DSB-curatoren halen Gerrit Zalm (weer) onderuit

    De Nederlandsche Bank staat voor het hekje voor haar falend beleid ten aanzien van DSB. De huidige ABN Amro-topman Gerrit Zalm speelt daarbij een belangrijke rol.

    Eind 2007 kwam de top van De Nederlandsche Bank (DNB) tot de conclusie dat de promotie van Gerrit Zalm tot financieel directeur van DSB het meest geschikte instrument was om de in ernstige problemen verkerende bank staande te houden. Dat bleek een grote misvatting. Gerrit Zalm deed niets om de val van DSB te voorkomen. Dit maakten de DSB-curatoren Rutger Schimmelpenninck en Ben Knüppe gisteren in de Amsterdamse rechtbank duidelijk. De curatoren zijn een rechtszaak tegen DNB begonnen omdat zij de toezichthouders aansprakelijk houden voor het faillissement van DSB. De curatoren legden gisteren een claim van 600 miljoen tot 1 miljard bij de DNB op tafel. Volgens de curatoren had DNB de bank van Dirk Scheringa nooit een bankvergunning mogen toekennen. Nadien schoot de toezichthouder tekort bij zijn toezichthoudende taak. De benoeming en het optreden van Gerrit Zalm, die eind 2007 tot de belangrijkste financiële man van DSB werd gepromoveerd, werd zwaar onder vuur genomen, zo blijkt uit het verslag dat Het Financieele Dagblad van de zitting maakte. De aantijgingen aan het adres van Zalm zijn een mogelijke voorbode voor wat nog gaat komen. De curatoren kunnen nog overgaan tot een procedure om de voormalige bestuurders van DSB - waaronder de huidige bestuursvoorzitter van staatsbank ABN Amro - aansprakelijk te stellen voor hun falende beleid. 'Volgens het laatste curatorenverslag worden hierover nog steeds gesprekken gevoerd met betrokken partijen,’ meldt het FD.

    Paardenmiddel

    DNB stond eind 2007 op het punt om bij het gehavende DSB een paardenmiddel in te zetten: een stille curator. De installatie van een stille curator is een zeer verstrekkende ingreep die financiële instellingen hun autonomie ontneemt. Deze ingreep werd op het laatste moment door Dirk Scheringa persoonlijk voorkomen toen hij zijn troefkaart trok. Op 3 december 2007 om 17.07 snorde het faxapparaat bij DNB, zo bleek uit het onderzoeksrapport van de commissie Scheltema die later onderzoek zou doen naar het faillissement van DSB. Scheringa kondigde aan dat Zalm, die aanvankelijk als chief economist een bijzondere adviesfunctie bij DSB bekleedde, met onmiddellijke ingang bereid was om als interim-CFO toe te treden tot de Raad van Bestuur.
    Zalm was in de ogen van de curatoren een onvolwaardig alternatief voor de stille curator
    DNB stemde met deze maatregel in. Dit besluit werd gisteren in de rechtszaal door de DSB curatoren als 'onbegrijpelijk' omschreven. Zalm was in de ogen van de curatoren een onvolwaardig alternatief voor de stille curator, schrijft het FD. Een stille curator had verstrekkende bevoegdheden gehad die hem in staat stelde bestuursbesluiten te blokkeren en af te dwingen. Als CFO moest Zalm het zonder deze bevoegdheden doen en kon hij de man die hij bij zijn aanstelling als chief economist nog als ‘aardige selfmade man, de Joop van den Ende van de bankensector’ omschreef, nauwelijks tegenwicht bieden.

    Er gebeurde niets onder Zalm

    Daar deed Zalm ook weinig moeite toe, zo bleek al uit de eerdere verslagen van de curatoren die in 2012 door FTM tot in detail werden nageplozen. In plaats van verbeteringen aan te brengen ging de uitholling van de winstgevendheid en vermogenspositie van DSB onder Zalm gestaag door en namen de financiële risico’s toe. Precies het tegenovergestelde van wat DNB beoogde. Of zoals een oud DSB-bestuurslid twee jaar geleden tegenover FTM verklaarde: ‘Gerrit zat er en dacht waarschijnlijk dat zijn aanwezigheid voldoende zou kunnen zijn om het tij te keren. Maar mannen als Dirk en Hans hebben juist een zeer directe aanpak nodig, anders verandert er he-le-maal niets’.
    Onder Zalm namen de financiële risico’s toe
    Zalm drong er destijds bij DNB op aan het verdienmodel van de bank te veranderen. Deze overtuiging werd door hem voornamelijk mondeling beleden, want feitelijk gebeurde er in het jaar dat Zalm bij DSB zat niets. Uit het curatorenrapport bleek in 2012 al dat de provisies en tekencommissies op koopsompolissen in de periode Zalm zelfs stegen. In 2007 bedroeg de gemiddelde provisie 59 procent, een jaar later was dat 63 procent. 'De kern van het probleem heeft Zalm niet aangepakt', was dan ook de weinig verrassende toelichting die Schimmelpenninck gisteren na de zitting aan FD gaf. Zalm wist het verdienmodel van DSB - kredieten waaraan via koppelverkoop verzekeringen met torenhoge provisies werden gepaard - niet om te buigen. 'Na zijn vertrek was DSB Bank nog steeds afhankelijk van eenmalige provisies,’ aldus de curator die daarmee consequent voortbouwt op zijn eerdere bevindingen. Zalm zelf bracht daar in het verleden andere informatie over naar buiten. In FD vertelde hij in 2010 dat hij verbeteringen had doorgevoerd. In datzelfde jaar vertelde Zalm in Pauw & Witteman dat ‘de provisieopbrengsten in die periode wel 30 procent zijn afgenomen’. De huidige topman van ABN Amro debiteerde daarmee een halve waarheid. De afname werd vooral veroorzaakt door het feit dat DSB door de crisis minder leningen verstrekte, niet doordat in een gewijzigd verdienmodel provisies lager werden. Ook op andere punten faalde Zalm als CFO en als vooruitgeschoven post van DNB, zo werd gisteren duidelijk. Op het gebied van governance en wat betreft de solvabiliteit en liquiditeit schoot het beleid van Zalm eveneens tekort.

    Niet geschikt

    De advocaten van DNB hielden gisteren vol dat Zalm aan de verwachtingen van de toezichthouder had voldaan. DNB houdt daarmee vast aan zijn standpunt uit 2010 toen na het faillissement van DSB de rol van Zalm ter discussie kwam. Zalm werd eind 2008 met de instemming van DNB benoemd tot vice-voorzitter van de genationaliseerde ABN Amro bank, verantwoordelijk voor de integratie van ABNAMRO en Fortis Bank Nederland.
    Zalm werd eind 2008 met de instemming van DNB benoemd tot de belangrijkste man van de genationaliseerde ABN Amro bank
    De andere toezichthouder, de Autoriteit Financiële Markten (AFM), had in 2010 een ander oordeel over Zalm: hij was niet competent. Hij kon beter vertrekken. DNB had echter het laatste woord en de voormalige minister van Financiën mocht zijn bancaire bestuurdersrol blijven bekleden.De verschillende oordelen van de toezichthouders werden later door de onderzoekscommissie van jurist en oud-staatssecretaris van Justitie Michiel Scheltema getoetst. Scheltema oordeelt vernietigend over de zienswijze van de AFM die volgens Scheltema de documenten onjuist zou hebben geïnterpreteerd. ‘Zeer schadelijk voor het gezag van de AFM’, oordeelde Het Financieele Dagblad dat de kritiek van Scheltema destijds omarmde. Feiten die in de jaren daarna over de periode Zalm naar buiten kwamen, met name door het onderzoek van de curatoren, gaven de AFM juist gelijk. Zalm zelf liet het voor hem pijnlijke DSB-dossier jarenlang onbesproken. Tot afgelopen zomer, toen hij te gast was bij Room for Discussion, het discussieplatform van de Universiteit van Amsterdam. ‘AFM heeft volledig de plank misgeslagen,’ zei Zalm toen hem werd gevraagd of de AFM er met zijn oordeel uit 2010 naast zat. ‘En dat vinden ze inmiddels zelf ook.’ Follow the Money legde de uitspraken van Zalm voor aan AFM-bestuurder Theodor Kockelkoren. 'Dat is absoluut niet het geval,’ zei deze. Om daar aan toe te voegen: ‘Ik snap niet dat Zalm hier over begint. Wij hebben geen behoefte zo’n antieke kwestie weer op te rakelen.’ Ook de woordvoerder van de AFM gaf aan dat het standpunt anno 2014 onveranderd is. ‘Wij ondersteunen en respecteren het eindoordeel van DNB nog steeds ten volle, maar staan nog steeds achter ons eigen oordeel.’
    Over de auteur

    Eric Smit

    Gevolgd door 729 leden

    Mede-oprichter van FTM. Als voormalig professioneel squasher gewend om klappen te incasseren en uit te delen.

    Lees meer

    Volg deze auteur

    Dit artikel krijg je cadeau van Follow the Money.

    Diepgravende onderzoeksjournalistiek kost tijd en geld. Steun ons en

    word lid