© JanJaap Rypkema

Discreet zakendoen in ‘Moneyland’ Dubai: bijna alles is mogelijk

    De vastgoedmarkt van Dubai is een populair toevluchtsoord voor beleggingsfraudeurs, wapenhandelaren en gesanctioneerde personen. Maar ook qua vestigingsklimaat is het een vruchtbare bodem voor lieden die een vennootschap en een bankrekening nodig hebben voor hun malafide praktijken. De Amsterdamse Zuidas verbleekt bij de geboden faciliteiten in de free zones van het Emiraat.

    Dit stuk in 1 minuut

    Waar gaat dit over?

    Dubai heeft de ambitie om een belangrijk internationaal financieel centrum te worden. Het vestigingsklimaat is dan ook uiterst (fiscaal) vriendelijk en de anti-witwasregelgeving staat nog in de kinderschoenen. Het gevolg: Dubai heeft ook een aanzuigende werking op lieden die op illegale wijze hun geld verdienen.  

    Waarom moet ik dit lezen?

    De verhalen over kamerplanten op de Amsterdamse Zuidas zijn bekend, maar echt gehaaide ondernemers vestigen zich tegenwoordig liever in het emiraat. Vanuit de vele free zones in Dubai kun je nog een stuk discreter zakendoen dan vanuit een Nederlandse brievenbusmaatschappij.

    Hoe heeft FTM dit onderzocht?

    Follow the Money sprak met lokale ondernemers, makelaars en experts over de contouren van het vestigingsklimaat in Dubai. Ook reisden we af naar het emiraat om de free zones te bezoeken.

    Lees verder

    Op 8 maart 2018 krijgt Dertje Meijer, directeur van Pathé Nederland, een vertrouwelijke e-mail van de ceo van het Franse moederconcern. Die bevat een discrete vraag: of Meijer kan helpen bij de overname van een bedrijf in Dubai.

    Uit concurrentie-overwegingen moet het plan strikt vertrouwelijk blijven. De ceo raadpleegt haar financieel directeur, voormalig KPMG-partner Edwin Slutter. Beide bestuurders besluiten in het plan mee te gaan, en maken uiteindelijk ruim 19 miljoen euro over op een bankrekening in Dubai.

    Eind 2018 kwam naar buiten dat de topbestuurders met boter-en-suiker in een klassieke ceo-fraude waren getuimeld: ze communiceerden met een fraudeur, die zich voordeed als de topman van Pathé. De betrokken vennootschap van de fraudeurs, Towering Stars General Trading LLC, blijkt zich te bevinden in Al Ras, Deira: het oude gedeelte van Dubai, dat vooral bekendstaat om de befaamde goudsouk.

    Moneyland

    Die locatie is geen toeval: de wegen in fraudeland leiden veelvuldig naar Dubai. Zo had ook het verdachte piramidefonds rondom de ‘cryptomunt’ OneCoin het emiraat als vestigingsplaats. De OneCoin, die ook in Nederland fanatiek aan de man werd gebracht, wist in nog geen twee jaar tijd ruim 3,4 miljard euro op te halen. De Bulgaarse hoofdrolspelers, inmiddels in de Verenigde Staten verdacht van miljardenfraude, stalden een deel van de opbrengsten op een zakelijke rekening van de Mashreq bank in Dubai. 

    Iets soortgelijks vond plaats bij het Nederlandse beleggingsfonds Quality Investments. Dat fonds wist tussen 2007 en 2011 honderden miljoenen euro’s op te halen bij particuliere beleggers, maar bleek vorig jaar frauduleus te zijn. De vorig jaar veroordeelde hoofdrolspeler van het fonds, Dennis Moens, was gelieerd aan een aantal bedrijven in het emiraat, waaronder Crystal Life International FZE. De toevoeging ‘FZE’ verwijst naar Free Zone Enterprise. Moens was ook eigenaar van Watershed LLC, een vennootschap opgericht op de Seychellen maar gevestigd in een kantoortje in de Dubai Airport Free Zone. Vanaf de gekoppelde zakelijke bankrekeningen in Dubai schafte Moens een groot deel van zijn wagenpark, boten, een helikopter en een privé-vliegtuig aan.

    Het is een typisch geval van ‘Moneyland’, een concept dat schrijver en onderzoeksjournalist Oliver Bullough onlangs introduceerde in zijn gelijknamige boek. Het concept behelst een wereld waarin iedereen die iets te verbergen heeft, geld kan oppotten en ongestoord kan uitgeven. In een interview met FTM verwees Bullough naar ‘corruptie, geld dat naar Dubai verdwijnt, daar wordt witgewassen via fiscale constructies in talloze landen en dan vrolijk wordt uitgegeven in Londen.’

    Wat gebeurt er nu precies in die free zones?

    De voordelen van een vestiging in Dubai zijn groot: de emiraten kennen geen winst-, dividend- of inkomstenbelasting. Ook betaal je geen importheffingen zolang de goederen niet in de Verenigde Arabische Emiraten belanden. Het is dan ook niet verwonderlijk dat het Tax Justice Network (TJN) onlangs de Verenigde Arabische Emiraten op nummer 12 van zijn Corporate Tax Haven Index 2019 plaatste.

    De status van ‘belastingparadijs’ zit hem niet alleen in de fiscale mogelijkheden van free zones; vanuit een free zone kunnen buitenlandse bedrijven ook profiteren van de 80 bilaterale belastingverdragen die de Emiraten hebben afgesloten met buitenlandse overheden.

    Uiteraard zijn er ook verliezers in het spel. Tax Justice Network concludeerde in juni dat de belastingverdragen van de Verenigde Arabische Emiraten leiden tot ‘significante gemiste inkomsten voor Afrikaanse landen.’ 

    Free zones

    Het roept de vraag op: hoe ziet ‘Moneyland’ Dubai er in de praktijk uit, en wat gebeurt er nu precies in die free zones? Iedereen die een taxi pakt vanaf Dubai International Airport kan daar binnen 10 minuten een eerste glimp van opvangen. De weg voert langs een bord waarop staat: ‘Dubai Airport Free Zone’. Het is de plek waar fraudeur Moens zaken deed, maar de kans dat hij daar daadwerkelijk aanschoof voor vergaderingen is klein (daarover later meer).

    De free zone naast de luchthaven is er één uit tientallen, die verspreid liggen over de Verenigde Arabische Emiraten. De free zones bij de luchthaven en de haven herbergen vooral fabrieken en pakhuizen om in-en uitgaande goederenstromen af te handelen. Ze zijn ook meer fysiek afgescheiden door middel van hekwerk. De meeste free zones zien er echter uit als doorsnee kantorenparken en zijn niet te onderscheiden van de rest van Dubai. Wel hebben deze free zones een status aparte: buitenlanders kunnen hier volledig eigenaar zijn van vennootschappen en de voertaal is geen Arabisch maar Engels. Iedere free zone heeft ook zijn eigen autoriserende instantie, die het vestigingsklimaat reguleert. 

    Buitenlanders ondernemers, of hun bedoelingen nu bonafide of malafide zijn, hebben grofweg twee mogelijkheden in een free zone. Ze kunnen een speciale free zone-vennootschap oprichten (een FZE en ltd), of ze kunnen in pakweg Belize, Panama, de Britse Maagdeneilanden of zoals Dennis Moens in de Seychellen een bedrijf oprichten en die in Dubai vestigen: een zogeheten offshore. De postadressen van lokale advocaten en trustkantoren (Corporate Service Providers) kunnen dan dienen als correspondentieadres voor deze offshore bedrijven.

    De free zones zijn daardoor ook een soort twilight zone: je hebt er echte bedrijven die volledig bemand zijn, maar er zijn ook veel obscure brievenbusmaatschappijen gevestigd. De drempel om te vestigen is laag: voor een paar duizend euro laat je al een free zone company oprichten. En dan krijg je er ook nog een tijdelijk verblijfsvisum en een business-licentie bij.

    Follow the Money en Dubai Leaks

    Dat Dubai een sterke aanzuigende werking op malafide ondernemers heeft, blijkt ook uit de ‘Dubai Leaks’: een uitgelekte database met informatie over vastgoedbezit in Dubai, die vorig jaar in handen is gekomen van de non-profit organisatie C4ADS. Deze organisatie heeft de database — met daarin 54 duizend adressen in Dubai, tezamen met informatie over de 129 duizend eigenaren uit 181 landen — weer doorgegeven aan het Oost-Europese onderzoeksjournalisten van het platform OCCRP. Van hen kreeg Follow the Money het Nederlandse deel van de database in handen.

    In tegenstelling tot het Nederlandse Kadaster is eigendomsinformatie in het emiraat Dubai niet openbaar. De ‘Dubai Leaks’ onthulden een groot aantal omstreden figuren, die hun verduisterde gelden investeerden in de luxe vastgoedmarkt van het emiraat. Onder de namen bevonden zich meerdere btw-carrouselfraudeurs, een prominente CumEx-fraudeur, wapenhandelaren en gesanctioneerden personen. Follow the Money achterhaalde dat Dennis Moens, een van de hoofdrolspelers in het frauduleuze beleggingsfonds Quality Investments, ook een luxe appartement aanschafte in Dubai.

    Lees verder Inklappen

    Alles is mogelijk

    In Dubai is er keus uit een groot aantal free zones. Zo is er het strak georganiseerde Dubai International Financial Centre (DIFC) en het Dubai Multi Commodities Center (DMCC). Beide hebben een goede reputatie en zijn relatief duur om er een bedrijf te vestigen. Ze zijn dan ook gevestigd op een A-locatie: de moderne kantoorgebouwen liggen langs de belangrijke Sheik Zayed Road. De naastgelegen metrostations zijn zelfs vernoemd naar deze freezones.

    Daarnaast heeft Dubai aparte freezones, gericht op specifieke clusters zoals mediabedrijven. Ook is er het Dubai Design District: in deze free zone zie je hippe kantoorgebouwen en een cluster met showrooms van interieurdesigners, architecten, mode-ontwerpers, kunstgaleries, het Swarovski Creative Center en trendy koffiebarretjes gevestigd op de begane grond van de kantoorgebouwen.

    Het is niet alleen maar een verzamelplaats voor designbedrijven, zo ondervond FTM begin dit jaar tijdens een bezoek aan Dubai. Op de tweede verdieping van toren 1B zetelt het bedrijf Rich Together, een bureau met een gouden leeuw in het logo en het onderschrift ‘Banking & Finance consultants’.

    De consultants zijn van alle markten thuis: ze geven investeringsadvies, helpen bij het oprichten van vennootschappen en organiseren ‘financial holidays’ waarin ze geïnteresseerden wegwijs maken in valutahandel. De eigenaar is Rashed al Falasi, een jonge Arabier in een wit gewaad en een rood-witte hoofddoek. Hij zetelt weliswaar in een gebouw in de free zone, maar hij heeft wel een lokale onderneming: ‘Het oprichten van een freezone-bedrijf is heel makkelijk, maar mensen hebben er weinig vertrouwen in. Ze hebben het idee dat dit soort bedrijven makkelijk wegvluchten als er problemen zijn.’

    Lokale oliemannetjes

    Een betere reputatie heeft de zogeheten llc, een limited liability company. Dit soort bedrijven kunnen overal in Dubai gevestigd worden en mogen fabrieken en winkels openen die goederen en diensten leveren aan emirati. Deze rechtsvorm heeft wel een belangrijke keerzijde: voor buitenlanders is het veelal niet toegestaan om meerderheidsaandeelhouder te zijn, dat is voorbehouden aan de Arabieren met een emirati-paspoort.

    De handelsgeest van de emiraten is echter flexibel. De geboden oplossing: een lokale Arabier houdt 51 procent van jouw aandelen in bezit. Het gebruik van deze ‘sponsors’ is een veelvoorkomende constructie.

    Frank de Baat is de Nederlandse ‘eigenaar’ van het makelaarskantoor My Island Real Estate LLC en heeft een lokale rechter als sponsor. ‘Hij is op papier de hoofdaandeelhouder van mijn makelaarskantoor,’ zegt De Baat in zijn makelaarskantoor op een bedrijventerrein in de wijk Al Barsha. ‘In een side agreement is geregeld dat wij het bedrijf operationeel en financieel zelfstandig runnen. Maar op papier heb ik dus wel een grootaandeelhouder waar ik op jaarbasis een fee aan betaal. Ik zie dat een beetje als mijn vennootschapsbelasting. Ik betaal in Dubai geen belasting, maar betaal wel aan een inwoner.’

    Het optreden als sponsor is voorbehouden aan de circa 1,5 miljoen oorspronkelijk Arabische bewoners van de emiraten. Daarbij vangt de een wat meer dan de ander: ‘Arabieren in Dubai zijn weliswaar niet arm, maar ze zijn ook niet allemaal rijk,’ zegt een Nederlandse ondernemer die jarenlang actief was in Dubai. ‘Je hebt veel regelaartjes die als sponsor willen optreden voor jouw bedrijf. De Arabieren met een goede naam, de zonen van regeringsfunctionarissen en zonen van de ruling family, kosten 1 tot 3 miljoen dirham per jaar plus 25 tot 33 procent van de winst. Degenen zonder goede naam en contacten kosten 20 tot 30 duizend dirham.’

    ‘Het stelt nog minder voor dan een brievenbusfirma op de Zuidas’

    Zelf zoeken van sponsoren is niet noodzakelijk: je hebt in Dubai overal adviesbureaus die je aan een lokale vennootschap kunnen helpen, inclusief een sponsor. Kosten: 6 á 7 duizend euro. 

    U-bochten 

    Al de verschillende U-bochten in het vestigingsklimaat leiden ertoe dat Dubai ook wel beschouwd wordt als een zwart gat. Volgens Jan van Koningsveld, oud-FIOD-rechercheur en oprichter van het Offshore Kenniscentrum, ontbeert Dubai een transparante basis: ‘Er is geen openbaar Handelsregister en geen Kadaster, nominee dienstverlening is toegestaan [zoals de sponsors die op papier optreden als aandeelhouder, red] en er worden nauwelijks belastinggegevens bijgehouden. Dubai heft zelf geen belasting waardoor de overheid geen gegevens heeft die ze kunnen uitwisselen met toezichthouders in andere landen. Deze anonimiteit bevorderende elementen gecombineerd met de aanwezigheid van een omvangrijke en florerende vastgoed sector maakt Dubai aantrekkelijk om misdaadgeld wit te wassen en om identiteiten en vermogens te verhullen.’

    Dit paradijs voor witwassers, in casu de free zones, kent een vriendelijk vestigingsklimaat. Er is weliswaar de wettelijke verplichting om een kantoorruimte te huren zodra je een bedrijf vestigt in een free zone, maar ook daar is een oplossing voor bedacht: flexi-offices en flexi-desks. ‘Je krijgt dan een stoel aan een bureau waar je een paar keer per maand een paar uur aan mag zitten en daarna moet je je spullen weer opruimen,’ zegt de Nederlandse ondernemer, die ervaring heeft met flexi-desks. ‘Het stelt nog minder voor dan een brievenbusfirma op de Zuidas, want je hebt geen eigen ruimte en kunt dus zelfs geen plant neerzetten of een naambordje plaatsen.’

    Dergelijke faciliteiten zijn een ideale thuishaven voor voor btw-carrouselfraudeurs, wapenhandelaren, CumEx-fraudeurs, ceo-fraudeurs en beleggingsfraudeurs. ‘Voor 1000 euro per jaar huur je een flexi-desk en je huurt een postbus bij het dichtstbijzijnde postkantoor. Vervolgens kun je een bankrekening openen, visum aanvragen en handel drijven,’ zegt de Nederlandse ondernemer. Dubai kent bovendien geen belastingen, dus het opmaken van jaarrekeningen en een accountantscontrole heeft weinig prioriteit: ‘Formeel dient een free zone-bedrijf een jaarrekening bij de free zone-autoriteiten in te leveren, maar daar wordt niet op gehandhaafd,’ zegt de Nederlandse ondernemer. 

    Het is dan ook niet verwonderlijk dat de Verenigde Arabische Emiraten al jaren onder vuur liggen vanwege het negeren van de grote risico’s op het gebied van witwassen, terrorismefinanciering, belastingontduiking en belastingontwijking. Zowel de Financial Action Task Force (FATF) als de Europese Unie waarschuwen de emiraten met enige regelmaat. De Europese Unie plaatste de Verenigde Arabische Emiraten afgelopen maart op de zwarte lijst van ‘belastingparadijzen’. De reden: het land beloofde in 2017 meer maatregelen te nemen om belastingontduiking tegen te gaan, maar die beloften kwam het onvoldoende na. 

    "Dubai staat erom bekend dat er weinig kritische vragen worden gesteld"

    Inmiddels hebben de emiraten beterschap beloofd. Begin dit jaar zijn ze substance-eisen gaan stellen aan bedrijven in de emiraten. Oftewel: de brievenbusmaatschappijen in de free zones moeten voortaan inhoud (substance) hebben, hetgeen betekent dat ze daadwerkelijk economische waarde moeten toevoegen. De emiraten beloven ook bedrijven te gaan bestraffen als deze niet aan de nieuwe eisen voldoen.

    Maar de Nederlandse ondernemer is sceptisch: ‘In de emiraten wordt veel regelgeving afgedwongen, maar het is altijd maar de vraag of het ook echt nageleefd gaat worden. De nieuwe eisen beschouw ik vooral voor de bühne: een verhaal ophouden naar de buitenwereld dat ze ermee bezig zijn. De substance-eis valt niet na te leven, want free zones bieden nog steeds flexi-desks aan. Je hebt dan al substance als je een paar managementvergadering in zo’n cubicle houdt.’ Ook offshore-expert Van Koningsveld is sceptisch: ‘Het is law-in-the-books. Het staat weliswaar op papier, maar het gaat natuurlijk om de uitvoering, de law-in-practice. Dubai staat erom bekend dat er weinig kritische vragen worden gesteld.’

    Nederlandse uitvinding

    Ondertussen blijft Dubai zoeken naar manieren om buitenlandse ondernemers te verleiden naar het emiraat te komen. Zo is het sinds kort mogelijk om buiten de free zone een kantoor-aan-huis te houden, in het nieuwe appartementencomplex The Residents. ‘Het is uniek, want het complex bevindt zich buiten de free zone,’ zegt makelaar De Baat. Hij heeft het project in zijn portefeuille: ‘Bij de aanschaf van het appartement krijg je een bedrijfslicentie voor drie jaar, en een residentie [een visum, red.] voor drie jaar. Het is ideaal voor zzp’ers die in Dubai kantoor aan huis willen houden.’

    Enthousiast laat de makelaar zien welke business-licenties er allemaal in de aanbieding zijn: ‘Je kunt kiezen uit verschillende sectoren, zoals automotive, aviation, construction en general trading. Dat kan interessant zijn voor bedrijven in Nederland die vanuit Dubai een nieuwe markt willen gaan ontwikkelen. Je kunt dat hier ontwikkelen en de factureren versturen. De winst kun je dan als ondernemer netto naar Nederland halen. Dat scheelt je winstbelasting.’

    Ondertussen worden er in Dubai ook nieuwe juridische entiteiten geïntroduceerd die het vermogensbeheer faciliteren. Zo heeft de free zone Dubai International Financial Center op 21 maart 2018 de ‘foundation’ geïntroduceerd: een stichting naar Nederlands model.

    De Nederlandse fiscalist Stijn Janssen, een voormalig EY-partner, is co-auteur van de nieuwe wet. ‘Veel wetten bestonden in Dubai nog niet, maar dat zijn ze nu in een enorm tempo op orde aan het krijgen. Iedere maand verschijnt er wel een nieuwe wet op het gebied van bijvoorbeeld faillissementen of anti-witwassen. De introductie van de stichting is maar een mini-onderdeeltje,’ zegt Janssen, die destijds in Dubai werkte bij het advocatenkantoor Withers.

    ‘Je kunt op de factuur schrijven wat je wilt, want je hoeft toch geen belasting te betalen’

    In de nieuwe wet is ook ruimte ingericht voor een Nederlandse vinding: de Stichting Administratiekantoor (STAK). Janssen: ‘Een stichting administratiekantoor heeft zich in Nederland solide getoond, dat wekt vertrouwen.’ Janssen zegt dat de ‘Dubai-stichting’ geïntroduceerd is om grote vermogende lokale families te helpen bij de soepele verdeling van een erfenis. Een stichting administratiekantoor kan echter ook, net zoals in Nederland, gebruikt worden voor het verhullen van de uiteindelijk belanghebbenden (ubo’s).

    Van Koningsveld kent de uiteenlopende toepassingen van een stichting administratiekantoor: ‘De rechtsvorm is op zich gewoon legaal en gericht op een bepaald doel waar blijkbaar behoefte is in de praktijk, zoals vererving. Het lastige is dat de georganiseerde misdaad ook gebruik gaat maken van dit soort instrumenten omdat het mogelijkheden biedt om anoniem te blijven.’

    Soepelheid banken

    Zodra een buitenlander eenmaal een bedrijf heeft aangeschaft in Moneyland, dan kan er een bankrekening geopend worden. De afgelopen jaren zijn de banken verplicht om scherper op te letten wie de rekeninghouder is en moeten er checks plaatsvinden om witwassen te voorkomen. Dat ging zeker in het verleden nog weleens fout. In 2015 kwam aan het licht dat medewerkers van de private banking-tak van ABN Amro hun ‘zorgplicht’ te ruim opvatten: ze hielpen Indiase klanten massaal met het omzeilen van anti-witwasregels. 

    De Nederlandse ondernemer herkent de soepele houding van banken zodra er anti-witwasregels in het spel komen. Dit was het geval toen hij bij een zakelijke transactie 150 duizend dirham (36 duizend euro) cash ontving van een klant. Hij moest het briefgeld vervolgens storten op zijn zakelijke rekening bij de Mashreq bank: ‘Het is nu zo dat je bij cash-bedragen boven de 40 duizend dirham een factuur moet laten zien. De bank adviseerde me daarom om het in een paar tranches onder de 40 duizend te storten, omdat ik anders een factuur nodig had.’

    De factuur-eis is volgens de ondernemer überhaupt een wassen neus: ‘Je kunt op de factuur schrijven wat je wilt, want je hoeft in Dubai toch geen belasting te betalen. Het belangrijkste is dat er een stempel van jouw bedrijf op staat. Banken hebben de verplichting om te vragen waar het geld vandaan komt. Ze willen een factuur zien zodat ze een vinkje in hun systeem kunnen zetten dat ze aan hun eis voldaan hebben.’

    Naast de mogelijkheden in het reguliere circuit is er in Dubai, zeker in het oude gedeelte bij de goudsouk, een informele sector bestaande uit wisselkantoortjes en goudwinkels waar volgens ingewijden nog minder vragen worden gesteld bij de herkomst van cash. 

    Zodra het bedrijf is opgericht, de bedrijfslicentie is geregeld en de bankrekening is geopend, kan er ook een verblijfsvisum aangevraagd worden. In het straatbeeld van Dubai zie je veelvuldig visum- en adviesbureaus die visum-aanvragen verzorgen: ‘Het belangrijkste is dat je een legitieme reden hebt om er te zijn,’ zegt de Nederlandse ondernemer. ‘Als je een bedrijf hebt, dan krijg je een visum en dan kun je ook je gezin sponsoren zodat ze een visum krijgen. Je moet dan laten zien dat je een inkomen hebt. Als je een bedrijfsrekening hebt, dan maak je een kasrondje of je schrijft zelf een inkomensverklaring uit. Er is immers geen inkomstenbelasting, dus ook geen belastingeffect van zulke salarisrondjes. De drempel om te vestigen is nul. Je moet alleen elke zes maanden even in de UAE zijn om je visum geldig te houden.’ Bijkomend voordeel: Dubai levert bijna nooit verdachten uit aan het buitenland.

    Opvallend genoeg is het voor het verkrijgen van een visum wél verplicht om een polikliniek te bezoeken. Ter plekke moet dan een bloedtest gedaan worden, waarbij getest wordt op HIV en tuberculose. Een positieve uitslag betekent geen visum.

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Dennis Mijnheer

    Gevolgd door 1168 leden

    Ontspoorde bedrijfskundige die alles wil weten van mannen en vrouwen met witte boorden. Tags: fraude, witwassen, omkoping.

    Volg Dennis Mijnheer
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren