De Europese Autoriteit voor voedselveiligheid bepaalt wat veilig of onveilig voedsel is voor de burger. Meer dan de helft van de wetenschappelijke experts bij de organisatie heeft echter een financiële band met de voedingsindustrie.

    Aspartaam in light-frisdrank, genetisch gemodificeerde gewassen, of groeimelk. Voedsel wordt sinds de twintigste eeuw in grote mate industrieel vervaardigd. Het is van levensbelang dat burgers worden beschermd tegen voedsel dat mogelijk schadelijk of te ongezond is. Die taak ligt in handen van de Europese Autoriteit voor voedselveiligheid, waarvan de Engels benaming European Food Safety Authority (EFSA) is. De EFSA adviseert de Europese Commissie over wetgeving rondom voedsel. 'Op hun wetenschappelijke bevindingen wordt het Europese beleid en wetgeving op gebied van voedselveiligheid gebaseerd', aldus het Voedingscentrum. Zo bepaalt deze organisatie voor het belangrijkste deel welk voedsel uiteindelijk wel of niet op de bordjes belandt van de meer dan 500 miljoen inwoners van de Europese Unie (EU).

    Meer dan de helft niet onafhankelijk

    De vraag is echter hoe 'onafhankelijk' het toezicht van deze organisatie is. Meer dan de helft van de wetenschappelijke experts bij de voedselwaakhond heeft een directe of indirecte financiële band met de voedingsindustrie. Dat zegt de non-profit-organisatie Corporate Europe Observatory (CEO) in zijn rapport An unhappy meal. De berekening is gemaakt op basis van gegevens die door de EFSA zelf openbaar zijn gemaakt. Er werken in totaal 209 wetenschappelijke experts in tien verschillende panels. Daarvan zijn 122 (60 procent) niet financieel onafhankelijk van de voedingssector. 'En dan hebben we nog niet eens de verborgen belangen meegenomen', zegt Nina Holland van CEO tegen Follow the money. 'Het gaat hier om wetenschappers waarvan op de website van de EFSA al kenbaar is gemaakt dat zij onderzoeksgelden, consultancyklussen en andere vormen van geld krijgen van de private sector. Dat is belangenverstrengeling.' 

    Budget uitgesteld

    Het is niet de eerste keer dat de Europese toezichthouder wordt bekritiseerd om zijn onafhankelijk. Niet alleen actiegroepen, maar ook het Europees Parlement had zijn twijfels en stelde de goedkeuring van het budget voor de EFSA uit totdat er wat aan de belangenverstrengeling werd gedaan. 'Uiteindelijk is het budget wel goedgekeurd omdat de EFSA in de lente van 2012 acht van de tien panels had vernieuwd', zegt Holland. 'Met ons rapport willen wij echter aantonen dat er nog steeds sprake is van diepgewortelde belangenverstrengeling.' De voedselwaakhond van de EU heeft tien wetenschappelijke panels, die variëren van dierengezondheid tot toegevoegde middelen in voedsel. In elk panel zitten gemiddeld twintig wetenschappers. Slechts één panel is volledig onafhankelijk. Het meest gekleurde panel is Dietetic Products, Nutrition and Allergies, waar 17 van de 20 leden goed zijn voor in totaal 113 belangenverstrengelingen. Daarnaast heeft 80 procent van alle panels een gekleurde voorzitter.

    Wageningen

    Een praktijkvoorbeeld van belangenverstrengeling is Ivonne Rietjens. Het onderzoek van deze professor Toxicologie aan de Wageningen Universiteit wordt gefinancierd door onder andere Nestlé. Ondertussen moet Rietjens als vice-voorzitter van een panel bepalen of aspartaam, de omstreden stof in light-drankjes, wel of niet veilig is. Holland: 'EFSA zegt dan tegen ons: "Maar Nestlé produceert zelf toch geen aspartaam". Dat is ontzettend naïef want Nestlé verkoopt wel drankjes waar deze stof in zit.' De 209 wetenschappelijke experts van de panels krijgen niet betaald van EFSA. Enkel onkosten worden vergoed. Holland: 'De experts moeten enorm veel werk verzetten maar krijgen daar niets voor betaald. Wij vermoeden dat deze voedingswetenschappers hun werk voor de EFSA in de tijd van hun werkgever mogen doen. Als de toezicthouder een negatief advies geeft, heeft dat immers grote gevolgen voor de industrie. Het is wel zo dat wetenschappers die direct in dienst zijn van een privaat bedrijf, niet worden toegelaten tot een panel. Maar vaak ontvangen experts indirect geld van de industrie, zoals Ivonne Rietjens'.

    De EF .. wie?

    Het rapport van CEO is door de grote Nederlandse nieuwsmedia niet opgemerkt, terwijl de Amerikaanse krant New York Times er wel aandacht aan heeft besteed. Dat kan te maken hebben met de onbekendheid van EFSA onder het Europese publiek. Uit een onderzoek blijkt dat Duitse burgers geen weet hebben van het bestaan van de voedselwaakhond, laat staan wat haar taken zijn. Ook Brussel zelf lijkt EFSA weinig serieus te nemen. De New York Times merkt op dat EFSA 1200 werknemers in dienst heeft. Bij de Amerikaanse evenknie, The Food and Drug Administration, zijn dat er maar liefst 14.000. Dat terwijl de toezichthouders zo goed als dezelfde taak hebben en er in de EU (500 miljoen) bovendien veel meer mensen wonen dan in de Verenigde staten (300 miljoen). Daar komt bij dat de Europese toezichthouder - in tegenstelling tot zijn Amerikaanse collega - zelf geen onderzoek doet en is aangewezen op externe informatie. 'De panels moeten het meestal doen met informatie van de industrie zelf.' Holland is het eens met de conclusie dat de industrie op die manier in Europa zijn eigen vlees keurt. Letterlijk.
    Over de auteur

    Ruben Munsterman

    Ruben Munsterman heeft als fanatiek aanhanger van de zesjescultuur tijdens zijn studie journalistiek meer The Wall Street Jou...

    Lees meer

    Volg deze auteur
    Dit artikel zit in het dossier

    Wageningen & Food Valley

    Wageningen University & Research staat wereldwijd hoog aangeschreven. Maar de zorgen over de kwaliteit van het academisch ond...

    Lees meer

    Volg dossier

    Dit artikel krijg je cadeau van Follow the Money.

    Diepgravende onderzoeksjournalistiek kost tijd en geld. Steun ons en

    word lid