een Europees land binnengevallen. Welke gevolgen heeft dit conflict voor Nederland en Europa?

In dit dossier zoeken we uit wat de geldstromen van en naar Rusland ons vertellen. We analyseren de rol die Nederland speelt in het schaakspel van de Russische machthebbers en schatrijke oligarchen – van Groningen, de Zuidas tot en met Den Haag.

73 artikelen

De schuilkelder van de draagmoederkliniek BioTexCom is omgebouwd tot een kinderdagverblijf. Kraamverzorgers zorgen voor de pasgeboren baby's van Oekraïense draagmoeders in Kyiv, omdat hun wensouders hen niet kunnen ophalen door de oorlog. © Rodrigo Abd / AP

Tientallen baby’s in schuilkelders van draagmoederkliniek in Kyiv

Voor een serie over de fertiliteitsindustrie bezocht Follow the Money in oktober BiotexCom, de grootste draagmoederkliniek in Oekraïne. Vanwege de oorlog in Oekraïne spraken we via Skype opnieuw met de kliniek, om te horen hoe zij op dit moment vanuit schuilkelders tientallen baby’s en hoogzwangere vrouwen verzorgen.

Anastasia Stukonog valt even stil na de vraag hoe lang het team van BiotexCom dit nog kan volhouden. Haar video heeft ze uitgezet. De verbinding is te slecht. ‘Daar denken we niet over na. We proberen het dag voor dag te bekijken. Maar natuurlijk weten we dat er de komende drie maanden nog zo’n honderd baby’s geboren zullen worden. We kunnen geen kant op.’ 

Follow the Money bezocht het in Kyiv gevestigde BiotexCom eerder omdat Oekraïne met haar tolerante wetgeving en relatief lage prijzen internationaal een populaire bestemming is voor koppels met vruchtbaarheidsproblemen. We wilden weten hoe het hen vergaat sinds de Russische invasie.

‘De komende drie maanden worden nog zo’n honderd baby’s geboren. We kunnen geen kant op’

Normaal is Stukanog verantwoordelijk voor het contact met Amerikaanse en Japanse cliënten, maar nu doet iedereen die nog in de kliniek aan het werk is alles wat er gedaan moet worden. En dat is vooral: zorgen voor de 26 baby’s in een schuilkelder onder een van de gebouwen van de kliniek. ‘Iedere dag is een uitdaging. Ik bedenk me nu opeens dat het de achtentwintigste dag is van de aanval uit Rusland. Ik kan dat nauwelijks bevatten. Ieder uur is een strijd voor ons.’ 

Opgesloten in schuilkelders

80 Procent van de kraamverzorgers van BiotexCom is in de kliniek gebleven. Dat betekent voor veel van hen dat zij al ruim een maand hun eigen familie niet hebben gezien. De meesten wonen buiten Kyiv, en heen en weer gaan is te gevaarlijk. Bovendien zijn alle handen nodig om de baby’s dag en nacht te verzorgen. 

Het zal niet bij deze 26 pasgeborenen blijven. Op dit moment zijn er nog zo’n tweehonderdvijftig zwangere vrouwen. De komende twee maanden zullen er, als alles goed gaat, zo’n honderd baby’s worden geboren. Stukanog: ‘De vrouwen die in hun laatste trimester zijn verblijven bij ons in de kliniek in schuilkelders. Daar bevallen ze ook. Met de rest van de draagmoeders proberen we iedere dag contact te hebben.’ Als hun bevaldatum dichterbij komt, zal de kliniek proberen deze vrouwen op te halen. Het is te gevaarlijk om zelf te reizen uit het zuiden en het oosten van Oekraïne. 

De oorlog legt de zeer kwetsbare positie van draagmoeders bloot. De vrouwen verdienen met het ter beschikking stellen van hun baarmoeder in negen maanden een bedrag waar ze anders vijf jaar voor moeten werken, maar geven daarmee ook hun bewegingsvrijheid op. In de contracten met de kliniek staat dat zij de laatste twee maanden van hun zwangerschap, en als het medisch noodzakelijk is eerder, intern bij BiotexCom moeten komen wonen. Veel draagmoeders komen van het armere platteland en laten vaak echtgenoot en kinderen achter in die periode. Vrouwen die nu intern bij BiotexCom zitten, mogen pas terug als ze bevallen zijn. 

‘Het veiligst is op dit moment om in Kyiv te blijven, in schuilkelders. Dat kan morgen anders zijn’

De zwangere vrouwen over de grens brengen is geen optie. De meesten willen in Oekraïne blijven omdat hun mannen en zonen het land niet mogen verlaten. Daarnaast is er een juridisch probleem: als de draagmoeder bevalt in een land waar draagmoederschap niet wettelijk is toegestaan, zal de surrogaatmoeder als enige ouder worden erkend. Het kan dan maanden of zelfs jaren duren voordat wensouders hun kind op een legale manier mee naar huis kunnen nemen. 

BiotexCom zoekt naar opvanglocaties in het westen van Oekraïne, waar het relatief veilig is, om alle moeders en baby’s onder te brengen. Op dit moment is dat nog niet aan de orde. Stukonog: ‘De Russen zijn erg onvoorspelbaar. We willen er alles aan doen om onze baby’s, het personeel en de draagmoeders zo goed mogelijk te beschermen. En het veiligst is op dit moment om in Kyiv te blijven, in schuilkelders. Dat kan morgen anders zijn.’ 

Een ongelooflijk gevaarlijke reis

Wensouders die op afstand zitten zijn in alle staten, vertelt ze. Tot dusver zijn er sinds de Russische inval zeven koppels geweest die zelf hun baby in Kyiv zijn komen ophalen.

Stukonog: ‘Ik vind het bijzonder hoe sommige koppels hun angsten overwinnen om hun kind op te halen, en veilig thuis te brengen. Het ís mogelijk, per trein of per auto, maar we adviseren het niet. Het is zo onvoorspelbaar hier. De reis naar Kyiv is ongelooflijk gevaarlijk en duur. Maar ouders die het toch doen proberen we zo goed mogelijk te ondersteunen met informatie.’

Anderson Zoz en zijn echtgenote legden de reis vorige week af. Zij zitten nu in Warschau met hun baby van vier weken oud. Vanuit Brazilië vlogen ze vlak na de geboorte naar Frankfurt en stapten daar op de trein naar Lviv, via Berlijn en Warschau. Vanuit Lviv reisden ze per trein verder naar Kyiv. Anderson Zoz wil er niet te veel over kwijt. Hij vond het moeilijk de ellende te zien en is blij dat hij zijn zoontje heeft kunnen ophalen. ‘In de kliniek is de situatie ongelofelijk moeilijk. De beelden in de media dekken de lading niet. Maar de baby’s die ik heb gezien leken gezond en er werd goed voor ze gezorgd. De verplegers bleven dag en nacht bij ze in die schuilkelders.’ Hij is zelf met zijn vrouw en zoontje in Warschau, in afwachting van de laatste documenten om terug te kunnen reizen naar Brazilië. 

Voorbereid en vastberaden

Sinds 24 februari is er geen enkel embryo meer teruggeplaatst, maar toen de oorlog uitbrak waren er al zo’n tweehonderd vrouwen zwanger. In 2020 kwam BiotexCom in het nieuws toen de kliniek foto’s verspreidde van een kamer vol wiegjes met pasgeboren baby’s. Die konden niet worden opgehaald als gevolg van de coronapandemie. Stukonog: ‘Dat was een walk in the park vergeleken met de situatie nu. De pandemie heeft ons wel aangezet om meer bedjes en apparatuur voor vroeggeborenen te kopen. Daar profiteren we nu van. En we hebben inmiddels ervaring met hoe het is om voor honderd baby’s te zorgen.’ 

‘Die kinderen hebben niets misdaan, en we zijn het aan de ouders verschuldigd’

Als de situatie zo blijft, zal dat aantal over een paar maanden dubbel zo hoog zijn. Er zit geen limiet aan het aantal baby’s dat de kliniek kan verzorgen, en ook niet aan hoe lang ze dat volhouden, benadrukt Stukonog. Ook als dat betekent dat uiteindelijk meer dan tweehonderd baby’s in de BiotexCom-schuilkelders moeten worden verzorgd. Het moraal van haar collega’s is hoog, vertelt ze. ‘Wij zullen er alles aan doen om deze kinderen te beschermen. Die kinderen hebben niets misdaan, en we zijn het aan de ouders verschuldigd. Als het nodig is pakken we zelf de wapens op om onszelf te verdedigen tegen de Russische militairen.’