© JanJaap Rypkema

Dubieus vermogen witwassen? Koop een huis in Dubai

    Follow the Money wist de hand te leggen op een geheime lijst met vastgoedbezittingen van Nederlanders in Dubai. Een opvallende Nederlandse naam: Dennis Moens, de vorig jaar veroordeelde beleggingsfraudeur van het beleggingsfonds Quality Investments. Hij blijkt niet de enige boef te zijn die daar vierkante meters aanschafte. Wat is toch de aantrekkingskracht van deze golfstaat?

    Dit stuk in 1 minuut
    • Al jaren lijkt Dubai een onwaarschijnlijke aantrekkingskracht te hebben op mensen die iets te vrezen hebben van justitie of schuldeisers. Geldsporen in fraudezaken leiden vaak naar dit emiraat.
    • Een gelekte lijst met namen van vastgoedeigenaren in Dubai biedt eindelijk inzicht in de verborgen bezittingen van btw-carrouselfrauders, wapenhandelaren, personen op sanctielijsten en drugshandelaren.       
    • Follow the Money kreeg toegang tot de Dubai-lijst met Nederlanders en reisde naar Dubai af.
    Lees verder

    Geen brievenbus, geen naambordjes. Alleen een streng kijkende portier achter een receptiebalie, die de pakjes en de brieven aanneemt en 24 uur per dag iedere bezoeker registreert aan de hand van een kopie van het paspoort. De bewoners van het Trident Grand Residence, een 45 verdiepingen tellende woonflat in de Dubai Marina, worden goed afgeschermd van ongenode gasten. De ‘5-sterren’-woontoren bevat een buitenzwembad op de vierde verdieping, een fitnessruimte op de 41e verdieping, een sigaarlounge, en heeft uitzicht op het wereldberoemde Palmeiland.

    Het complex is gelegen aan het beginpunt van de boulevard The Walk in de Dubai Marina. Een Arabier met daarachter zijn drie vrouwen in nikab schuifelen rustig voorbij; 30 meter verderop drinken vrouwen in bikini een Margarita op het privéstrand van het Hilton hotel. Ondertussen rolt over de boulevard in een tijdsbestek van 5 minuten voor ruim 2 miljoen euro aan auto’s voorbij: een zwarte F-150 Raptor pickuptruck, een Mercedes S63 AMG, een Ferrari Portofino, Rolls-Royce Phantom, een Chevrolet Camaro SS, twee Lamborghini’s. Stapvoets rijden ze langs Sheraton-, Ritz-Carlton- en Hiltonhotels, de talloze clubs en restaurants. Langs de Italiaanse gelegenheid Luigia, waar je voor 660 dirham (160 euro) een ‘Zarina’ kunt eten: een pizza met koningskrab, kaviaar en babyspinazie. Voor de deur van het restaurant staat — achter een lintje — een Bugatti Chiron geparkeerd. Catalogusprijs: 2,4 miljoen euro.

    Dit vormde de ideale habitat voor Dennis Moens, de 54-jarige ondernemer die samen met zijn compagnon Frank Laan tussen 2007 en 2011 met beleggingsfonds Quality Investments zo’n 224 miljoen euro ophaalde bij Nederlandse en Belgische beleggers. Dat geld zouden ze investeren in levensverzekeringen (zie kader verderop); beleggers werd een gegarandeerd rendement van 10 procent beloofd.

    Moens ‘verdiende’ er zelf ook grof aan: er vloeiden miljoenen uit het fonds richting zijn privérekeningen bij de ADCB bank in Dubai. Zodoende verschafte Moens zich toegang tot de wereld van Peter Stuyvesant: hij kocht voor 2 ton aan sieraden, liet catamarans bouwen, schafte een helikopter aan van 360 duizend dollar, een privévliegtuig van 2 miljoen, en kocht vastgoed in onder meer Marbella.

    Aan de pret kwam enigszins een einde toen in september 2011 de FIOD binnenviel bij Quality Investments. Moens werd gearresteerd en zat een half jaar in voorarrest; een deel van zijn bezittingen werd in beslag genomen. Begin 2012 viel Quality Investments om. In afwachting van de strafzaak zette Moens zijn jetset-leven voort in de Spaanse badplaats Marbella. Hij groeide er zelfs uit tot een lokale celebrity, maar ook daaraan dreigt nu een einde te komen: vorig jaar oktober werd Moens door de rechter in Amsterdam veroordeeld tot 3 jaar en 7 maanden cel vanwege onder meer grootschalige beleggingsfraude, oplichting, verduistering en het witwassen van de opbrengsten. Vanwege zijn ingestelde hoger beroep is hij echter nog op vrije voeten. En er mag dan beslag zijn gelegd op een deel van zijn bezittingen, er zijn nog steeds vele miljoenen spoorloos.

    Het verdienmodel van Quality Investments

    De 224 miljoen dollar die Quality Investments wist op te halen, belegden Moens en Laan deels in zogeheten life settlements: ze kochten levensverzekeringen over van Amerikanen die de leeftijd van 80 jaar waren gepasseerd. Quality Investments nam de resterende premiebetalingen op zich en incasseerde de levensverzekering zodra de betreffende Amerikaan overleed.

    Er was echter een groot risico: stel dat de bewuste Amerikaan langer in leven bleef dan voorspeld, dan moest Quality Investments wel gewoon de premiebetalingen blijven aftikken. Dit risico beloofde Quality Investments echter af te dekken via een herverzekeraar, zodat het bedrijf na 3 of 5 jaar gegarandeerd de inleg en rendementen kon uitkeren aan beleggers. Dit verliep niet volgens plan: de herverzekeraar op Costa Rica bleek een groot spiegelpaleis waar de eigenaar Minor Vargas Calvo tientallen miljoenen uit wegsluisde. (Vargas kreeg in 2012 maar liefst 60 jaar celstraf in de Verenigde Staten).

    Moens en co zouden op de hoogte zijn geweest van de dubieuze status van de herverzekeraar, maar desondanks met valse beloftes nieuwe beleggers hebben gelokt. Ondertussen harkten ze enorme winsten binnen bij de inkooporganisatie, Watershed geheten. Dat bedrijf is opgericht op de Seychellen (dat kost zo’n 150 dollar), maar was gevestigd en hield kantoor in een vrijhandelszone bij de luchthaven van Dubai. Watershed verzorgde de daadwerkelijke inkoop van de polissen en verkocht deze vervolgens aan het fonds. De rechter stelde vast dat Moens en co. zich hierbij ‘forse marges’ toe-eigenden. Zodoende werd er vanuit Watershed miljoenen overgeboekt naar privérekeningen van offshore vennootschappen, waarvan er een paar gevestigd waren in Dubai.

    Lees verder Inklappen

    ‘Dennis Moens had echt een gat in zijn hand,’ zegt Eelco Homan, de voorzitter van de Stichting Participantenbelangen QI. Deze stichting komt op voor de belangen van gedupeerden van Quality Investments. Homan, zelf ook een van de gedupeerden, verwijst naar een tapgesprek dat vorig jaar in de rechtszaal werd afgespeeld: ‘Dennis en Frank belden met elkaar en waren in paniek omdat ze geen geld meer hadden. Terwijl in het halfjaar daarvoor nog 27 miljoen dollar van de rekening was gehaald, dat eigenlijk bestemd was voor te betalen premies. Maar ze kochten wel vliegtuigen, boten en aandelen in een Spaans casinosoftwarebedrijf waar 50 man werkte en nooit 1 cent omzet is gemaakt. Ze leefden echt als gekken.’

    Dubai Leaks

    Aan het rijtje buitensporige uitgaven kan nu ook de aanschaf van een appartement op de 26e verdieping van het in 2010 opgeleverde Trident Grand Residence toegevoegd worden. Prijs: 2,2 miljoen dirham, omgerekend ongeveer een half miljoen euro. Follow the Money wist dit vooralsnog onbekende vermogen van Moens te achterhalen via een gelekte database met daarin 54 duizend adressen in Dubai, tezamen met informatie over de 129 duizend eigenaren uit 181 landen.

    Deze Dubai-lijst geeft voor het eerst inzicht in de vaak ‘kleurrijke’ vastgoedeigenaren van het emiraat. Het is uniek, want in tegenstelling tot Nederland zijn dergelijke gegevens uit het kadaster in Dubai niet publiekelijk toegankelijk. Daardoor konden vastgoedeigenaren volledig onder de radar blijven. De nonprofit-organisatie C4ADS kreeg uit vertrouwelijke bron de lijst toegespeeld en deelde deze met het Organised Crime and Corruption Platform (OCCRP). Dit Oost-Europese onderzoekscollectief wist de afgelopen jaren al voor miljarden aan fraudes bloot te leggen: onder de onthullingen bevonden zich de Russian Laundromat, Azerbaijaanse witwasconstructies, en de omkooppraktijken van telecombedrijven Vimpelcom en TeliaSonera. Die laatste zaken leidden ook in Nederland tot miljoenenschikkingen met justitie.

    Bont gezelschap

    De gelekte database heeft het afgelopen jaar al geleid tot talloze onthullingen van mensen die liever niet gelinkt worden aan vastgoed in Dubai. De lijst toont aan dat Dubai een grote aantrekkingskracht heeft op personen die op Amerikaanse en Europese sanctielijsten staan, openstaande veroordelingen hebben, verdacht worden van miljoenenfraudes, alsmede een hele lijst aan politically exposed persons: personen die in Europa onder een vergrootglas worden gelegd zodra ze financiële transacties aangaan. In Dubai konden al deze ‘besmette’ personen ongestoord voor honderden miljoenen aan vastgoed kopen.   

    In de gelekte Dubai-lijst komen meerdere bekende namen voor: zo vinden we de Londense handelaar Sanjay Shah terug. Shah speelde een hoofdrol in de CumEx-fraude, een omvangrijke fraude met dividendbelasting waar FTM veel aandacht aan besteedt. Hij wist maar liefst 1,7 miljard euro te onttrekken aan de Deense schatkist. Een deel daarvan belandde in Dubai: hij heeft zes panden op zijn naam staan, met een totale waarde van 56 miljoen dollar.

    Een andere vastgoed-mogul is de Afghaanse zakenman Sherkhan Farnood: de oprichter en voormalig voorzitter van de Kabul Bank. Hij gebruikte zijn bank als pinautomaat en deed zodoende bijna 1 miljard dollar verdwijnen. Onder de politically exposed people bevinden zich bijvoorbeeld de zoon van de Azerbeidzjaanse president Ilham Aliyev. Ook op lijst: de Belgische drugsbaron Othman El Ballouti (die met cocaïnehandel een vermogen van 100 miljoen bij elkaar wist te verdienen), de voormalige Nigeriaanse minister van Olie Daniel Etete, en een van de rijkste en machtigste mannen van Syrië: Rami Makhlouf, een neef van de Syrische president Bashar al-Assad.

    ‘Zonder rechtshulpverzoek kun je het in Dubai vergeten’

    Ook de notoire Pakistaanse witwasfamilie rondom Altaf Khanani blijkt vastgoed in Dubai te bezitten. Zij waren jarenlang actief als hawala-bankiers, een ondergrondse vorm van bankieren waarmee zij jaarlijks zo’n 16 miljard dollar witwasten voor ‘klanten’ als Al Qaeda, Hezbollah, de Taliban, en Mexicaanse en Colombiaanse drugskartels. In totaal konden er 59 panden in Dubai gelinkt worden aan (familie)leden van deze groep. Totale waarde: zo’n 22 miljoen dollar.

    Veilig toevluchtsoord

    Waarom oefent Dubai zo’n aantrekkingskracht uit op omstreden figuren? De internationale belangenorganisatie Tax Justice Network (TJN) zoekt het antwoord in de hoge mate van discreetheid van het emiraat. De organisatie plaatste Dubai vorig jaar op de negende plek in haar periodieke Financial Secrecy Index, waarbij ze aangeeft dat het emiraat een ‘ask-no-questions, see-no-evil’ benadering hanteert bij buitenlandse fraudegevallen. Met andere woorden: vermogende nieuwkomers worden liever geen lastige vragen gesteld. ‘Het gevolg is dat Dubai grote geldstromen van ‘s werelds meest high-profile criminelen heeft aangetrokken,’ aldus het Tax Justice Network.

    Een andere reden is dat boeven in Dubai niet echt hoeven te vrezen dat een arrestatieteam ‘s ochtends de deur intrapt vanwege een uitleveringsverzoek van hun geboorteland. In het Clingendael-rapport Het grenzeloze werkveld van de politie uit 2016 schrijven de onderzoekers dat Dubai ‘een relatief veilig toevluchtsoord’ is voor criminelen, omdat Dubai met veel landen (waaronder Nederland) geen uitleveringsverdrag heeft. De Clingendael-onderzoekers constateren daarbij dat er ‘een groeiend aantal criminelen, ook uit Nederland, zich vestigt in Dubai’. Het is dan ook niet verwonderlijk dat verschillende hoofdrolspelers van de ‘mocromaffia’, waaronder kopstuk Ridouan Taghi (verdacht van meerdere moorden in de onderwereld en vermeld op de opsporingslijst van Europol) zich volgens bronnen van De Telegraaf in Dubai zou schuilhouden.

    Van een heel ander kaliber is de Brabantse vastgoedondernemer Roger Lips, die op de vlucht is voor de curatoren in zijn persoonlijk faillissement. Hij vertelde in 2015 tegen FTM dat het een ‘prettige bijkomstigheid’ is dat hij in Dubai niet hoeft te vrezen voor een faillissementsgijzeling door zijn curatoren. Hij is weliswaar persoonlijk failliet, maar nam wel intrek in een (gehuurde) villa in Jumeirah Golf Estates.

    Nog een bijkomend voordeel is dat persoonlijke vermogens, eenmaal aanbeland in het emiraat, relatief veilig zijn: het verkrijgen van medewerking van banken is nagenoeg onmogelijk. Dat ervoer ook Evert Baart, curator van het piramidefonds Palm Invest. In 2012 probeerde Baart ongeveer 100.000 euro op een zakelijke bankrekening bij de Emirates NBD Bank terug naar Nederland te halen, zodat het bedrag verdeeld kon worden onder schuldeisers. Baart: ‘Ik had alle gelegaliseerde documenten, inclusief de handtekeningen van de rekeninghouders, maar de bank weigerde medewerking. Ze stelden voor dat ik eerst het faillissement van de betreffende vennootschap moest aanvragen. Maar in Dubai bestaat er helemaal geen faillissementswetgeving. Het was totale nonsens.’ Baart staakte uiteindelijk zijn poging waardoor er vandaag de dag nog steeds een ton rondslingert in Dubai. ‘Het sleepte een half jaar voort en een procedure zou de schuldeisers meer geld gaan kosten dan dat het zou opleveren,’ zegt de curator.

    ‘Als je veel geld hebt, dan kun je het in Dubai heel goed kwijt’

    Een rechtshulpverzoek is het enige middel waarmee toegang tot bankrekeningen in Dubai kan worden geforceerd. De Nederlandse justitie heeft in Dubai wel een zogeheten liaison officer, die ter plekke steun probeert te vinden voor informatieverzoeken. In de Palm Invest-zaak slaagde deze opzet. Baart: ‘De Emirates bank heeft de FIOD wél bankafschriften gegeven en ze hebben een paar miljoen overgeboekt naar de rekening van het Openbaar Ministerie. Maar zonder rechtshulpverzoek kun je het in Dubai vergeten.’

    Rechtshulpverzoeken blijken in de praktijk echter ook geen wondermiddel te zijn. Financieel rechercheur Rob van Laar noemde in 2017 een aantal landen, waaronder Dubai, ‘vrijhavens voor crimineel vermogen’ en zei dat het afpakken van crimineel vermogens ‘op een uitzondering na’ vaak onmogelijk is: ‘Binnen de recherche staan deze landen bekend als zwarte gaten.’ Een Nederlandse ondernemer (naam bekend bij de redactie), die jarenlang actief was in Dubai, komt met een verklaring: ‘Ze heffen zelf geen belastingen. Ze kunnen dus wel alle buitenlandse verzoeken gaan beantwoorden, maar het levert ze zelf niks op. Sterker nog, ze lopen het risico dat er geld wegloopt uit Dubai, dat mensen Dubai gaan mijden.’

    Costa del crime

    Naast de geboden discretie en relatieve onaantastbaarheid is het ook aangenaam vertoeven in ‘zwart gat’ Dubai, zo ondervond FTM begin dit jaar tijdens een bezoek aan het emiraat. Het zwartgeld-paradijs ligt op 6,5 uur vliegen van Amsterdam; KLM en Emirates hebben dagelijks een directe verbinding.

    Inwoners betalen verder geen inkomstenbelasting of vennootschapsbelasting; er is alleen sinds januari 2018 een omzetbelasting van 5 procent. De mogelijkheden om zwart geld uit te geven zijn bovendien divers. De dirhams kunnen uitgegeven worden in de ontelbare flagship stores en autodealers van alle denkbare luxe-merken; bij restaurants met sterrenkoks uit alle windstreken; in exclusieve shisha lounges, populaire ontmoetingsplaatsen zoals de Buddha bar in het chique Grosvenor House en tijdens exclusieve poolparty’s in aquarium-achtige zwembaden. En dan is er nog de populaire Gold Souk in het oude gedeelte van Dubai, een straat vol goud- en sieradenwinkels waar je de grootafnemers kunt herkennen aan de rolkoffertjes met cash of goud. Een allesomvattend cameranetwerk waakt continu over de bezittingen.

    Ook het ongekend grote aanbod van luxe-vastgoed is ideaal voor belastingontduikers en andere criminelen die hun vermogens duurzaam willen investeren. ‘Als je veel geld hebt, dan kun je het in Dubai heel goed kwijt. Op het Palmeiland zijn de goedkoopste villa’s 3 miljoen euro en de duurste villa’s 30 à 40 miljoen,’ zegt de Nederlandse ondernemer. Bijkomend voordeel: de bezittingen hebben ook een betaalfunctie. ‘Je kunt dat vastgoed vervolgens weer makkelijk doorschuiven naar iemand die je nog moet betalen.’ Hetzelfde vindt volgens hem plaats via luxe auto’s: ‘Stel je hebt crimineel geld en je moet iemand betalen, dan koop je zo’n auto en die draag je dan over. Een Bugatti of Porsche 911 vermindert natuurlijk wel in waarde, maar je kunt het toch altijd weer tegen een redelijke prijs verkopen.’

    Geen ongebruikelijke transacties

    De lakse houding leidde ertoe dat de Financial Action Task Force (FATF), de anti-witwasorganisatie van de G7, het emiraat meerdere keren heeft gewaarschuwd om meer maatregelen te nemen om de geldstromen te controleren. Afgelopen juni kondigde de centrale bank van Dubai aan dat ze daar meer werk van gaat maken.

    Zo makkelijk zal dat echter nog niet gaan: in tegenstelling tot Nederland hebben notarissen en makelaars geen wettelijke meldplicht om ongebruikelijke transacties te melden. ‘Of er checks zijn op de koper? Nee, dat zou ik zo snel niet weten,’ zegt makelaar Frank de Baat in het kantoor van zijn bedrijf My Island Real Estate in Dubai. Hij is inmiddels 14 jaar actief in het emiraat en heeft naar eigen zeggen zelf een radar ontwikkeld: ‘We controleren vooral of de koper daadwerkelijk de middelen heeft om een pand aan te schaffen. Er komen weleens mensen die tijdens het eerste gesprek gelijk miljoenen op tafel willen gooien. Dan gaan bij mij de alarmbellen af. Na al die jaren heb ik wel door wat wel en niet door de beugel kan.’

    Volgens de ervaren makelaar is er steeds meer regelgeving gekomen vanuit de toezichthouder, de Real Estate Regulatory Agency. ‘Zij hebben stapsgewijs dingen veranderd op het gebied van de procedure rondom vastgoedregistraties, het automatisch genereren van koopcontracten, het inleveren van kopieën paspoort en visa en inmiddels moeten ook huurcontracten geregistreerd worden.’

    Ondertussen is het cash aankopen van een appartement nog wel mogelijk. ‘Je kan eigenlijk nog steeds met een pak contanten wat kopen,’ erkent De Baat. ‘Dan moeten koper en verkoper wel ter plekke bij het Dubai Land Department tekenen dat de betaling cash is verlopen, zodat daar achteraf geen misverstanden over kunnen ontstaan. Als partijen daar onderling mee in overeenstemming zijn, dan kan het gewoon.’ En wie controleert of er geen ‘fout geld’ mee is gemoeid? De Baat, lachend: ‘We hebben hier in Dubai geen belastingen, dus zwart geld bestaat niet.’

    Dennis Moens bevestigt bij monde van zijn advocaat Willem Koops dat hij het appartement in de Trident Grand Residence in 2010 heeft aangeschaft. 'Dat was voor eigen gebruik, hij was daar ook woonachtig.' Volgens de raadsman heeft Moens het appartement 'begin 2011 weer verkocht.’ Een woordvoerder van het Functioneel Parket kon geen uitsluitsel geven op de vraag of justitie op de hoogte is van de aankoop van Moens’ appartement in Dubai: ‘Het afpak-onderzoek is nog lopend en een specifiek antwoord op uw vraag kunnen we nu – mede gelet op de vakantieperiode en daarmee de afwezigheid van sommige medewerkers – pas in september geven.’

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Dennis Mijnheer

    Gevolgd door 1162 leden

    Ontspoorde bedrijfskundige die alles wil weten van mannen en vrouwen met witte boorden. Tags: fraude, witwassen, omkoping.

    Volg Dennis Mijnheer
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren